Quanh một căn nhà nghỉ ở vùng hồ Tà Đùng, mặt nước nguy hiểm nhất với trẻ nhỏ thường không phải là lòng hồ mà là những chỗ nước gần nhà: ao trong vườn, bể chứa xây nắp hở, lu và thùng hứng nước mưa, mương thoát nước mùa mưa, xô chậu trong phòng tắm. Trẻ dưới năm tuổi có thể gặp nạn trong lượng nước rất nông. Việc cần làm là nhận diện hết các chỗ nước khi nhận nhà, che hoặc đổ những gì đổ được, hỏi chủ nhà về chỗ không đổ được, và giữ luật trông liên tục.
Vùng Đắk Som, Đắk R'Măng cũ — nay là xã Tà Đùng, tỉnh Lâm Đồng — là vùng rẫy trên đồi. Người làm rẫy giữ nước bằng ao đào, bể xây, bồn nhựa lớn; nhà nghỉ dựng giữa vườn cũ thường còn những công trình ấy. Bài này không nói về chuyện đi thuyền hay chơi ven hồ, mà về khoảng sân, vườn và phòng tắm ngay quanh nơi cả nhà ngủ.
Vì sao nước nông lại nguy hiểm với trẻ nhỏ
Người lớn thường nghĩ đuối nước là chuyện của sông sâu, hồ rộng. Với trẻ nhỏ, thực tế khác hẳn. Đầu của trẻ dưới ba tuổi nặng so với thân, trẻ cúi xuống nhìn vào lu hay xô rất dễ chúi đầu vào và không tự nhấc ra được. Trẻ ngã sấp mặt xuống một vũng nước nông cũng có thể không biết cách lật người. Và điều đáng sợ nhất là chuyện này diễn ra im lặng: trẻ không kêu, không vùng vẫy như phim, chỉ cần một vài phút người lớn quay đi.
Thêm vào đó, trẻ ở chỗ mới tò mò hơn ở nhà. Một cái ao có cá, một lu nước có lăng quăng, một bồn nhựa có nắp lỏng — đều là thứ trẻ chưa từng thấy và muốn nhìn tận nơi. Trẻ lớn hơn một chút thì thích thả lá, thả đá, múc nước. Những trò nghịch tự nhiên ấy chỉ thành chuyện khi không có người lớn đứng cạnh.
Vì vậy nguyên tắc an toàn quanh nước là kết hợp ba lớp: bớt chỗ nước nhất có thể, chắn những chỗ không bớt được, và giữ người lớn trông ở tầm với tay khi trẻ ở gần bất cứ mặt nước nào. Không lớp nào đủ một mình, kể cả hàng rào chắc chắn nhất.
Cũng cần nói thẳng một điều: biết bơi không làm trẻ nhỏ an toàn quanh nước. Một đứa trẻ đã học bơi ở hồ bơi thành phố vẫn có thể hoảng khi rơi vào ao lạnh, nước đục, bờ trơn và không có chỗ bám. Đừng vì con đã biết bơi mà nới luật trông.
Các chỗ nước thường gặp quanh nhà nghỉ vùng rẫy và cách xử lý
Bảng dưới liệt kê những chỗ nước hay gặp khi ở một căn nhà dựng trên đất vườn quanh hồ, kèm việc khách tự làm được và việc phải hỏi chủ nhà:
| Chỗ nước | Vì sao nguy hiểm | Khách tự làm được | Hỏi chủ nhà |
|---|---|---|---|
| Xô, chậu, thau trong phòng tắm | Ngay trong nhà, trẻ vào lúc nào cũng được | Đổ hết sau mỗi lần dùng, úp ngược | Không cần |
| Lu, chum, thùng hứng nước mưa | Miệng vừa tầm trẻ cúi, nắp hay hở | Đậy nắp, kê vật nặng lên nắp | Có lu nào không dùng thì xin đổ bớt |
| Bồn nhựa lớn, bể xây nắp hở | Thành cao nhưng có bậc, ống để trèo | Không để trẻ ra khu đó | Nắp có khoá không, có che tạm được không |
| Ao trong vườn, ao tưới | Bờ đất trơn, nước đục, khó thấy đáy | Không cho trẻ ra vườn khi không có người lớn | Ao có rào không, sâu không |
| Mương thoát nước mùa mưa | Nước chảy xiết sau cơn giông | Tránh lối đi cạnh mương khi mưa lớn | Đường nào tránh được mương |
| Đường xuống mép hồ | Dốc, trơn, nước sâu ngay bờ | Không để trẻ ra lối này một mình | Có cổng hay lối chắn không |
Danh sách này không thay được một vòng đi thật quanh nhà. Mỗi căn có cách bố trí riêng, có căn sạch sẽ không có gì, có căn lại có bể cá cảnh ngay giữa phòng khách.
Hỏi chủ nhà về nước trước khi chốt căn
Ảnh quảng cáo của nhà nghỉ hiếm khi chụp ao tưới hay bể chứa sau nhà, vì đó không phải phần đẹp của căn nhà. Vì vậy, với gia đình có trẻ dưới năm tuổi, câu hỏi về nước nên nằm trong danh sách hỏi trước khi chốt. Hỏi đơn giản: quanh nhà có ao, bể, lu nước không; có hàng rào hay nắp không; nhà có gần đường xuống mép hồ không.
Chủ nhà thường trả lời thật, vì họ cũng không muốn có chuyện xảy ra trên đất của mình. Nhiều chủ nhà còn sẵn lòng đậy nắp, chuyển thùng hứng nước ra chỗ khác, hoặc khoá cổng ra vườn trước khi gia đình có trẻ nhỏ đến. Những việc đó họ làm dễ dàng nếu được báo trước, còn khi khách đã đến thì khó thu xếp hơn.
Nếu căn nhà có hồ bơi nhỏ hoặc bể sục ngoài trời — một số căn nghỉ dưỡng có làm — thì hỏi kỹ hơn nữa: có rào quanh bể không, cổng rào có tự đóng không, có tấm phủ không. Với trẻ nhỏ, căn có bể không rào là căn cần cân nhắc rất kỹ, dù đẹp đến đâu.
Nếu câu trả lời là quanh nhà có nhiều chỗ nước mà không che được, đó không có nghĩa là không ở được, nhưng có nghĩa là người lớn phải trông chặt hơn suốt chuyến đi. Biết trước để chọn căn khác, hoặc để chia việc trông giữa người lớn ngay từ đầu.
Một điều nữa nên hỏi là nước sinh hoạt trong nhà lấy từ đâu và chứa ở đâu. Nhiều căn có bồn nước đặt trên cao hoặc bể ngầm có nắp thăm dưới sân. Nắp thăm bể ngầm thường là tấm bê tông hay tấm tôn đặt hờ, người lớn đi qua không để ý nhưng trẻ có thể nhấc lên hoặc giẫm lệch. Biết vị trí của nó để dặn trẻ tránh xa ngay từ ngày đầu.
Luật trông trẻ quanh nước trong mấy ngày ở
Trẻ ở gần nước thì người lớn ở trong tầm với tay. Không phải trong tầm nhìn từ hiên, mà đứng cạnh, đưa tay ra là chạm được. Điện thoại cất vào túi.
Mỗi lúc chỉ một người chịu trách nhiệm. Khi trẻ chơi ngoài vườn, nói rõ ai đang trông. Muốn đổi người thì giao tận tay: “Giờ con ở với mẹ nhé”.
Trẻ mất dấu thì tìm chỗ có nước trước. Nếu quay lại không thấy trẻ, kiểm phòng tắm, lu nước, ao, bể trước khi tìm trong phòng ngủ hay gầm giường. Vài phút đầu là quan trọng nhất.
Đổ nước ngay sau khi dùng. Chậu ngâm chân, thau rửa rau, xô lau nhà, xô tắm cho thú cưng — dùng xong đổ ngay, úp ngược. Đây là việc nhỏ dễ quên nhất.
Buổi tối đóng cửa ra vườn. Sau khi trời tối, lối ra ao hay ra mép đồi phải đóng. Trẻ dậy sớm hơn người lớn vào sáng hôm sau là chuyện thường.
Mùa mưa: nước xuất hiện ở những chỗ không ngờ
Mùa mưa ở Tà Đùng, thường kéo dài khoảng từ giữa năm tới cuối năm, khiến cả khu vườn thay đổi. Những rãnh khô vào mùa nắng thành dòng nước chảy sau mỗi cơn giông chiều. Hố đào trồng cây đầy nước. Thùng, xô để ngoài sân hứng đầy nước mưa chỉ sau một đêm. Đất đỏ quanh nhà trơn và nhão, trẻ trượt chân dễ ngã sấp.
Sau mỗi cơn mưa lớn, người lớn nên đi một vòng ngắn quanh nhà, úp hết xô chậu đã đầy nước, nhìn xem mương thoát nước bên cạnh lối đi có chảy mạnh không. Nếu có trẻ đi theo, nắm tay trẻ và tránh đi sát mép mương.
Những ngày mưa liên tục, tốt nhất cho trẻ chơi trong nhà và ở hiên có mái che. Đất ngoài vườn vừa trơn vừa nhiều chỗ nước, mà trẻ thì luôn muốn giẫm vào vũng. Giẫm vũng nước mưa trước sân với ủng cao su và người lớn đứng cạnh là thú vui vô hại; chạy ra vườn một mình lúc trời mưa thì không.
Mưa cũng làm mực nước ao và hồ dâng. Lối mép hồ quen thuộc lúc nắng có thể ngập hoặc lở bờ sau vài ngày mưa liền. Đừng dựa vào trí nhớ của chuyến trước; mỗi lần ra ngoài, nhìn lại thực tế.
Thú cưng và mặt nước quanh nhà
Chó thường thích nước, và đó cũng là một nguồn rắc rối. Một con chó nhảy xuống ao rồi chạy vào nhà là cả sàn gỗ dính bùn đỏ. Tệ hơn, một con chó nhỏ rơi xuống bể chứa thành cao có thể không tự leo lên được. Với mèo, rủi ro thấp hơn, nhưng mèo ở chỗ lạ hoảng chạy có thể rơi vào thùng hứng nước có nắp lỏng.
Khi đến nhà, dắt thú cưng đi một vòng có dây, cho nó biết ranh giới. Không thả tự do ra vườn có ao trong ngày đầu. Đặt bát nước uống của thú cưng ở chỗ cố định trong nhà, không đặt ngoài sân để tránh trẻ nghịch đổ ra lối đi gây trơn.
Nước ao, nước bể chứa lâu ngày có thể bẩn, nhiều rong rêu và vi khuẩn. Không để chó uống nước ao hay nước đọng ngoài vườn; mang theo nước uống từ nhà hoặc dùng nước đun sôi để nguội. Sau khi chó lội nước, lau chân trước khi cho vào nhà, vừa giữ sạch nhà chủ vừa giảm nguy cơ ve rận bám theo vào chăn đệm.
Mặt nước cũng là chỗ để dạy trẻ, nếu có người lớn bên cạnh
Không cần biến kỳ nghỉ thành một chuỗi cấm đoán. Mặt nước quanh nhà vùng rẫy có nhiều thứ đáng để trẻ thành phố biết: cái lu hứng nước mưa để làm gì, ao tưới nuôi cây cà phê thế nào, con nòng nọc thành con ếch ra sao. Những thứ ấy dạy được khi có người lớn ngồi cạnh, giải thích, và cùng nhìn.
Cách làm là biến mỗi lần ra gần nước thành một cuộc đi chơi có người lớn, chứ không phải chuyện trẻ tự đi. Trẻ được hứa: chiều nay bố sẽ dẫn con ra xem ao. Khi được hứa trước, trẻ ít tìm cách lẻn đi một mình. Nhắc lại luật trước khi ra: đứng sau vạch này, không cúi xuống, có gì muốn lấy thì nhờ bố.
Khi rời nhà nghỉ, để lại mọi thứ như cũ: nắp lu đặt lại, xô chậu úp ngay ngắn, thông báo cho chủ nhà những gì mình đã di chuyển. Một căn nhà quen đón gia đình có trẻ nhỏ là căn mà chủ nhà thấy khách trước để lại mọi thứ chu đáo.
Ao, bể, lu nước mưa, mương thoát nước đều là một phần cuộc sống của vùng rẫy. Hiểu chúng, giữ trẻ ở đúng khoảng cách và luôn có người lớn bên cạnh là đủ để mặt nước trở thành điều thú vị của chuyến đi chứ không phải nỗi lo canh cánh suốt mấy ngày ở.
Câu hỏi thường gặp
Nhà nghỉ có ao trong vườn có nên ở với trẻ nhỏ không?
Ở được nếu ao có rào hoặc chủ nhà khoá được lối ra ao, và người lớn luôn trông trong tầm với tay khi trẻ ra vườn. Ao không rào mà sát nhà thì nên cân nhắc căn khác nếu trẻ dưới năm tuổi.
Trẻ nhỏ có thể đuối nước ở chỗ nước nông không?
Có. Đầu trẻ dưới ba tuổi nặng so với thân, cúi vào lu hay xô dễ chúi đầu và không tự nhấc ra được. Chuyện này diễn ra im lặng và nhanh, nên xô chậu, lu nước đều phải đổ hoặc đậy.
Cần hỏi chủ nhà gì về nước trước khi đặt căn?
Hỏi quanh nhà có ao, bể chứa, lu hứng nước mưa không, có rào hay nắp không, nhà có gần lối xuống mép hồ không, nếu có hồ bơi thì có rào và cổng tự đóng không. Báo trước để chủ nhà thu xếp.
Mùa mưa ở nhà nghỉ có thêm nguy cơ gì với trẻ?
Rãnh khô thành dòng nước sau giông, xô thùng ngoài sân đầy nước sau một đêm, đất đỏ trơn và nhão. Sau mỗi cơn mưa lớn nên đi một vòng úp xô chậu, tránh đi sát mương, cho trẻ chơi trong nhà.
Mất dấu trẻ trong nhà nghỉ thì tìm ở đâu trước?
Tìm ở các chỗ có nước trước: phòng tắm, lu nước, bể chứa, ao vườn, rồi mới tìm trong phòng ngủ hay góc khuất. Những phút đầu là quan trọng nhất, nên gọi cả nhà cùng tìm ngay.
Có nên cho chó uống nước ao trong vườn nhà nghỉ không?
Không nên. Nước ao, nước bể chứa lâu ngày có rong rêu và vi khuẩn. Mang nước uống từ nhà hoặc dùng nước đun sôi để nguội, đặt bát nước cố định trong nhà, lau chân chó sau khi lội nước.