Một ngày mưa ở nhà nghỉ Tà Đùng không phải là ngày mất trắng với trẻ nhỏ. Trong một căn nhà có bếp, có sàn rộng, có hiên mái che, trẻ có thể cùng bố mẹ nấu một món đơn giản, vẽ tranh cảnh hồ trong mưa, xếp hình, dựng lều chăn trong phòng khách, đọc truyện, và ra hiên quan sát mưa, mây, giọt nước. Bí quyết là mang sẵn một túi đồ chơi gọn, chia ngày thành nhiều khúc ngắn, và giữ một khoảng vận động dù không ra ngoài.
Vùng hồ Tà Đùng, nay thuộc xã Tà Đùng, tỉnh Lâm Đồng, có mùa mưa dài; nhiều ngày mưa dầm từ sáng, hoặc trời chỉ hửng vài giờ rồi giông chiều. Người đi vào mùa này nên tính trước những ngày phải ở trong nhà. Với người lớn, nghe mưa trong một căn nhà ấm là một thú vui. Với trẻ, nếu không có kế hoạch, căn nhà nhỏ sẽ thành chật chội rất nhanh.
Túi đồ chơi nhỏ cho ngày mưa
Không cần mang cả thùng đồ chơi. Một túi gọn với những món mở được nhiều cách chơi là đủ cho hai ba ngày mưa:
- Giấy vẽ khổ lớn, bút sáp, bút màu, băng dính giấy, kéo an toàn cho trẻ.
- Một bộ xếp hình hoặc lắp ghép gọn, vài con thú nhựa nhỏ.
- Hai ba cuốn sách tranh, trong đó có một cuốn mới chưa đọc để dành cho ngày mưa.
- Một bộ bài tranh hoặc bộ ghép hình vừa sức trẻ để cả nhà cùng ngồi.
- Một ít đất nặn hoặc bột nặn tự làm, đựng trong hộp kín.
- Ủng cao su và áo mưa cỡ trẻ — để ra hiên, ra sân lúc mưa nhỏ.
- Một chiếc đèn pin nhỏ cho trẻ — vừa để chơi bóng tối, vừa có ích khi mất điện.
Đồ chơi ít mà hay thì trẻ chơi lâu hơn đồ chơi nhiều mà chóng chán. Mỗi ngày lấy ra vài món, cất bớt, hôm sau đổi món khác.
Chia ngày mưa thành những khúc ngắn
Trẻ nhỏ khó tập trung vào một việc lâu. Một ngày mưa mà chỉ có một hoạt động thì trẻ chán sau nửa giờ và bắt đầu quấy. Cách đơn giản là chia ngày thành nhiều khúc ngắn, mỗi khúc một kiểu việc: vận động, làm bằng tay, yên tĩnh, ăn uống, ngủ trưa.
Một buổi sáng mưa có thể như sau: ăn sáng chậm, cùng nhau dọn dẹp bàn; ra hiên ngồi xem mưa một lúc với cốc sữa ấm; vào nhà vẽ tranh cảnh hồ trong mưa; nhảy theo nhạc hay chơi trốn tìm trong nhà để xả năng lượng; nấu bữa trưa cùng bố mẹ. Buổi chiều thì ngủ trưa, đọc truyện, nặn đất, dựng lều chăn, rồi tắm và ăn tối sớm.
Không cần lịch cứng. Điều quan trọng là luân phiên: sau một việc ngồi yên thì có việc vận động, sau một việc ồn thì có việc yên tĩnh. Như vậy trẻ không bị dồn năng lượng tới mức bùng ra lúc chiều tối.
Người lớn cũng nên chia ca. Một người chơi cùng trẻ trong khi người kia đọc sách, ngủ trưa hay ngồi hiên nghe mưa. Kỳ nghỉ của người lớn cũng quan trọng, và căn nhà riêng cho phép làm điều đó dễ dàng.
Nếu có ông bà đi cùng, ngày mưa là dịp tốt để ông bà kể chuyện ngày xưa, dạy trẻ gấp giấy, tết dây, những cách chơi bằng tay mà trẻ thành phố ít biết. Ông bà có việc để làm, trẻ có người chơi cùng, và bố mẹ có một khoảng nghỉ thật sự. Đóng túi đồ chơi riêng, ngày nắng để trong góc, ngày mưa mới mở ra, để trẻ coi túi ấy như món quà của ngày mưa và mong chờ thay vì buồn khi trời xám.
Nấu cùng trẻ trong bếp nhà nghỉ
Bếp là nơi tuyệt vời cho ngày mưa, nếu người lớn sắp xếp an toàn. Chọn những món trẻ góp tay được mà không cần dao sắc hay lửa trực tiếp: nhặt rau, rửa rau, đập trứng, khuấy bột, nặn bánh, xếp trái cây lên đĩa. Trẻ ba bốn tuổi đã làm được khá nhiều việc như vậy, và thường ăn ngon hơn khi được tự làm.
Trước khi bắt đầu, sắp một chỗ đứng cho trẻ: một chiếc ghế chắc, đặt ở phía bàn xa bếp nấu. Dao, kéo, nồi nóng ở phía người lớn. Mặc cho trẻ tạp dề hay áo cũ. Chấp nhận bột rơi, nước đổ, và dành thời gian dọn sau.
Một vài món hợp ngày mưa: bánh chuối chiên do người lớn chiên còn trẻ lăn bột; cháo hay súp do trẻ góp rau, góp hành; bánh mì nướng phết bơ đường; trái cây cắt sẵn để trẻ tự xếp hình con vật trên đĩa. Nếu đi chợ xã trước khi mưa, cho trẻ chọn rau, chọn quả, rồi về nấu cùng.
Sau bữa, giao cho trẻ một việc dọn dẹp vừa sức: lau bàn, xếp thìa, mang khăn ăn đi giặt. Cảm giác góp tay cho cả nhà làm trẻ hào hứng hơn là được cho xem điện thoại.
Một nồi chè hay nồi súp nấu chậm trên bếp cũng làm căn nhà ấm và thơm suốt buổi chiều mưa. Trẻ được giao việc ghé xem nồi mỗi lúc, báo khi nước sôi, và tự hào khi bưng bát đầu tiên mời ông bà.
Những việc vui làm từ những gì có trong nhà
Dựng lều chăn. Ghế, bàn, chăn mỏng, gối. Trẻ có một góc riêng để đọc truyện, chơi với đèn pin. Hỏi chủ nhà trước nếu muốn dùng chăn của nhà, và dọn gọn lại sau.
Vẽ cảnh qua cửa kính. Trẻ ngồi trước cửa sổ, vẽ những gì thấy: mây, hồ, đồi, giọt mưa trên kính. Mỗi ngày vẽ một bức, cuối chuyến có bộ tranh về Tà Đùng mưa và nắng.
Đếm giọt mưa, nghe tiếng mưa. Trẻ đặt một chiếc cốc ra mép hiên hứng nước, xem mưa to thì đầy nhanh, mưa nhỏ thì đầy chậm. Nghe tiếng mưa trên mái tôn, mái ngói, lá cây — mỗi thứ một tiếng.
Kể chuyện bằng bóng. Buổi tối, tắt đèn lớn, dùng đèn pin chiếu lên tường, dùng tay làm bóng con vật. Đây cũng là cách làm quen trẻ với bóng tối ở nhà lạ.
Tìm đồ theo danh sách. Người lớn đưa danh sách bằng tranh vẽ: thứ gì màu xanh, thứ gì bằng gỗ, thứ gì tròn. Trẻ đi khắp nhà tìm, chỉ tìm không lấy đồ của chủ nhà ra khỏi chỗ.
Vận động trong nhà mà không làm hỏng nhà
Trẻ cần vận động mỗi ngày, mưa hay nắng. Ở trong nhà quá lâu mà không chạy nhảy, trẻ sẽ bứt rứt và khó ngủ buổi tối. Nhưng căn nhà nghỉ là nhà của người khác, nhiều đồ gỗ, đồ trang trí, sàn gỗ dễ xước. Cần tìm cách cho trẻ vận động mà không phá nhà.
Một vài cách nhẹ nhàng: bật nhạc và nhảy theo, chơi bắt chước con vật — đi như gấu, nhảy như ếch, bò như mèo; tập vài động tác giãn cơ cùng bố mẹ; chơi ném bóng giấy vào rổ. Dọn một khoảng trống giữa phòng khách, xa bàn kính, xa cầu thang, và quy ước chỉ chơi trong khoảng ấy.
Hiên có mái che là chỗ quý. Nếu hiên rộng, an toàn và không ướt, cho trẻ chạy ở đó, đi ủng ra giẫm vũng nước ở sân trước lúc mưa ngớt. Người lớn đứng cạnh, nhất là khi hiên cao và lan can thưa.
Nếu trời ngớt mưa một vài giờ, mặc áo mưa, đi ủng, dẫn trẻ ra đi một vòng ngắn quanh sân, nhìn ốc sên bò, nhìn giọt nước đọng trên lá cà phê. Đất đỏ sau mưa rất trơn; đi chậm, nắm tay trẻ, và tránh xa mép đồi, mương nước.
Về tới cửa, có sẵn một chậu nước và khăn cũ để rửa ủng, lau chân, thay quần áo khô ngay. Đất đỏ bám vào sàn gỗ rất khó lau, mà áo ẩm mặc lâu trong nhà lạnh dễ làm trẻ nhiễm lạnh. Biến việc rửa ủng thành một phần của cuộc đi chơi, trẻ sẽ tự giác hơn ở những lần sau.
Màn hình: dùng có chừng mực, đừng thành thứ duy nhất
Ngày mưa ở chỗ lạ là lúc dễ cho trẻ xem điện thoại cả ngày nhất. Không cần cấm hẳn, nhưng nên để màn hình là một khúc trong ngày, không phải nền cho cả ngày. Một bộ phim hoạt hình vào buổi chiều, cả nhà cùng xem trên một màn hình, trong lúc nghe mưa, có thể là kỷ niệm đẹp.
Tránh để mỗi người một màn hình. Một trong những lý do chọn ở kiểu home là để cả nhà ở gần nhau. Nếu mỗi người ôm một thiết bị, căn nhà riêng chỉ còn là một phòng khách sạn rộng hơn.
Sóng điện thoại và mạng ở vùng hồ có chỗ mạnh chỗ yếu, mưa giông có thể làm chập chờn hay mất điện. Đó cũng là lý do nên mang sẵn sách, giấy bút, đồ chơi không cần điện. Một ngày mưa mất mạng có khi lại là ngày cả nhà nói chuyện nhiều nhất.
Nếu cần tải phim cho trẻ xem, tải về máy từ nhà trước khi đi. Đừng trông cầu vào mạng để chiếu phim lúc trẻ đang chờ.
Một ý nhỏ khác: chụp ảnh ngày mưa cùng trẻ. Cho trẻ cầm máy chụp giọt nước trên lá, đôi ủng lấm đất đỏ, cốc sữa bốc hơi bên cửa sổ. Tối về xem lại cùng nhau, trẻ kể mình đã thấy gì. Màn hình lúc đó là để nhớ lại một ngày thật, không phải để thay thế nó.
Khi mưa kéo dài nhiều ngày
Có những đợt mưa dầm kéo dài cả tuần. Nếu biết trước dự báo mưa nhiều ngày và trẻ còn rất nhỏ, có thể cân nhắc dời chuyến hoặc rút ngắn. Nếu đã đến nơi, cứ ở cho trọn và đổi cách nghĩ: đây là kỳ nghỉ trong một căn nhà ấm giữa vùng đồi mưa, không phải chuyến đi chơi ngoài trời.
Một ngày mưa dầm có thể có khoảng ngớt ngắn. Để sẵn áo mưa, ủng ở cửa, khi trời hửng thì ra ngay, đi gần quanh nhà, không đi xa trên đường đất. Trẻ thấy được trời quang sau mưa, mây tan trên hồ, là đã đủ niềm vui cho ngày ấy.
Hỏi chủ nhà những gợi ý cho ngày mưa. Người sống quanh hồ biết những chỗ có mái che gần nhà, những quán nhỏ có chỗ ngồi cho trẻ, hay đơn giản là giờ nào trong ngày thường ngớt mưa. Một lời gợi ý của người địa phương đôi khi cứu được cả một buổi chiều, và trẻ cũng thích được nghe chuyện của người sống ở vùng đồi.
Và cũng nên chuẩn bị tinh thần cho trẻ trước chuyến đi: kể rằng ở Tà Đùng có thể mưa, mưa thì nhà mình sẽ ở trong nhà làm bánh, vẽ tranh, đọc truyện. Trẻ được biết trước thì ít thất vọng hơn trẻ tưởng sẽ được chơi ngoài trời suốt.
Câu hỏi thường gặp
Ngày mưa ở nhà nghỉ cho trẻ làm gì?
Nấu món đơn giản cùng bố mẹ, vẽ cảnh hồ trong mưa, xếp hình, đọc truyện, dựng lều chăn trong phòng khách, nghe tiếng mưa và hứng nước mưa ở hiên, kể chuyện bằng bóng đèn pin. Chia ngày thành nhiều khúc ngắn để trẻ không chán.
Nên mang đồ chơi gì khi đi nghỉ mùa mưa?
Giấy vẽ, bút màu, băng dính giấy, bộ xếp hình gọn, vài cuốn sách tranh có một cuốn mới, bộ bài tranh, đất nặn, ủng cao su và áo mưa cỡ trẻ, đèn pin nhỏ. Ít món mà mở được nhiều cách chơi là đủ.
Làm sao cho trẻ vận động khi phải ở trong nhà?
Nhảy theo nhạc, bắt chước con vật, ném bóng giấy vào rổ trong một khoảng trống dọn sẵn xa bàn kính và cầu thang. Hiên có mái rộng và an toàn thì cho chạy ở đó, có người lớn đứng cạnh.
Có nên cho trẻ xem điện thoại cả ngày khi trời mưa?
Không nên để màn hình thành nền cả ngày. Dùng như một khúc ngắn, cả nhà cùng xem một màn hình. Mạng vùng hồ có thể chập chờn khi giông, nên tải phim trước ở nhà và mang sách, đồ chơi không cần điện.
Mưa nhiều ngày liền có nên về sớm không?
Nếu trẻ còn rất nhỏ và dự báo mưa dầm dài, có thể cân nhắc dời hoặc rút ngắn chuyến. Nếu đã đến, cứ ở trọn, coi đây là kỳ nghỉ trong một căn nhà ấm, tranh thủ những khoảng ngớt mưa để ra sân gần nhà.
Cho trẻ ra sân lúc trời mưa nhỏ có an toàn không?
Được nếu trẻ mặc áo mưa, đi ủng, có người lớn nắm tay, chỉ đi quanh sân gần nhà. Đất đỏ sau mưa rất trơn, tránh mép đồi, mương nước và lối dốc, không đi xa trên đường đất.