Trẻ ốm vặt khi đang ở nhà nghỉ quanh hồ Tà Đùng là chuyện hay gặp: sổ mũi vì đêm lạnh, đau bụng vì đổi đồ ăn, sốt nhẹ sau một ngày mệt. Phần lớn có thể theo dõi tại nhà nếu cha mẹ mang đủ đồ dùng mà bác sĩ của trẻ đã dặn, cho trẻ nghỉ, uống đủ nước và giữ ấm. Điều quan trọng hơn là biết trước những dấu hiệu cần đưa đi khám ngay, và biết trước nơi khám gần nhất cùng đường đi, vì nhà nghỉ vùng đồi thường xa cơ sở y tế.
Bài này không phải lời khuyên y khoa và không nêu tên thuốc hay liều lượng. Mỗi trẻ có thể trạng riêng; trẻ có bệnh nền, dị ứng hay đang điều trị thì hỏi bác sĩ của trẻ trước chuyến đi. Phần dưới là cách chuẩn bị và theo dõi để cha mẹ bình tĩnh và quyết định đúng lúc, trong bối cảnh một căn nhà nghỉ ở xã Tà Đùng, tỉnh Lâm Đồng — vùng Đắk Som, Đắk R'Măng của Đắk Glong cũ.
Vì sao trẻ dễ ốm vặt khi đi nghỉ vùng cao
Đi từ thành phố nóng lên vùng đồi mát, cơ thể trẻ phải thích nghi với chênh lệch nhiệt độ giữa ngày và đêm. Ban ngày trời nắng có thể ấm, trẻ chạy nhảy đổ mồ hôi; về chiều gió lên, đêm lạnh, sáng sớm có sương. Trẻ mặc áo ẩm mồ hôi rồi ngồi ngoài hiên lúc chiều xuống là một trong những cách nhiễm lạnh hay gặp nhất.
Ngồi xe nhiều giờ, ngủ không đủ đêm đầu, ăn uống khác giờ cũng làm trẻ mệt. Trẻ mệt dễ quấy, ăn kém, và sức đề kháng giảm. Thêm đồ ăn lạ, nước lạ, trái cây ăn nhiều hơn thường ngày — dạ dày trẻ phản ứng bằng đau bụng hoặc đi ngoài.
Ngoài ra còn những thứ đặc thù của vùng rẫy: muỗi và côn trùng nhiều hơn thành phố, nhất là mùa mưa và lúc chạng vạng; cỏ, hoa, phấn có thể làm trẻ dị ứng nhẹ; đất đỏ sau mưa trơn, trẻ dễ ngã trầy xước.
Không có điều nào trong số đó là lý do để không đi. Chỉ là chuẩn bị trước thì những chuyện nhỏ vẫn nhỏ, không làm hỏng cả chuyến.
Ưu thế của kiểu ở home là có chỗ để chăm trẻ khi ốm: một phòng ngủ yên, một cái bếp để nấu cháo, một chiếc ấm để đun nước, và không phải trả phòng lúc mười hai giờ trưa khi trẻ vừa chợp mắt. Nhiều cha mẹ kể rằng trẻ sốt nhẹ ở nhà nghỉ còn dễ chăm hơn trẻ sốt giữa một chuyến đi chạy nhiều điểm, vì cả nhà có thể dừng lại mà không phải hủy gì.
Túi y tế gia đình nên có khi ở nhà nghỉ xa phố
Chuẩn bị theo nguyên tắc: những gì trẻ đã từng dùng và bác sĩ của trẻ đã dặn, không mua mới thứ chưa dùng bao giờ. Danh sách gợi ý theo nhóm:
- Nhiệt kế, loại cha mẹ đã quen đọc.
- Thuốc hạ sốt mà bác sĩ đã dặn dùng cho trẻ, kèm ghi chú liều theo cân nặng hiện tại của trẻ do bác sĩ hướng dẫn.
- Dung dịch bù nước, nước muối sinh lý nhỏ mũi, dụng cụ hút mũi cho trẻ nhỏ.
- Băng dán vết thương, gạc, dung dịch sát khuẩn, kéo nhỏ, nhíp gắp dằm.
- Kem hoặc xịt chống muỗi phù hợp lứa tuổi, màn chống muỗi nếu nhà nghỉ không có.
- Thuốc đang điều trị của trẻ, nếu có, đủ cả chuyến và dư vài ngày.
- Sổ khám bệnh, thẻ bảo hiểm y tế hoặc ảnh chụp, ghi chú dị ứng thuốc và thức ăn của trẻ.
Để túi y tế ở một chỗ cố định, cao, ngoài tầm với của trẻ, và cho mọi người lớn đi cùng biết túi ở đâu. Kiểm hạn dùng trước khi đi. Đừng mang nhiều loại thuốc chưa dùng bao giờ cho trẻ; ở chỗ lạ, nửa đêm, dùng thứ quen thuộc an toàn hơn thử thứ mới.
Phòng hơn chữa: những việc làm mỗi ngày ở nhà nghỉ
Thay áo ngay khi trẻ đổ mồ hôi, nhất là trước khi chiều xuống. Mặc nhiều lớp mỏng để cởi ra mặc vào dễ dàng theo nhiệt độ trong ngày. Buổi tối và sáng sớm cho trẻ đi tất, mặc áo dài tay, đội mũ mỏng nếu ra hiên.
Cho trẻ uống nước đủ. Ở vùng mát, trẻ ít khát nên ít đòi uống, nhưng chạy nhảy cả ngày vẫn mất nước. Đặt sẵn bình nước của trẻ ở chỗ trẻ thấy, nhắc uống từng ngụm.
Giữ đồ ăn của trẻ gần giống ở nhà. Kỳ nghỉ không phải lúc thử nhiều món lạ một lúc. Trái cây theo mùa của vùng đồi ngon nhưng cho ăn vừa phải, rửa kỹ, gọt vỏ. Nước dùng nấu ăn là nước sạch đun sôi.
Chống muỗi từ chiều. Đóng cửa sổ và cửa ra hiên trước lúc chạng vạng, kiểm màn, bôi kem chống muỗi cho trẻ trước khi ra hiên ngồi buổi tối. Nhà nghỉ quanh vườn rẫy có nhiều cây, muỗi nhiều hơn ở thành phố.
Ngủ đủ. Trẻ ngủ đủ giấc là trẻ khoẻ. Đừng xếp lịch quá dày khiến trẻ ngủ muộn dậy sớm liền mấy ngày.
Theo dõi tại nhà: những gì nên ghi lại
Khi trẻ có dấu hiệu ốm — sổ mũi, ho, sốt, đau bụng, nôn, đi ngoài — việc đầu tiên là bình tĩnh và theo dõi có hệ thống. Ghi vào điện thoại: giờ bắt đầu, nhiệt độ đo được và giờ đo, trẻ ăn uống được bao nhiêu, đi tiểu mấy lần, có nôn hay đi ngoài không và mấy lần, trẻ chơi được hay li bì. Ghi như vậy giúp cha mẹ thấy xu hướng tốt lên hay xấu đi, và nếu phải đi khám, bác sĩ cũng cần chính những thông tin này.
Cho trẻ nghỉ trong phòng ấm, kín gió nhưng thoáng khí. Cho uống nước thường xuyên từng ít một. Nếu trẻ đi ngoài hay nôn, dùng dung dịch bù nước theo hướng dẫn trên bao bì hoặc của bác sĩ.
Đừng ép trẻ ăn khi trẻ không muốn; giữ nước quan trọng hơn giữ bữa. Cho ăn món mềm, ấm, dễ tiêu mà trẻ quen: cháo, súp. Bếp nhà nghỉ là lợi thế lớn lúc này.
Một người lớn ở cạnh trẻ, những người còn lại lo phần khác. Nếu đi nhiều gia đình, tách trẻ ốm khỏi các trẻ khác một chút để hạn chế lây, nhất là khi trẻ ho, sổ mũi.
Đừng tự đổi thuốc, tự thêm thuốc theo lời khuyên trên mạng hay của người quen. Nếu băn khoăn, gọi cho bác sĩ quen của trẻ hoặc tổng đài tư vấn y tế mà gia đình thường dùng, mô tả đúng những gì đã ghi lại. Một cuộc gọi tư vấn từ xa nhiều khi đủ để cha mẹ biết nên tiếp tục theo dõi hay nên đi khám.
Những dấu hiệu cần đưa trẻ đi khám ngay
Trẻ li bì, khó đánh thức, hoặc quấy khóc không dỗ được. Đây là dấu hiệu quan trọng nhất, quan trọng hơn con số trên nhiệt kế. Trẻ sốt mà vẫn chơi được thường ít đáng lo hơn trẻ không sốt cao mà nằm lả.
Thở nhanh, thở rút lõm ngực, thở rít, môi tím tái. Bất kỳ dấu hiệu khó thở nào cũng cần đi khám ngay, không chờ sáng.
Không uống được, nôn tất cả mọi thứ, rất ít đi tiểu. Trẻ nhỏ mất nước nhanh. Môi khô, khóc không có nước mắt, tã khô nhiều giờ là dấu hiệu cảnh báo.
Sốt ở trẻ rất nhỏ, hoặc sốt kèm co giật, phát ban, cứng cổ. Với trẻ dưới vài tháng tuổi, sốt nên được khám sớm. Co giật hay ban xuất huyết là tình huống cấp cứu.
Ngã đập đầu rồi nôn, lơ mơ; bị côn trùng đốt sưng nhanh hoặc khó thở. Ngã trên đất dốc, bậc đá, hay ong đốt ở vùng vườn rẫy đều có thể xảy ra. Dấu hiệu bất thường sau đó cần khám ngay.
Biết trước nơi khám và đường đi
Nhà nghỉ quanh hồ thường nằm ở các thôn trên đồi, đường vào có đoạn đất đỏ. Khoảng cách tới cơ sở y tế có thể xa hơn cha mẹ nghĩ, và mùa mưa đường có thể chậm hơn. Vì vậy, việc biết trước nơi khám là một phần của chuẩn bị, làm ngay khi nhận nhà chứ không đợi trẻ ốm.
Hỏi chủ nhà: trạm y tế xã gần nhất ở đâu, giờ nào có người trực; bệnh viện gần nhất có khoa nhi là bệnh viện nào; đi ô tô mất bao lâu; ban đêm đường có đi được không. Chủ nhà là người địa phương, biết đường và thường biết cả số điện thoại liên hệ. Lưu vị trí các nơi này trên bản đồ điện thoại, đề phòng lúc cần không có sóng để tìm.
Với những trường hợp nặng, các cơ sở y tế lớn hơn thường ở khu vực trung tâm như Gia Nghĩa, hoặc xa hơn nữa. Nếu trẻ có bệnh nền cần theo dõi đặc biệt, cha mẹ nên tính kỹ quãng đường này trước khi chọn một căn nhà nghỉ ở sâu trong vùng đồi.
Luôn để xe ở tư thế sẵn sàng đi: đủ xăng, chìa khoá ở chỗ dễ lấy, đỗ ở chỗ ra vào được ngay cả khi trời mưa. Nếu không đi xe riêng, hỏi chủ nhà trước cách gọi xe ban đêm ở vùng này.
Ghi địa chỉ nhà nghỉ theo địa giới mới vào điện thoại: thôn, xã Tà Đùng, tỉnh Lâm Đồng, kèm tên cũ Đắk Som hoặc Đắk R'Măng vì nhiều người vẫn quen gọi tên cũ. Khi gọi xe hay gọi trợ giúp, nói được mình đang ở đâu là việc đầu tiên, và ở vùng đồi, nhiều căn không có số nhà rõ ràng.
Khi nào nên rút ngắn chuyến đi
Không phải trẻ ốm nào cũng cần về ngay. Một trẻ sổ mũi nhẹ, vẫn ăn chơi được, có thể ở lại nghỉ trong nhà, và một căn nhà nghỉ ấm với bếp riêng có khi còn dễ chăm hơn đường về dài nhiều giờ trên xe.
Nhưng có những tình huống rút ngắn chuyến là quyết định đúng: trẻ ốm kéo dài không đỡ sau một hai ngày; trẻ có bệnh nền và bắt đầu có dấu hiệu nặng lên; thời tiết xấu kéo dài làm đường đi khám khó khăn; hoặc đơn giản là trẻ mệt và cha mẹ thấy không yên tâm. Cảm giác của cha mẹ về con mình đáng tin hơn mọi lịch trình.
Nếu quyết định về sớm, báo chủ nhà sớm. Phần lớn chủ nhà hiểu chuyện trẻ ốm và sẵn lòng thu xếp. Những điều khoản cụ thể về đổi ngày, trả nhà sớm thì nên hỏi rõ từ lúc đặt, để khi có chuyện không phải băn khoăn.
Trên đường về, mang đủ nước, đồ thay, túi nôn, và cho trẻ ngồi đúng ghế an toàn. Nếu trẻ có dấu hiệu nặng lên giữa đường, ghé cơ sở y tế gần nhất thay vì cố về tới nhà.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ bị sốt khi đang ở nhà nghỉ Tà Đùng thì làm gì trước?
Đo nhiệt độ, ghi giờ, cho trẻ nghỉ ở phòng ấm kín gió, uống nước từng ít một, dùng thuốc hạ sốt mà bác sĩ của trẻ đã dặn theo đúng hướng dẫn. Theo dõi trẻ có chơi được không. Trẻ li bì, khó thở, co giật thì đi khám ngay.
Túi thuốc gia đình khi đi nghỉ với trẻ nên có gì?
Nhiệt kế, thuốc hạ sốt bác sĩ đã dặn, dung dịch bù nước, nước muối sinh lý, đồ sơ cứu vết thương, kem chống muỗi phù hợp lứa tuổi, thuốc đang điều trị nếu có, sổ khám và ghi chú dị ứng. Không mang thuốc mới chưa dùng bao giờ.
Gần hồ Tà Đùng có chỗ khám bệnh không?
Xã có trạm y tế; các cơ sở lớn hơn thường ở khu vực trung tâm như Gia Nghĩa hoặc xa hơn. Khi nhận nhà, hỏi chủ nhà vị trí, giờ trực, đường đi ban đêm và lưu sẵn trên bản đồ điện thoại để không phải tìm lúc gấp.
Dấu hiệu nào cần đưa trẻ đi khám ngay?
Trẻ li bì khó đánh thức, khó thở hay thở rút lõm ngực, không uống được hoặc nôn hết, rất ít đi tiểu, co giật, phát ban, sốt ở trẻ rất nhỏ, ngã đập đầu rồi nôn hay lơ mơ, côn trùng đốt sưng nhanh.
Làm sao phòng trẻ nhiễm lạnh khi ở vùng đồi?
Thay áo ngay khi trẻ đổ mồ hôi, mặc nhiều lớp mỏng, đi tất và áo dài tay buổi tối và sáng sớm, đóng cửa sổ trước khi chiều xuống, cho trẻ ngủ đủ và uống đủ nước dù trời mát ít khát.
Khi nào nên cắt ngắn chuyến nghỉ vì trẻ ốm?
Khi trẻ ốm kéo dài không đỡ sau một hai ngày, trẻ có bệnh nền bắt đầu nặng lên, thời tiết xấu làm đường đi khám khó, hoặc cha mẹ thấy không yên tâm. Báo chủ nhà sớm và về bằng xe có đủ nước, đồ thay.