Buổi chiều ở nhà nghỉ Tà Đùng: từ sau giấc trưa tới lúc trong nhà lên đèn

Buổi chiều ở nhà nghỉ Tà Đùng hợp nhất với vài việc nhẹ: dậy sau giấc trưa, pha ấm trà, để trẻ ra sân chơi, người lớn đọc sách hoặc ngồi hiên; khi nắng dịu thì ngồi ngay ở hiên hay góc vườn nhìn mặt hồ đổi màu, rồi đóng cửa, bật đèn vàng và bắt đầu nấu bữa tối trước khi trời tối hẳn. Không cần đi đâu; chiều ở một căn nhà trên đồi tự nó đã có đủ chuyện để nhìn.

Nhiều người đi du lịch quen dùng buổi chiều để chạy thêm một điểm, nên lúc trở về chỗ ở thì trời đã tối, người đã mỏi. Trong kỳ ở chậm, chiều là khúc giữa êm nhất của ngày. Bài này nói chiều diễn ra thế nào trong căn nhà mình ở: từ lúc dậy trưa tới lúc lên đèn, có cả những chiều mưa giông của mùa mưa vùng cao.

Dậy sau giấc trưa: một ấm trà và chút gì để nhấm

Giấc trưa trong kỳ ở chậm thường kết thúc tự nhiên, khi nắng trên mái bớt gắt và căn phòng mát trở lại. Người dậy trước đun nước, pha một ấm trà, bày đĩa trái cây hay ít bánh mua ở tạp hoá. Không cần là bữa phụ đầy đủ; chỉ là một lý do để cả nhà lần lượt kéo nhau ra hiên, còn ngái ngủ, ngồi xuống cạnh nhau.

Ở vùng trồng cà phê, nhiều người quen uống thêm một cốc cà phê buổi chiều. Nếu ai trong nhà dễ mất ngủ, đây là lúc nên đổi sang trà nhạt, trà gừng hay một cốc sữa nóng. Buổi chiều đã đủ dài, không cần thêm chất kích thích để giữ tỉnh táo; điều mình cần là thong thả, không phải năng lượng.

Với trẻ nhỏ vừa ngủ dậy, cho uống nước, ăn nhẹ và để trẻ tỉnh hẳn trước khi cho ra sân. Trẻ còn ngái ngủ dễ quấy, dễ vấp ngã ở bậc thềm. Mười lăm phút ngồi trong lòng bố mẹ, nhìn ra vườn, thường đủ để trẻ chuyển từ giấc ngủ sang giờ chơi mà không có tiếng khóc nào.

Trẻ chơi sân, người lớn làm gì

Chia một người trông. Khi trẻ ra sân, luôn có một người lớn ở trong tầm nhìn, lần lượt đổi ca. Người trông có thể ngồi hiên đọc sách, miễn là ngẩng lên đều và biết trẻ đang ở đâu, nhất là khi gần bậc thềm, mép sân dốc, bể nước hay lối ra đường.

Cho trẻ những việc chậm ngoài trời. Nhặt lá khô, xếp sỏi thành hình, quan sát kiến, tưới mấy chậu cây ở hiên nếu chủ nhà cho phép. Những việc này giữ trẻ chơi lâu mà không cần đồ chơi mua sẵn, lại không làm hỏng vườn của chủ nhà.

Người lớn làm một việc của riêng mình. Đọc nốt chương sách, viết vài dòng sổ, gọi điện cho ông bà ở nhà kể về chuyến đi, hay chỉ ngồi nhìn. Chiều là khoảng hiếm hoi trong ngày mà bữa vừa xong, bữa sau chưa tới, chẳng ai cần mình làm gì.

Cặp đôi thì đi một vòng ngắn. Nếu không có trẻ, buổi chiều hợp cho hai người đi bộ một vòng quanh nhà rồi trở về hiên. Không cần mục đích; chỉ là đi cạnh nhau khi nắng đã dịu.

Nhóm bạn thì để mỗi người một nhịp. Nhóm bạn lâu ngày gặp lại dễ muốn làm mọi thứ chung. Một buổi chiều để mỗi người tự chọn — người ngủ thêm, người đọc, người ngồi hiên — làm buổi tối ngồi chung vui hơn.

Khi nắng dịu: ngồi nhìn hồ ngay từ căn nhà

Khoảng cuối chiều, khi nắng không còn gắt, là lúc mặt hồ Tà Đùng có nhiều màu nhất. Nước chuyển từ xanh sang bạc, có lúc ánh vàng; các đảo nhỏ trên hồ đậm dần thành những mảng tối; đồi bên kia đổi từ xanh lá sang xanh xám. Không cần đi tới một điểm ngắm nào. Nếu căn nhà có hiên hoặc góc vườn nhìn ra hồ, đó là chỗ tốt nhất; nếu không, một khoảng trống trong vườn cà phê nhìn qua rặng cây cũng đủ.

Cách ngồi nhìn hồ trong kỳ ở chậm khác với đứng chụp ảnh. Kéo ghế ra, ngồi xuống, để điện thoại trong túi. Chụp một hai tấm nếu muốn, rồi cất đi. Thứ đáng nhìn không phải một khoảnh khắc đẹp nhất, mà là cả quá trình màu đổi chậm trong nửa giờ, một giờ. Người ngồi đủ lâu sẽ thấy những thứ người chụp vội không thấy: con thuyền nhỏ chạy về bến, đàn chim bay ngang, làn khói bếp từ một nhà trong thôn.

Nếu muốn ra gần mặt nước hơn, chỉ đi theo lối mà chủ nhà chỉ, không đứng sát mép đồi, mép taluy hay bờ hồ dốc, và về trước khi trời tối. Trẻ nhỏ luôn được nắm tay ở những chỗ này. Mép đất đỏ ven hồ có thể lở, nhất là sau những ngày mưa.

Chiều mùa mưa: đón giông từ trong nhà

Ở vùng cao nguyên, mùa mưa hay có những cơn giông vào buổi chiều. Trời đang nắng, mây đen kéo tới khá nhanh từ phía đồi, gió đổi chiều, rồi mưa xuống ào ạt. Với người ở chậm trong một căn nhà, đây không phải tin xấu; đó là một buổi chiều khác, chỉ cần chuẩn bị trước vài thứ.

Khi thấy mây đen và nghe sấm xa: gọi trẻ vào nhà, thu khăn và quần áo đang phơi, kéo ghế và đệm ngoài hiên vào chỗ có mái, đóng cửa sổ phía gió. Không ngồi ngoài chỗ trống, không đứng dưới gốc cây lớn khi có sấm sét. Nếu đang đi bộ ngoài thôn, quay về ngay chứ đừng chờ mưa xuống.

Rồi ngồi trong nhà nghe mưa. Tiếng mưa trên mái, mặt hồ mờ dần trong màn nước, mùi đất đỏ bốc lên — đó là một phần của Tà Đùng mà khách đi chạy điểm thường chỉ thấy qua cửa kính xe. Giông chiều thường qua sau một lúc, có khi để lại một khoảng trời rửa sạch, không khí mát lạnh. Những ngày như vậy, đóng cửa sớm, khoác thêm áo và nấu một món nóng cho bữa tối.

Buổi chiều theo từng kiểu khách

Cùng một căn nhà, mỗi kiểu khách có một buổi chiều khác. Bảng dưới chỉ là gợi ý để mỗi nhà tự điều chỉnh.

Điểm chung của các kiểu chiều này: phần lớn thời gian diễn ra trong căn nhà và quanh nhà. Ra ngoài nếu muốn, nhưng không vì cảm giác "chiều phải đi đâu đó cho khỏi phí". Một buổi chiều ngồi yên ở đúng chỗ mình thuê là một buổi chiều được dùng đúng.

Nấu bữa tối sớm, cùng nhau

Ở vùng đồi, trời tối nhanh sau khi mặt trời khuất sau dãy đồi, và nhiệt độ cũng hạ rõ. Bắt đầu nấu bữa tối từ lúc trời còn sáng là cách để vừa có ánh sáng tự nhiên trong bếp, vừa ăn sớm, vừa còn cả buổi tối dài để ngồi với nhau. Nhiều nhà ở chậm ăn tối sớm hơn hẳn thói quen ở thành phố, và thấy thích.

Nấu chung là một phần của buổi chiều chứ không phải một việc phải làm cho xong. Người nhặt rau, người vo gạo, trẻ lớn bày bát đũa, ông bà ngồi bên bếp kể chuyện. Món không cần nhiều: một nồi canh, một món mặn, một đĩa rau luộc, ăn với cơm nóng. Trong cái lạnh nhẹ của chiều muộn, một nồi canh bốc hơi trên bàn là thứ làm căn nhà thuê có cảm giác nhà nhất.

Nếu đã ăn ngoài buổi trưa hoặc cả nhà muốn nghỉ bếp, bữa tối có thể là món nấu sẵn mua từ chợ hay quán gần nhà, mang về hâm lại. Điều quan trọng là ăn ở nhà, quanh một cái bàn, chứ không phải ai nấu.

Chuyển từ chiều sang tối cho êm

Có vài việc nhỏ nên làm ngay trước lúc trời tối hẳn, để buổi tối trong nhà ấm và gọn.

• Đóng cửa sổ, cửa ra hiên trước khi lạnh xuống, giữ hơi ấm trong nhà.
• Thu đồ phơi, khăn, đệm ghế ngoài hiên vào chỗ khô.
• Bật đèn vàng trong nhà, hạn chế bật đèn sáng ngoài hiên quá sớm vì côn trùng kéo tới.
• Kéo rèm phòng trẻ, chuẩn bị đồ tắm, nước ấm cho trẻ trước bữa tối.
• Kiểm đèn pin, sạc dự phòng phòng khi mất điện buổi tối mùa mưa.
• Khoác thêm áo cho người lớn tuổi và trẻ nhỏ khi gió từ hồ lên.
• Mang giày dép ngoài hiên vào trong để sáng mai khỏi ướt sương.

Mười phút làm những việc này lúc chiều muộn tiết kiệm được nhiều phiền toái lúc tối: không ai phải ra ngoài trời lạnh tìm đồ, không ai phải đi chân trần trên nền đất ẩm. Căn nhà khép lại, sẵn sàng cho một buổi tối yên.

Một buổi chiều không làm gì cũng được

Có những buổi chiều cả nhà chỉ ngồi đó: người nằm võng, người ngồi bậc thềm, trẻ con lăn trên tấm thảm, không ai nói gì nhiều. Ở thành phố, một buổi chiều như vậy có thể bị coi là lãng phí. Trong kỳ ở chậm, đó lại là dấu hiệu kỳ nghỉ đang đúng hướng: mọi người đã đủ thư giãn để không cần lấp khoảng trống.

Người quen bận rộn có thể thấy hơi áy náy trong những buổi chiều như thế. Không sao; cảm giác đó thường nhạt dần sau một hai ngày. Điều đáng nhớ là căn nhà nghỉ được thuê chính là để có những buổi chiều như vậy, chứ không phải chỉ để có chỗ ngủ giữa hai chuyến đi.

Trẻ nhỏ đôi khi là người dạy người lớn cách làm điều này. Một đứa trẻ có thể ngồi cả nửa giờ nhìn đàn kiến bò qua bậc thềm, hay nằm ngửa nhìn mây trôi qua mái hiên, mà không thấy cần ai giải thích. Ngồi cạnh trẻ những lúc như vậy, không hỏi han, không chỉ dẫn, là cách nhanh nhất để người lớn học lại nhịp chậm mà mình đã quên.

Chiều mùa khô: nắng gắt đầu chiều và gió hanh

Mùa khô ở vùng hồ, trời thường trong, nắng lên mạnh từ giữa buổi tới đầu giờ chiều. Ngồi hiên hướng tây lúc này có thể nóng và chói, nhất là ở những căn có mái thấp hoặc hiên không có rèm. Đây là khoảng nên ở trong nhà: phòng ngủ kéo rèm, phòng khách mở cửa đón gió lùa, cả nhà ngủ trưa hoặc đọc sách trong bóng mát.

Khi nắng đã nghiêng, khoảng cuối chiều, hiên mới thực sự dễ chịu. Gió từ phía hồ thổi lên mát hẳn, ánh sáng vàng ấm, bóng cây đổ dài trên sân. Đó là lúc nên kéo ghế ra. Nhớ uống thêm nước trong suốt buổi chiều mùa khô: không khí hanh, đi bộ hay chơi ngoài sân một lúc là khát mà không để ý.

Đất đỏ mùa khô bốc bụi khi có gió hay xe chạy qua. Nếu căn nhà gần đường thôn, đóng bớt cửa phía đường vào buổi chiều, phơi đồ ở phía sau nhà, và cho trẻ rửa tay chân sau khi chơi sân. Những việc nhỏ ấy giữ cho căn nhà sạch hơn trong mấy ngày ở, và đỡ việc dọn dẹp lúc trả nhà.

Câu hỏi thường gặp

Buổi chiều ở nhà nghỉ Tà Đùng nên làm gì?

Ngủ trưa dậy pha trà, để trẻ chơi sân, người lớn đọc sách hoặc đi bộ quanh nhà, cuối chiều ngồi hiên nhìn hồ khi nắng dịu, rồi nấu bữa tối sớm. Không cần đi điểm nào; phần lớn buổi chiều diễn ra trong và quanh căn nhà.

Có cần ra tận bờ hồ để ngắm chiều không?

Không cần. Nếu căn nhà có hiên hoặc góc vườn nhìn ra hồ, ngồi ở đó là đủ. Muốn ra gần mặt nước thì đi theo lối chủ nhà chỉ, tránh mép đồi, taluy và bờ dốc, nắm tay trẻ và quay về trước khi trời tối.

Chiều mùa mưa ở Tà Đùng có hay giông không?

Mùa mưa ở vùng cao nguyên hay có giông vào buổi chiều. Khi thấy mây đen hoặc nghe sấm, đưa trẻ vào nhà, thu đồ phơi, không ngồi chỗ trống hay dưới gốc cây lớn. Giông thường qua sau một lúc; ngồi trong nhà nghe mưa cũng là một buổi chiều đẹp.

Mấy giờ thì nên bắt đầu nấu bữa tối?

Không có giờ cố định, nhưng nên bắt đầu khi trời còn sáng, vì ở vùng đồi trời tối nhanh và lạnh xuống rõ. Ăn sớm cho phép cả nhà có buổi tối dài, trẻ nhỏ đi ngủ đúng giờ và bếp được dọn trước khi khuya.

Buổi chiều uống cà phê có sao không?

Với người dễ mất ngủ, cà phê buổi chiều có thể làm khó ngủ ban đêm. Nên chuyển sang trà nhạt, trà gừng hoặc sữa nóng sau giờ trưa. Ai uống cà phê buổi chiều mà vẫn ngủ ngon thì cứ theo thói quen của mình.

Trẻ nhỏ chơi ngoài sân nhà nghỉ cần để ý gì?

Luôn có một người lớn trong tầm nhìn, nhất là gần bậc thềm, mép sân dốc, bể nước và lối ra đường. Cho trẻ đi giày dép có quai, mặc thêm áo khi chiều muộn. Không cho trẻ hái cây, bẻ cành trong vườn khi chưa hỏi chủ nhà.