Buổi tối ở nhà nghỉ Tà Đùng hợp nhất cho việc cả nhà ngồi với nhau: ăn tối sớm, dọn gọn, rồi quây quần trong phòng khách hay hiên có mái dưới ánh đèn vàng, trò chuyện, nghe tiếng côn trùng và tiếng mưa, để điện thoại ở một chỗ chung thay vì trên tay, và đi ngủ sớm hơn ở nhà. Thôn quê quanh hồ tối thật sự và yên thật sự khi đêm xuống — điều kiện mà ở thành phố rất khó có.
Không cần tuyên bố cấm màn hình; điều đó thường gây căng thẳng hơn là giúp. Bài này gợi ý những cách nhẹ để buổi tối không bị điện thoại chiếm hết, kèm những câu chuyện để mở lời, chuyện giữ yên cho hàng xóm và chuyện khép lại một ngày ở chậm.
Vì sao buổi tối ở vùng hồ dễ ngồi lại với nhau
Ở thành phố, buổi tối của mỗi gia đình thường bị chia nhỏ: người xem tivi, người làm nốt việc, trẻ con với máy tính bảng, ai cũng ở trong phòng mình. Trong một căn nhà nghỉ nhỏ, không gian chung là phòng khách và hiên; không có tivi lớn, có khi sóng điện thoại yếu, bên ngoài tối đen. Những điều tưởng là bất tiện ấy lại đẩy mọi người về cùng một chỗ.
Không khí cũng góp phần. Tối vùng đồi mát lạnh, ai cũng muốn ngồi gần nhau trong căn phòng ấm, quanh ấm trà nóng. Tiếng đêm của vùng quê — côn trùng, gió qua vườn cà phê, đôi khi tiếng chó sủa xa — làm nền cho câu chuyện mà không lấn át nó như tiếng xe ở phố.
Nhiều gia đình kể rằng buổi tối ở một căn nhà nghỉ là lần đầu sau nhiều tháng cả nhà ngồi nói chuyện với nhau quá một giờ đồng hồ. Không có gì đặc biệt được bàn; chỉ là chuyện hồi nhỏ, chuyện trường lớp, chuyện mai đi chợ mua gì. Nhưng chính những buổi như vậy là thứ mọi người nhắc lại sau chuyến đi.
Ăn tối sớm và dọn nhẹ
Buổi tối dài bắt đầu từ một bữa tối sớm. Ăn khi trời vừa sẩm tối, dọn xong trước lúc khuya, để phần còn lại của buổi tối là thời gian rảnh. Nếu bữa tối kéo tới chín, mười giờ, rồi rửa bát, lau bếp, thì buổi tối đã hết trước khi kịp bắt đầu.
Chia việc dọn từ trước giúp mọi thứ nhanh: người nấu không phải rửa, người rửa không phải lau, trẻ lớn mang bát đĩa ra bồn, cất đồ ăn thừa vào tủ lạnh. Mười lăm, hai mươi phút là xong. Rác thức ăn nên buộc kín và để đúng chỗ chủ nhà dặn, vì ban đêm ở vùng có vườn, mùi thức ăn dễ kéo kiến, chuột hay chó mèo tới.
Sau đó, đun một ấm nước, pha trà hoặc nấu một nồi chè nhỏ, bày ra bàn phòng khách hay bàn hiên có mái. Một thứ đồ uống ấm trên bàn là tín hiệu rằng bếp đã đóng, giờ ngồi với nhau bắt đầu.
Bớt màn hình mà không gò ép
Một chỗ chung cho điện thoại. Đặt một chiếc giỏ hay khay ở góc phòng khách, ai muốn thì để điện thoại vào đó trong buổi tối. Không bắt buộc; nhưng khi người lớn làm trước, trẻ thường làm theo. Ai cần nghe điện thì đi lấy, nghe xong để lại.
Chọn một khung giờ, không phải cả tối. Thoả thuận nhẹ như "từ lúc ăn tối tới lúc trẻ đi ngủ không ai cầm máy" dễ giữ hơn nhiều so với "cả kỳ nghỉ không điện thoại".
Có thứ thay thế ở sẵn trên bàn. Ấm trà, đĩa trái cây, bộ bài, cuốn truyện đọc dở. Tay có việc thì ít tìm điện thoại.
Ảnh để dành cho sáng mai. Muốn đăng ảnh, gửi ảnh cho người thân thì để sáng hôm sau. Buổi tối là của người đang ngồi cạnh mình.
Người cần làm việc thì có góc riêng. Nếu ai đó buộc phải trả lời việc gấp, để họ làm ở phòng ngủ hoặc góc xa, xong rồi ra ngồi cùng — thay vì nửa ngồi nửa làm giữa phòng khách.
Những câu chuyện dễ mở lời
Nhiều gia đình ngồi với nhau rồi mới nhận ra không biết bắt đầu từ đâu, vì lâu rồi không nói chuyện ngoài việc nhà. Vài câu hỏi đơn giản có thể mở cả một buổi tối.
- Hôm nay mỗi người thích nhất lúc nào trong ngày?
- Hồi bằng tuổi con, ông bà, bố mẹ đi chơi xa lần đầu là đi đâu, đi bằng gì?
- Nếu được ở đây thêm một tuần, mỗi người muốn làm gì?
- Kể về căn nhà mình từng ở hồi nhỏ: có hiên không, có vườn không?
- Món ăn nào hồi xưa nhà mình hay nấu mà giờ không còn nấu?
- Năm tới mỗi người muốn học thêm một việc gì?
- Mai đi chợ, mỗi người muốn ăn một món gì?
Không cần đi hết danh sách; một câu hỏi đúng lúc có thể kéo dài cả giờ. Với ông bà, những câu hỏi về ngày xưa thường mở ra những câu chuyện mà con cháu chưa từng nghe. Với trẻ, câu hỏi về điều thích nhất trong ngày giúp trẻ tập kể lại, và giúp bố mẹ biết chuyến đi đang đến với con thế nào.
Nghe đêm: tiếng côn trùng, tiếng mưa và bầu trời
Một trong những việc giản dị mà khách ở chậm hay nhắc là ra hiên có mái, tắt bớt đèn, ngồi im vài phút để nghe. Tiếng côn trùng rộ lên từ vườn, tiếng ếch nhái nếu gần chỗ trũng, gió lay tán cà phê, có khi tiếng nước vỗ xa nếu căn nhà gần hồ. Trẻ con ban đầu tò mò hỏi tiếng gì, sau đó thường im lặng nghe theo người lớn.
Những đêm trời quang, ở thôn quê ít đèn, bầu trời có nhiều sao hơn hẳn ở phố. Không cần biết tên chòm sao nào; chỉ cần nằm ngả trên ghế, khoác chăn mỏng, nhìn lên là đủ. Những đêm mưa thì nghe mưa trên mái, nhìn ánh đèn trong nhà hắt ra màn mưa ngoài hiên.
Lưu ý nhỏ: ngồi ngoài buổi tối nên mặc ấm, chống muỗi nếu là mùa mưa, và không để trẻ chạy ra khỏi khu hiên khi trời tối. Đèn ngoài hiên bật sáng lâu thường kéo côn trùng; nếu muốn ngồi ngoài lâu, giữ một ngọn đèn nhỏ, ánh vàng, đặt xa chỗ ngồi.
Giữ yên cho hàng xóm
Thôn quê ngủ sớm. Người làm rẫy dậy từ lúc trời chưa sáng, nên với họ, chín, mười giờ tối đã là khuya. Tiếng nói cười trong căn nhà gỗ, tiếng nhạc ngoài hiên vang rất xa trong đêm yên — xa hơn nhiều so với cảm giác của người đang ngồi trong nhà.
Giữ yên không có nghĩa là phải thì thầm cả buổi tối. Chỉ cần vài điều: không bật loa ngoài hiên; nếu nghe nhạc thì nghe nhỏ trong nhà hoặc dùng tai nghe; sau khoảng mười giờ thì chuyển hẳn vào trong, đóng cửa; không để xe nổ máy, bấm còi lúc khuya; tắt đèn sân sáng chói chiếu sang nhà bên cạnh. Nhiều căn nhà nghỉ có nội quy giờ yên lặng riêng, nên hỏi chủ nhà ngay từ lúc nhận nhà.
Nhóm bạn đông người là trường hợp dễ quên nhất. Cuộc vui càng tới khuya, giọng càng to mà không ai để ý. Một người trong nhóm tự nhận việc nhắc nhỏ mọi người là cách đơn giản để cả nhóm vui mà hàng xóm vẫn ngủ được — và lần sau, chủ nhà vẫn vui vẻ đón nhóm quay lại.
Khép lại một ngày và đi ngủ sớm
Ở vùng quê, buổi tối dài nhưng không cần kéo dài tới khuya. Khi ấm trà đã nguội, trẻ đã ngáp, câu chuyện bắt đầu thưa, đó là lúc khép lại. Một người kiểm cửa, tắt đèn hiên, một người đưa trẻ đi ngủ, những người còn lại thu cốc chén, tắt bếp. Ngày mai lại có một buổi sáng trên hiên.
Đi ngủ sớm hơn ở nhà một chút là cách tận dụng trọn nhịp ở chậm. Không có gì phải thức để xem, không có việc nào phải xong trước nửa đêm. Phòng mát, chăn ấm, ngoài trời tối và yên — với nhiều người, đó là những đêm ngủ ngon nhất trong năm.
Có người sẽ thấy tiếc buổi tối "trôi nhanh quá". Đó lại là một dấu hiệu tốt: thời gian trôi nhanh khi mình đang ở với người mình quý, chứ không phải khi đang lướt màn hình một mình.
Buổi tối khi có người lớn tuổi trong nhà
Ông bà thường mệt sớm hơn con cháu, nhưng lại là người có nhiều chuyện để kể nhất. Nếu muốn buổi tối có phần của ông bà, nên dồn phần trò chuyện chung vào khoảng ngay sau bữa tối, khi ông bà còn tỉnh, phòng còn ấm. Mời ông bà ngồi chỗ êm nhất, gần đèn, tránh chỗ gió lùa từ cửa.
Những câu chuyện của ông bà thường bắt đầu từ một điều rất nhỏ: một món ăn trên bàn gợi nhớ quê cũ, tiếng mưa trên mái gợi nhớ căn nhà hồi trẻ, mùi khói bếp từ nhà hàng xóm. Con cháu chỉ cần hỏi thêm một câu, rồi ngồi nghe. Buổi tối ở một căn nhà xa lạ, không tivi, không việc nhà quen thuộc chờ, là dịp hiếm để những câu chuyện ấy được kể trọn.
Khi ông bà đi nghỉ, giữ yên phòng khách hơn một chút, nhất là nếu phòng ông bà sát đó. Để một ngọn đèn ngủ nhỏ dọc lối đi tới nhà vệ sinh, kiểm sàn không có đồ vương vãi. Ban đêm ở nhà lạ, người lớn tuổi dễ lúng túng khi thức giấc; một lối đi sáng vừa đủ, thông thoáng là điều đơn giản nhưng đáng làm nhất trước khi cả nhà đi ngủ.
Buổi tối mất điện: đèn pin, nến và câu chuyện
Mùa mưa ở vùng nông thôn, đôi khi điện cắt vào buổi tối sau một cơn giông. Với khách quen thành phố, cảm giác đầu tiên thường là hơi hoảng: tối om, điện thoại sắp hết pin, không biết bao giờ có lại. Chuẩn bị trước giúp biến những buổi tối như vậy thành một kỷ niệm thay vì một phiền toái.
Ngay từ khi nhận nhà, hỏi chủ nhà đèn pin, đèn sạc để ở đâu, có nến không, và khi mất điện thì nên gọi ai. Sạc đầy điện thoại và sạc dự phòng mỗi chiều. Khi mất điện, dùng đèn pin hoặc đèn sạc là chính; nếu dùng nến, đặt trên đĩa chắc, xa rèm, xa chỗ trẻ với tới, và không để nến cháy khi cả nhà đi ngủ.
Rồi ngồi lại với nhau trong ánh đèn nhỏ. Không có điện, không ai cầm điện thoại lâu được nữa; câu chuyện tự nhiên kéo dài hơn. Nhiều gia đình kể rằng buổi tối mất điện trên đồi lại là buổi họ nói chuyện nhiều nhất cả chuyến, và trẻ con nhắc mãi về "cái tối cả nhà ngồi đèn pin".
Câu hỏi thường gặp
Buổi tối ở nhà nghỉ Tà Đùng làm gì cho vui?
Ăn tối sớm cùng nhau, pha trà, trò chuyện, kể chuyện ngày xưa, đánh bài, đọc truyện cho trẻ, ra hiên có mái nghe tiếng đêm và nhìn trời. Không cần hoạt động đặc biệt; chính việc cả nhà ngồi gần nhau là điều làm buổi tối đáng nhớ.
Có nên cấm điện thoại cả kỳ nghỉ không?
Không nên cấm cứng vì dễ gây căng thẳng và ít giữ được. Cách nhẹ hơn là chọn một khung giờ không màn hình, như từ bữa tối tới giờ trẻ ngủ, đặt một chỗ chung cho điện thoại và để sẵn những việc thay thế trên bàn.
Mấy giờ thì nên giữ yên lặng ở nhà nghỉ?
Mỗi căn nhà có thể có nội quy riêng, nên hỏi chủ nhà khi nhận nhà. Nói chung thôn quê ngủ sớm vì người dân dậy đi rẫy từ rất sớm; buổi tối nên nói nhỏ, không bật loa ngoài hiên, chuyển hẳn vào trong và giảm tiếng khi về khuya.
Tối ở Tà Đùng có lạnh không, ngồi hiên được không?
Tối ở vùng đồi quanh hồ thường mát, có những đêm se lạnh, nhất là cuối năm và sau mưa. Ngồi hiên có mái được nếu mặc áo khoác, có chăn mỏng và đồ uống ấm. Trẻ nhỏ và người lớn tuổi nên vào trong sớm hơn.
Ngồi ngoài buổi tối có nhiều muỗi, côn trùng không?
Tuỳ mùa và vị trí căn nhà; mùa mưa và gần vườn, gần nước thường nhiều côn trùng hơn. Dùng đèn vàng nhỏ đặt xa chỗ ngồi, không bật đèn sáng ngoài hiên quá lâu, mặc áo dài tay và dùng kem chống muỗi phù hợp cho trẻ.
Trẻ không chịu ngủ vì cả nhà còn ngồi nói chuyện thì sao?
Một người lớn đưa trẻ vào phòng theo đúng nghi thức ở nhà, đọc truyện, tắt đèn; những người còn lại chuyển ra chỗ xa phòng ngủ và nói nhỏ. Căn nhà gỗ truyền âm tốt, nên tiếng cười lớn ở phòng khách dễ làm trẻ thức giấc.