Khi ở một căn nhà nghỉ ở Tà Đùng vài tuần trở lên, điện, nước, ga và dọn dẹp thường được tính theo một trong ba cách: gộp hết vào tiền thuê, gộp một mức rồi tính phần vượt, hoặc tính riêng theo chỉ số công tơ. Cách nào cũng được, miễn hai bên thống nhất trước ngày nhận nhà và ghi lại chỉ số lúc bắt đầu.
Khoản này hay gây hiểu lầm vì khách cuối tuần chưa bao giờ phải nghĩ tới. Ở hai đêm, tiền điện nằm gọn trong giá phòng; ở ba tuần với máy sưởi, bình nóng lạnh, nồi cơm và máy tính chạy cả ngày, nó thành một khoản chủ nhà phải tính. Bài này giải thích các cách tính phổ biến theo nguyên lý, không nêu giá, và chỉ cách dùng để kỳ ở vừa ấm vừa không lãng phí.
Ba cách tính thường gặp
Mỗi cách có lý do riêng. Biết ưu và nhược của từng cách giúp anh chị chọn cái hợp với kiểu ở của mình:
| Cách tính | Như thế nào | Hợp với ai | Cần để ý |
|---|---|---|---|
| Gộp trọn | Một khoản thuê đã gồm điện, nước, ga, dọn dẹp | Người không muốn bận tâm, ở vài tuần | Mức gộp thường đã tính dư phòng khách dùng nhiều |
| Gộp có định mức | Gồm sẵn một lượng điện nước, vượt thì trả thêm | Người dùng vừa phải, ở cả tháng | Phải ghi chỉ số đầu và cuối kỳ |
| Tính riêng theo công tơ | Trả tiền thuê nhà, điện nước tính theo số thật | Người ở lâu, làm việc từ xa, dùng nhiều thiết bị | Cần biết công tơ chung hay riêng cho căn |
Không cách nào rẻ hơn hẳn cách nào. Cách gộp trọn yên tâm nhưng có phần dư; cách tính theo công tơ sát thực tế nhưng bắt hai bên ghi chép kỹ. Nếu căn nhà dùng chung công tơ với nhà chủ hoặc các căn khác, cách tính theo công tơ gần như không làm được, khi đó nên chọn gộp.
Điện: phần lớn nhất và dễ vượt nhất
Ở Tà Đùng, đêm thường se lạnh, có mùa lạnh hẳn, nên các thiết bị sinh nhiệt là thứ ăn điện nhiều nhất: máy sưởi, quạt sưởi, chăn điện, bình nóng lạnh, ấm siêu tốc. Một bình nóng lạnh để bật suốt ngày đêm tốn hơn nhiều so với bật trước giờ tắm một lúc. Một máy sưởi để chạy cả đêm trong phòng hở khe cửa tốn mà không ấm bao nhiêu.
Thiết bị làm việc như máy tính xách tay, bộ phát wifi, đèn bàn thì dùng ít điện hơn người ta tưởng. Tủ lạnh chạy liên tục nhưng tủ nhỏ cũng không quá tốn, trừ khi cửa tủ đóng không kín. Bếp điện, nồi cơm điện, lò vi sóng dùng nhiều điện trong lúc chạy nhưng thời gian ngắn.
Vì vậy, nếu thoả thuận theo định mức hoặc theo công tơ, phần quyết định hoá đơn nằm ở thói quen sưởi và nước nóng. Đóng kín cửa sổ phòng ngủ trước khi trời tối, mặc ấm trong nhà, dùng chăn dày thay cho sưởi cả đêm, bật nước nóng theo giờ, là bốn việc giảm điện rõ nhất mà vẫn ấm.
Ghi chỉ số đầu kỳ và cuối kỳ
Nếu điện nước tính theo số thật, việc ghi chỉ số phải làm ngay lúc nhận nhà, có cả hai bên chứng kiến:
- Hỏi chủ nhà công tơ điện của căn nằm ở đâu, có phải công tơ riêng không.
- Chụp ảnh mặt công tơ thấy rõ dãy số, gửi vào cuộc trò chuyện với chủ nhà kèm ngày giờ.
- Làm tương tự với đồng hồ nước nếu nước tính riêng; nhiều nơi dùng nước giếng bơm lên bồn thì phần nước nằm trong tiền điện của máy bơm.
- Hỏi bình ga đang dùng là bình mới hay đã dùng dở, có bình dự phòng không, hết ga thì gọi ai đổi.
- Hẹn trước cách tính đơn giá: theo hoá đơn điện của nhà, hay một đơn giá cố định hai bên thoả thuận.
- Ngày trả nhà, chụp lại công tơ lần nữa trước khi rời đi.
Chỉ mất vài phút mà tránh được gần như mọi tranh cãi về tiền điện cuối kỳ. Không ai nhớ nổi con số trên công tơ của ba tuần trước.
Nước và ga: ít khi lớn nhưng hay hết đúng lúc
Nhiều căn nhà quanh hồ dùng nước giếng hoặc nước tự chảy đưa vào bồn trên cao. Nước thường đủ dùng, nhưng mùa khô có nơi giếng xuống thấp, máy bơm phải chạy lâu hơn, có lúc nước yếu vào giờ cao điểm. Hỏi chủ nhà nước lấy từ đâu, bồn chứa được bao lâu, máy bơm tự động hay phải bật tay. Người ở lâu nên biết những điều này để tránh đang tắm thì hết nước.
Ga nấu ăn là khoản nhỏ nhưng phiền khi hết giữa bữa. Bình ga dùng cho một gia đình nấu ba bữa thì không kéo dài được bao lâu, và ở vùng xa, gọi đổi bình không phải lúc nào cũng có ngay. Nên hỏi trước chỗ đổi ga gần nhất hoặc cách chủ nhà vẫn làm. Nếu nhà dùng bếp điện thì lại quay về chuyện điện.
Với người ở lâu, nước nóng cũng là chuyện của điện hoặc ga, tuỳ nhà dùng bình nóng lạnh hay máy nước nóng đốt ga. Cả nhà tắm liền nhau vào buổi tối là lúc bình nóng lạnh dung tích nhỏ hết nước nóng giữa chừng. Chia giờ tắm, người tắm trước để lại thời gian cho bình đun lại, là cách xử lý đơn giản mà nhiều nhà ở vùng lạnh vẫn làm hằng ngày.
Một lưu ý an toàn: chỉ để chủ nhà hoặc người bán ga lắp và tháo bình. Ngửi thấy mùi ga thì khoá van, mở cửa cho thoáng, không bật tắt công tắc điện, ra ngoài và báo chủ nhà ngay.
Dọn dẹp: chọn nhịp hợp với kỳ ở
Tự dọn hằng ngày, chủ nhà dọn sâu mỗi tuần. Cách phổ biến nhất cho người ở vài tuần. Anh chị tự quét, rửa chén, đổ rác; mỗi tuần một buổi chủ nhà hoặc người dọn vào lau kỹ nhà tắm, bếp, thay chăn ga. Nên hẹn đúng giờ cố định để còn sắp xếp ra ngoài hoặc dồn đồ gọn.
Tự lo hoàn toàn. Hợp với người thích riêng tư tuyệt đối. Khi đó cần hỏi chủ nhà có máy hút bụi, cây lau nhà, nước tẩy rửa không, và chăn ga thay ra thì giặt ở đâu. Ở lâu mà không ai dọn sâu, nhà tắm và bếp xuống cấp nhanh hơn người ta nghĩ.
Dọn theo yêu cầu. Một số nơi nhận dọn khi khách gọi. Tiện nhưng cần biết trước có tính thêm không, và báo trước bao lâu.
Đồ dùng của nhà. Nồi chảo, dao thớt, khăn lau là đồ của chủ nhà, dùng nhiều tuần thì hao mòn là thường. Rửa sạch, lau khô, cất đúng chỗ sau mỗi bữa giúp căn nhà giữ được nếp và anh chị cũng dễ tìm đồ hơn mỗi ngày.
Rác. Người ở lâu thải nhiều rác hơn khách cuối tuần, nhất là rác bếp. Hỏi rõ phân loại thế nào, bỏ ở đâu, ngày nào có người gom. Rác bếp để lâu trong nhà vùng ấm ẩm dễ có kiến và mùi.
Ước lượng điện trước để khỏi bất ngờ
Không cần biết giá điện để ước lượng mình sẽ dùng nhiều hay ít. Mỗi thiết bị có ghi công suất trên nhãn hoặc trong sách hướng dẫn, tính bằng oát. Công suất nhân với số giờ dùng mỗi ngày ra lượng điện tiêu thụ, chia một nghìn là ra số kWh, đúng đơn vị trên hoá đơn và công tơ.
Ví dụ giả định: một máy sưởi khoảng 2.000 oát chạy ba tiếng mỗi tối là chừng 6 kWh một ngày. Một bình nóng lạnh khoảng 2.500 oát bật một tiếng trước giờ tắm là 2,5 kWh; để bật suốt ngày đêm thì phần giữ nhiệt có thể tốn gấp mấy lần như vậy tuỳ bình. Một máy tính xách tay khoảng 60 oát chạy tám tiếng chưa tới nửa kWh. Nhìn các con số này là thấy ngay chỗ nào đáng để ý.
Nhân lượng mỗi ngày với số ngày ở là ra con số cả kỳ, đủ để hai bên nói chuyện về định mức một cách cụ thể chứ không cảm tính. Nếu kết quả cho thấy phần sưởi chiếm gần hết, anh chị biết ngay: giảm một giờ sưởi mỗi tối bằng cách đóng cửa sớm và mặc ấm là cách tiết kiệm có tác dụng nhất, hơn mọi việc tắt đèn hay rút sạc.
Cuối kỳ: tất toán gọn và trả nhà
Một hai ngày trước ngày về, nhắn chủ nhà hẹn giờ trả nhà và giờ cùng xem công tơ nếu điện nước tính theo số thật. Hẹn trước giúp chủ nhà sắp người tới nhận, không phải để anh chị đứng chờ với hành lý trên xe.
Trước giờ trả, dọn tủ lạnh: thực phẩm còn dùng được thì hỏi chủ nhà có muốn giữ không, phần còn lại gói gọn bỏ đúng chỗ rác. Rửa và cất nồi chảo về chỗ cũ, đổ rác, gom chăn ga đã dùng theo cách chủ nhà dặn, tắt bình nóng lạnh và máy sưởi, khoá van ga. Những việc này mất chưa tới một giờ nhưng làm chủ nhà nhớ đến anh chị như một người khách tử tế.
Khi tất toán, đối chiếu từng khoản với đúng những gì đã thoả thuận lúc đầu: chỉ số đầu và cuối, đơn giá đã hẹn, các khoản phát sinh nếu có. Nếu có đồ hỏng trong kỳ, nói rõ hỏng lúc nào, đã báo hay chưa. Những điểm này đã ghi lại từ đầu thì cuộc tất toán chỉ mất vài phút và kết thúc bằng một lời hẹn lần sau, không phải một cuộc tranh cãi.
Những khoản hay bị quên khi thoả thuận
Giặt chăn ga là khoản dễ quên nhất. Chăn dày mùa lạnh giặt bằng máy gia đình khó, phơi lâu khô; nhiều chủ nhà mang đi giặt ở tiệm. Nếu thay chăn ga mỗi tuần, nên hỏi đó là phần đã gồm hay tính riêng.
Đồ dùng tiêu hao như giấy vệ sinh, nước rửa chén, xà phòng, túi rác: khách cuối tuần dùng đồ có sẵn, khách ở tháng thường tự mua bổ sung. Hỏi một câu để biết chủ nhà để sẵn tới mức nào.
Thiết bị mang theo cũng nên báo: máy sưởi riêng, nồi lẩu điện, máy sấy tóc công suất lớn. Không phải để bị cấm, mà để chủ nhà biết đường điện của căn có chịu được không. Nhà nghỉ nhỏ ở vùng xa có khi chỉ có một đường điện yếu, bật nhiều thiết bị nóng cùng lúc là nhảy cầu dao.
Cuối cùng là chuyện hỏng hóc do hao mòn tự nhiên, như bóng đèn cháy, ron vòi nước mòn. Thông thường đó là phần chủ nhà lo, còn hỏng do dùng sai thì khách chịu, nhưng ranh giới này nên được nói ra một lần từ đầu.
Câu hỏi thường gặp
Nên chọn gộp trọn hay tính điện nước riêng?
Ở vài tuần, dùng điện vừa phải và không muốn bận tâm thì gộp trọn là gọn nhất. Ở cả tháng, có máy sưởi, làm việc cả ngày bằng máy tính thì tính theo công tơ hoặc gộp có định mức thường sát thực tế hơn. Nếu căn dùng chung công tơ với nhà khác thì chỉ nên chọn gộp.
Dùng máy sưởi cả đêm có an toàn không?
Máy sưởi cần đặt xa chăn, rèm, quần áo, không phủ đồ lên, và không cắm chung ổ với nhiều thiết bị nóng khác. Loại đốt nhiên liệu trong phòng kín thì không nên dùng. Phần lớn đêm ở Tà Đùng chỉ cần chăn dày và đóng kín cửa là đủ ấm, máy sưởi bật lúc đầu tối rồi tắt khi ngủ.
Nếu hoá đơn điện cao bất thường thì làm sao?
Đầu tiên đối chiếu ảnh công tơ đầu kỳ với cuối kỳ. Sau đó cùng chủ nhà xem có thiết bị nào chạy liên tục mà không biết, như bình nóng lạnh để bật suốt hay máy bơm chạy không ngắt. Ghi chỉ số giữa kỳ, chẳng hạn mỗi tuần một lần, giúp phát hiện sớm.
Có nên tự mang bình ga mini hay bếp cồn lên nấu không?
Nên hỏi chủ nhà trước. Nhiều nơi không cho dùng bếp đốt mang theo trong phòng vì nguy cơ cháy, nhất là nhà gỗ. Bếp của căn nhà thường là lựa chọn an toàn nhất; nếu bếp không đủ dùng, nói với chủ nhà để được bổ sung thay vì tự xoay.
Ở dài ngày có phải tự mua giấy vệ sinh, nước rửa chén không?
Thường chủ nhà để sẵn một lượng ban đầu như cho khách ngắn ngày, phần dùng thêm trong nhiều tuần thì khách tự bổ sung. Mỗi nơi một cách, nên hỏi một câu từ đầu để biết và mua sẵn khi đi chợ tuần đầu.