Ở nhà nghỉ vùng hồ Tà Đùng mùa mưa, mất điện vài giờ sau một cơn giông là chuyện có thể gặp, và vì nhiều căn dùng máy bơm nước giếng nên mất điện thường kéo theo mất nước. Anh chị không cần lo nếu đã làm bốn việc: hỏi chủ nhà ngay khi nhận nhà về cầu dao, đèn sạc, nguồn nước và bếp; mang theo đèn pin và sạc dự phòng đầy; giữ sẵn một ít nước trong xô khi trời bắt đầu giông; và biết cách ăn tối, ngủ ấm trong một buổi tối không có điện.
Ở vùng hồ của xã Tà Đùng (Lâm Đồng, trước 7/2025 là Đắk Som, Đắk R'Măng thuộc Đắk Nông), nhà nghỉ quanh hồ thường nằm rải rác trên đồi, dây điện đi qua vườn cà phê, rừng và những đoạn đường vắng. Bài này viết cho khách ở vài ngày; chuyện lắp máy phát hay đầu tư hệ thống dự phòng là việc của chủ nhà, không bàn ở đây.
Vì sao mùa mưa ở vùng hồ hay mất điện
Vùng nông thôn trên đồi khác thành phố ở chỗ đường dây điện dài, đi qua nhiều khoảng trống và nhiều cây. Mùa mưa, gió giật trong giông chiều làm cành cây gãy đè lên dây, sét đánh gần làm thiết bị trên lưới điện tự ngắt để bảo vệ, đất ướt có thể làm nghiêng cột ở những đoạn dốc. Có lúc ngành điện chủ động cắt một khu vực để sửa chữa sau giông. Thời gian mất điện vì thế có khi chỉ vài phút, có khi vài giờ, hiếm hơn là qua đêm.
Ngoài ra còn kiểu mất điện chỉ ở riêng căn nhà mình: cầu dao trong nhà nhảy vì quá tải hoặc vì nước tạt vào ổ cắm ngoài hiên. Kiểu này hay gặp khi khách bật cùng lúc bình nóng lạnh, máy sưởi, ấm siêu tốc và nồi cơm vào buổi tối lạnh. Phân biệt hai kiểu rất dễ: nhìn sang nhà hàng xóm, hoặc nhìn đèn đường, đèn các căn khác trên đồi. Nếu xung quanh vẫn sáng mà chỉ nhà mình tối, nhiều khả năng là cầu dao.
Điều quan trọng với khách là hiểu rằng ở vùng này, điện không phải lúc nào cũng liền mạch như căn hộ ở thành phố. Biết trước như vậy thì một buổi tối mất điện không thành chuyện lớn, có khi lại thành một buổi tối trò chuyện bên đèn nhỏ mà cả nhà nhớ lâu.
Năm điều hỏi chủ nhà ngay khi nhận nhà
Lúc chủ nhà dẫn đi xem nhà là lúc dễ hỏi nhất. Chỉ cần năm câu, hỏi trong hai phút, nhưng sẽ đỡ cho anh chị cả một buổi tối lúng túng:
- Cầu dao tổng ở đâu, khách có được tự bật lại không? Có nhà để tủ điện ở chỗ khách không nên đụng; có nhà chỉ cho khách bật lại cầu dao khi nhảy. Hỏi rõ để biết khi tối đèn thì làm gì trước.
- Nhà có đèn sạc, đèn pin không, để ở đâu? Nhiều căn có sẵn nhưng để trong tủ bếp hay gầm cầu thang, lúc tối mò không ra.
- Nước trong nhà lấy từ đâu? Nước bơm từ giếng bằng máy điện, nước từ bồn trên cao tự chảy, hay nước máy. Nếu là bơm điện thì hỏi bồn chứa dùng được chừng bao lâu khi mất điện.
- Bếp nấu là bếp ga hay bếp điện? Bếp ga vẫn nấu được khi mất điện, bếp từ và bếp hồng ngoại thì không.
- Khi mất điện lâu thì gọi ai? Chủ nhà hay người quản lý trực ở đâu, có ở gần không, và nhà có nguồn dự phòng nào không.
Ghi câu trả lời vào ghi chú điện thoại. Đến lúc cần, người trong nhóm ai cũng đọc được, không phải gọi chủ nhà hỏi lại giữa trời giông.
Ánh sáng: đèn pin, đèn sạc và chuyện nến trong nhà gỗ
Thứ đầu tiên cần khi mất điện là ánh sáng, và điện thoại không phải là đèn tốt. Bật đèn pin điện thoại cả buổi tối sẽ làm hao pin của chính thiết bị anh chị cần để liên lạc. Nên mang theo ít nhất một đèn pin nhỏ cho mỗi người lớn, cộng một đèn sạc loại để bàn hoặc treo được cho phòng chung. Đèn đội đầu rất tiện khi phải nấu ăn hay thay tã cho em bé trong bóng tối, vì hai tay được rảnh.
Sạc đầy các đèn ngay khi nhận nhà, nhất là những ngày dự báo có giông. Đặt đèn ở chỗ cố định mọi người cùng biết: một chiếc ở bàn phòng khách, một chiếc ở đầu giường, một chiếc gần cửa nhà tắm. Khi điện tắt, ai cũng tìm được đèn trong vài giây mà không phải đi lần mò trên sàn gỗ hay bậc cầu thang lạ.
Về nến: nhiều người nghĩ thắp nến là lãng mạn, nhưng trong một căn nhà gỗ, có rèm vải, có trẻ con chạy quanh và gió lùa qua khe cửa, nến là nguồn cháy đáng ngại. Nếu muốn có ánh nến cho một bữa tối, dùng nến điện tử chạy pin. Tuyệt đối không để nến cháy khi đi ngủ hay khi rời phòng. Cũng không dùng đèn dầu, bếp cồn trong phòng ngủ để vừa thắp sáng vừa sưởi.
Sạc dự phòng và sóng điện thoại khi mất điện
Mất điện kéo dài thì pin điện thoại là thứ quý nhất, vì đó là đường liên lạc với chủ nhà, với người thân và khi cần gọi giúp đỡ. Mang theo một hai cục sạc dự phòng đã sạc đầy từ nhà. Khi biết sẽ có giông, sạc đầy điện thoại và sạc dự phòng trước, đừng để tới tối mới cắm.
Khi đã mất điện, chuyển điện thoại sang chế độ tiết kiệm pin, giảm độ sáng màn hình, tắt những ứng dụng chạy nền. Trong nhóm, không cần ai cũng giữ máy sáng: một hai người giữ máy để liên lạc, những người còn lại tắt bớt. Nếu có ô tô, sạc điện thoại trên xe là một nguồn dự phòng tốt, nhưng chỉ nổ máy ở ngoài trời thoáng, không để xe nổ máy trong nhà để xe kín.
Một điều ít người nghĩ tới: khi mất điện diện rộng, trạm phát sóng điện thoại trong vùng có thể chạy bằng nguồn dự phòng và sóng có thể yếu hơn thường ngày; wifi của nhà nghỉ thì tắt theo điện. Vì vậy nhắn trước cho người thân biết mình đang ở đâu, có thể khó liên lạc trong buổi tối, để không ai lo lắng khi gọi mãi không được.
Phim, nhạc, sách cho buổi tối nên tải sẵn về máy từ lúc còn điện và wifi. Một buổi tối mất điện mà máy tính bảng của trẻ có sẵn vài tập phim hoạt hình sẽ dễ chịu hơn nhiều với cả nhà.
Khi mất điện kéo theo mất nước: dùng nước theo thứ tự
Nếu nhà dùng máy bơm, nước chỉ còn lại trong bồn chứa. Bồn còn bao nhiêu thì không ai biết chính xác, nên dùng theo thứ tự ưu tiên dưới đây cho tới khi có điện lại:
| Việc | Ưu tiên | Cách làm tiết kiệm |
|---|---|---|
| Nước uống, pha sữa cho em bé | Cao nhất | Dùng nước đóng bình mang theo, không lấy từ vòi |
| Rửa tay, đánh răng | Cao | Hứng vào cốc, không xả vòi liên tục |
| Dội nhà vệ sinh | Cần | Dùng xô nước đã hứng sẵn thay vì xả bồn cầu nhiều lần |
| Nấu ăn | Vừa | Chọn món ít nước, ít rửa; dùng khăn giấy lau bớt dầu mỡ trước khi rửa |
| Rửa bát | Để sau | Gom bát vào chậu, đợi có điện; nếu cần thì rửa chung một chậu nước |
| Tắm, giặt | Để sau | Lau người bằng khăn ấm; hoãn giặt đồ tới khi có nước |
Mẹo nhỏ của người ở vùng hay mất điện: khi thấy trời bắt đầu giông, hứng sẵn một hai xô nước trong nhà tắm và một nồi nước sạch trong bếp. Nếu điện không mất, nước ấy vẫn dùng được bình thường; nếu mất, cả nhà đỡ được rất nhiều.
Nước nóng cũng tắt theo điện nếu là bình nóng lạnh. Tắm sớm trước giờ giông, đừng để tới tối mới tắm.
Bữa tối và giấc ngủ ấm khi không có điện
Nếu căn nhà có bếp ga, bữa tối gần như không bị ảnh hưởng: nấu một nồi canh, một nồi mì hay luộc ít rau dưới ánh đèn sạc là đủ ấm bụng. Nếu bếp là bếp điện, nghĩ trước một bữa không cần nấu: bánh mì, xôi, trái cây, sữa, đồ ăn mua sẵn ở chợ từ sáng. Ngày dự báo giông, nên có một bữa tối dự phòng kiểu này trong tủ.
Tủ lạnh khi mất điện vẫn giữ lạnh được một thời gian nếu đóng kín. Hạn chế mở tủ, lấy một lần những thứ cần cho bữa tối. Sữa và đồ ăn của em bé nên ưu tiên dùng trước. Nếu mất điện qua đêm, sáng hôm sau kiểm tra đồ tươi sống, thứ gì có mùi lạ thì bỏ, đừng tiếc.
Mất điện vào đêm lạnh nghĩa là máy sưởi và chăn điện, nếu có, cũng tắt. Lúc này giữ ấm bằng những thứ không cần điện: thêm chăn, mặc thêm áo, đội mũ len khi ngủ, cả nhà ngủ gần nhau trong một phòng kín gió. Tuyệt đối không mang bếp than, lò than vào phòng ngủ để sưởi; khói than trong phòng kín có thể gây ngộ độc khí mà người đang ngủ không hề hay biết.
Khi điện có lại giữa đêm, các thiết bị bật cùng lúc có thể làm nhảy cầu dao lần nữa. Trước khi ngủ, tắt công tắc những thiết bị lớn như máy sưởi, bình nóng lạnh; sáng ra bật lại từng thứ một.
Khi nào báo chủ nhà, khi nào nên tính chuyện khác
Báo chủ nhà ngay khi chỉ nhà mình mất điện mà không biết cầu dao ở đâu, khi bật cầu dao lên mà nó nhảy lại ngay, khi ngửi thấy mùi khét, thấy ổ cắm hay dây điện bị ướt, và nhất là khi thấy dây điện đứt rơi xuống sân hay vườn. Với dây đứt, giữ mọi người và thú cưng tránh xa, không tự kéo hay dùng gậy gạt đi.
Nếu mất điện cả vùng, chủ nhà thường cũng không làm gì được ngoài việc hỏi thông tin dự kiến có điện lại. Lúc đó cứ nhắn để chủ nhà biết, hỏi họ có kinh nghiệm thường mất bao lâu ở khu này, rồi tự sắp xếp buổi tối theo những gì đã chuẩn bị.
Nếu mất điện kéo dài và trong nhóm có em bé cần pha sữa nước ấm, có người lớn tuổi khó chịu khi lạnh, hoặc có người cần điện cho thiết bị y tế, hãy cân nhắc sớm phương án khác: hỏi chủ nhà có căn nào gần đó còn điện không, hay có thể về sớm hôm sau. Đừng cố gồng qua đêm thứ hai trong điều kiện không hợp với người yếu nhất nhóm. Ban đêm, trời mưa, không nên lái xe đi tìm chỗ khác trên đường đồi; đợi sáng ra mới quyết định.
Phần lớn các lần mất điện ở vùng hồ chỉ kéo dài một buổi. Chuẩn bị đủ đèn, sạc và nước thì nó chỉ là một đoạn nhỏ trong chuyến đi.
Câu hỏi thường gặp
Nhà nghỉ ở Tà Đùng có hay mất điện không?
Mùa mưa có thể gặp, nhất là sau giông chiều khi cây đổ, sét đánh gần hoặc ngành điện cắt để sửa. Thường kéo dài từ vài phút tới vài giờ, ít khi qua đêm. Không có con số chung cho mọi căn, hỏi chủ nhà kinh nghiệm ở khu đó.
Vì sao mất điện lại mất cả nước?
Nhiều nhà nghỉ vùng đồi dùng máy bơm điện đẩy nước giếng lên bồn. Mất điện thì máy bơm dừng, chỉ còn nước trong bồn. Hỏi chủ nhà nguồn nước khi nhận nhà và hứng sẵn một hai xô nước khi trời bắt đầu giông.
Có nên thắp nến khi mất điện ở nhà nghỉ không?
Không nên, nhất là nhà gỗ có rèm vải và trẻ nhỏ. Dùng đèn pin, đèn sạc, đèn đội đầu hoặc nến điện tử chạy pin. Không để lửa cháy khi ngủ hay rời phòng, không dùng bếp than để vừa sưởi vừa thắp sáng.
Cầu dao nhảy thì khách có tự bật lại được không?
Tuỳ nhà, nên hỏi chủ nhà lúc nhận nhà. Nếu được phép, tắt bớt thiết bị lớn rồi mới bật lại. Nếu bật lên mà nhảy ngay, có mùi khét hay ổ cắm ướt thì dừng và báo chủ nhà, không thử lại nhiều lần.
Mất điện đêm lạnh thì giữ ấm thế nào?
Thêm chăn, mặc thêm áo, đội mũ len, cả nhà ngủ chung một phòng kín gió. Không mang bếp than vào phòng ngủ vì khói than trong phòng kín có thể gây ngộ độc khí khi đang ngủ. Uống nước ấm nếu có bếp ga.
Mang gì để không lo khi mất điện?
Mỗi người lớn một đèn pin, thêm một đèn sạc cho phòng chung, một hai cục sạc dự phòng đầy, nước uống đóng bình, ít đồ ăn không cần nấu. Tải sẵn phim, nhạc, sách về máy từ lúc còn wifi.