Trẻ khó ngủ ở nhà nghỉ chủ yếu vì bốn thứ: chỗ lạ không có mùi và đồ quen, tiếng động lạ của nhà gỗ và vùng rẫy về đêm, phòng sáng quá sớm vì cửa kính lớn, và nhiệt độ đêm lạnh hơn ở nhà. Cách giúp trẻ ngủ là mang theo đồ ngủ quen, giữ nguyên nghi thức trước khi ngủ như ở nhà, sắp phòng từ chiều để che sáng và chặn gió, và chấp nhận đêm đầu có thể chưa tròn giấc — thường sang đêm thứ hai trẻ đã quen.
Một căn nhà nghỉ ở Tà Đùng — vùng Đắk Som, Đắk R'Măng cũ, nay là xã Tà Đùng, tỉnh Lâm Đồng — khác căn hộ thành phố ở gần như mọi thứ liên quan đến giấc ngủ: yên hơn nhưng có những tiếng lạ, tối hơn nhưng sáng rất sớm, mát hơn nhưng lạnh về khuya. Bài này dành cho cha mẹ có con từ khoảng một tuổi đến tuổi tiểu học; em bé nhỏ hơn có bài riêng trong chuyên mục.
Vì sao trẻ ngủ kém ở chỗ mới
Giấc ngủ của trẻ dựa nhiều vào thói quen và cảm giác an toàn. Ở nhà, mỗi tối diễn ra theo một chuỗi quen: tắm, ăn, đánh răng, đọc truyện, tắt đèn, cùng một chiếc gối, cùng một tiếng quạt. Chuỗi ấy báo cho cơ thể trẻ rằng đã đến lúc ngủ. Khi đổi chỗ, nhiều mắt xích bị đứt cùng lúc, và trẻ không biết phải thả lỏng vào lúc nào.
Thêm vào đó, một ngày đi xa thường làm trẻ vừa mệt vừa kích thích. Ngồi xe nhiều giờ, ngủ gà ngủ gật trên xe, đến nơi thấy hồ, thấy đồi, thấy chó của chủ nhà — đến tối trẻ đã quá mệt mà vẫn chưa hạ nhiệt. Người lớn hay nghĩ trẻ mệt sẽ ngủ ngay, nhưng trẻ quá mệt thường lại quấy và khó vào giấc hơn.
Cuối cùng là cảm giác về không gian. Căn phòng lạ có góc tối lạ, trần cao, cửa kính lớn nhìn ra bóng đêm của đồi. Với trẻ ba bốn tuổi đang ở tuổi trí tưởng tượng phong phú, bóng cây lay ngoài kính có thể thành thứ đáng sợ. Đó không phải là trẻ hư hay nhõng nhẽo, mà là phản ứng rất bình thường với môi trường mới.
Hiểu điều này giúp cha mẹ bớt căng thẳng. Mục tiêu đêm đầu không phải là trẻ ngủ hoàn hảo, mà là giúp trẻ cảm thấy an toàn đủ để ngủ, và để đêm thứ hai, thứ ba dễ dần.
Mang theo một mảnh của nhà
Thứ giúp trẻ nhất là những đồ có mùi và cảm giác quen thuộc. Một chiếc gối của trẻ, tấm chăn mỏng hay khăn xô trẻ hay ôm, con thú bông ngủ cùng mỗi tối. Đừng giặt những món này ngay trước chuyến đi; mùi quen của nhà chính là thứ làm trẻ yên lòng.
Nếu trẻ quen nghe một âm thanh khi ngủ — tiếng quạt, tiếng nhạc nhẹ, tiếng ồn trắng — mang theo nguồn phát âm thanh ấy hoặc cài sẵn vào điện thoại. Ở vùng rẫy, ban đêm có những tiếng mà trẻ thành phố chưa nghe: côn trùng kêu, chó sủa xa, tiếng gió lùa qua mái tôn, tiếng gỗ co lại khi trời lạnh. Một âm thanh đều quen thuộc che được phần lớn những tiếng ấy.
Sách đọc trước khi ngủ cũng nên mang cuốn trẻ đã quen, kể cả khi trẻ đã nghe trăm lần. Ở chỗ mới, sự lặp lại chính là điều trẻ cần. Có thể thêm một cuốn mới về chuyến đi, nhưng để dành cho buổi chiều.
Với trẻ lớn hơn, cho trẻ tự chọn chỗ ngủ trong phòng, tự xếp gối, tự đặt thú bông lên giường. Cảm giác được làm chủ góc của mình giúp trẻ coi chỗ lạ là chỗ của mình nhanh hơn.
Sắp phòng ngủ từ chiều, trước khi trời tối
Che sáng cửa kính. Nhà nghỉ quanh hồ thường làm cửa kính lớn để đón view, rèm mỏng cho đẹp. Sáng ra nắng vào từ rất sớm. Mang vài kẹp lớn để kẹp mép rèm, hoặc một tấm vải tối màu che tạm. Không dán gì lên kính của chủ nhà.
Chặn gió lùa. Nhà gỗ, nhà khung có khe ở chân cửa và quanh khung cửa sổ. Cuộn một chiếc khăn tắm chặn chân cửa, đóng hết cửa sổ phòng ngủ trước khi trời tối và lạnh.
Thử đèn ngủ. Bật thử đèn ngủ nhỏ cắm điện, đặt sao cho không chiếu thẳng vào mặt trẻ nhưng đủ để trẻ thức dậy nhìn thấy bố mẹ, và đủ để người lớn đi lại không vấp.
Xếp giường cho an toàn. Giường sát tường, gối ở đúng chỗ, chăn đủ ấm. Trẻ nhỏ hay lăn thì kê đệm hoặc chăn gấp dưới sàn cạnh giường.
Biết lối ra nhà vệ sinh. Trẻ đã bỏ tã hay dậy đi vệ sinh đêm. Đi thử một lần với trẻ từ giường ra nhà vệ sinh lúc trời còn sáng, để đêm trẻ không hoảng khi phải tìm đường.
Giữ nghi thức ngủ như ở nhà
Trên đường đi, cố giữ giờ ngủ trưa ở khoảng quen. Một giấc ngủ trưa trên xe vẫn tốt hơn không ngủ, nhưng nếu trẻ ngủ quá muộn vào buổi chiều, tối sẽ khó ngủ. Đến nơi, cho trẻ chạy nhảy, khám phá căn nhà, ra sân một lúc dưới ánh sáng tự nhiên — vận động và ánh sáng buổi chiều giúp trẻ ngủ dễ hơn buổi tối.
Bữa tối không nên quá muộn và quá no. Ở nhà nghỉ, người lớn hay nấu nướng thong thả, ăn uống trò chuyện tới khuya. Với trẻ, nên cho ăn sớm hơn, tắm hoặc lau người, rồi bắt đầu chuỗi đi ngủ đúng như ở nhà: đánh răng, thay đồ ngủ, đọc truyện, tắt đèn lớn. Người lớn có thể tiếp tục buổi tối của mình ngoài phòng khách sau đó.
Màn hình là kẻ phá giấc ngủ mạnh nhất. Kỳ nghỉ là lúc người lớn dễ dãi cho trẻ xem điện thoại nhiều hơn để mình được nghỉ. Nhưng xem màn hình sát giờ ngủ làm trẻ khó vào giấc, nhất là ở chỗ lạ. Cố tắt màn hình ít nhất một giờ trước khi ngủ, thay bằng sách, xếp hình, hoặc ngồi hiên nhìn trời tối dần.
Nếu trẻ quen ngủ một mình ở nhà mà đêm đầu ở chỗ lạ đòi ngủ cùng bố mẹ, cứ cho trẻ ngủ cùng hoặc nằm cạnh tới khi trẻ ngủ. Kỳ nghỉ không phải lúc tập cho trẻ thói quen mới.
Khi trẻ thức giữa đêm hay dậy quá sớm
Trẻ thức giữa đêm ở chỗ lạ thường vì không biết mình đang ở đâu. Việc đầu tiên là cho trẻ thấy bố mẹ ngay: đèn ngủ đã bật sẵn, bố mẹ ở trong tầm nhìn. Nói khẽ, ngắn, không bật đèn lớn, không bế ra ngoài phòng khách. Nếu trẻ lạnh, kéo chăn, thêm một lớp áo; nếu trẻ khát, cho uống ít nước.
Dậy quá sớm là chuyện rất hay gặp ở vùng cao. Trời sáng sớm, chim hót sớm, gà nhà hàng xóm gáy từ khi còn tối, và nhiều trẻ thức dậy lúc năm giờ sáng đầy năng lượng. Che sáng kỹ giúp một phần. Phần còn lại, có thể biến buổi sáng sớm thành thời gian đặc biệt: một người lớn cùng trẻ dậy, mặc ấm, ra hiên ngồi xem sương trên hồ, nghe chim, trong khi những người khác ngủ tiếp.
Tránh để trẻ đã dậy sớm lại ngủ bù quá muộn vào buổi sáng; như vậy nhịp ngày sẽ lệch hết. Cho trẻ ngủ trưa sớm hơn một chút nếu trẻ mệt.
Nếu trẻ đêm nào cũng thức nhiều lần và không dỗ được, nhìn lại những thứ cơ bản: phòng có quá lạnh không, quá nóng vì máy sưởi không, trẻ có đang khó chịu vì sổ mũi, ngứa muỗi đốt không. Phần lớn đêm khó ngủ ở nhà nghỉ có một nguyên nhân cụ thể như thế.
Chia phòng thế nào khi đi nhiều gia đình
Nhiều căn nhà nghỉ có hai ba phòng ngủ, hay được thuê chung bởi hai gia đình hoặc cả họ. Khi có nhiều trẻ, cách chia phòng ảnh hưởng lớn tới giấc ngủ của cả nhà. Nguyên tắc chung là xếp các trẻ có giờ ngủ giống nhau ở gần nhau, xếp người lớn thức khuya ở phòng xa phòng trẻ nhất, và để phòng có em bé ở chỗ yên nhất — thường là phòng không giáp phòng khách và không giáp bếp.
Nhà gỗ truyền âm rất tốt. Tiếng nói chuyện, tiếng cười, tiếng ly chén ngoài phòng khách có thể nghe rõ trong phòng ngủ. Nếu nhóm người lớn muốn thức khuya, chuyển ra hiên hoặc nói nhỏ, và thống nhất giờ yên tĩnh chung từ đầu chuyến.
Cũng nên thống nhất giờ dậy. Một gia đình có con dậy lúc năm giờ sáng và một gia đình quen ngủ tới tám giờ trong cùng một căn nhà sẽ va chạm nếu không bàn trước. Gia đình dậy sớm có thể dẫn trẻ ra hiên, đi dạo quanh sân, hoặc ăn sáng nhẹ thật khẽ trong bếp.
Nếu trẻ các nhà chơi với nhau cả ngày, buổi tối chúng thường muốn ngủ chung một phòng. Đêm đầu nên tách theo từng gia đình để mỗi trẻ ngủ cạnh bố mẹ mình ở chỗ lạ. Sang đêm sau, khi đã quen nhà, cho trẻ lớn ngủ chung nếu chúng muốn, với điều kiện có người lớn ở phòng kế bên và trẻ biết chỗ gọi bố mẹ.
Đêm thứ hai, thứ ba và chuyến về
Phần lớn trẻ quen chỗ mới sau một đến hai đêm. Đến đêm thứ hai, phòng ngủ đã có mùi của trẻ, trẻ đã biết lối đi, biết tiếng gió ngoài cửa không có gì đáng sợ. Đó là lý do nhiều gia đình có con nhỏ thấy kiểu đi ba ngày hai đêm hợp hơn hai ngày một đêm: đêm đầu để quen, đêm sau mới thật sự được nghỉ.
Khi về nhà, trẻ có thể mất thêm một đêm để quay lại nhịp cũ. Giữ giờ ăn, giờ ngủ ổn định ngay từ tối về, đừng xếp lịch dày cho ngày hôm sau.
Nếu anh chị đang chọn căn, hỏi chủ nhà phòng ngủ có rèm dày không, cửa sổ có đóng kín không, phòng nào yên nhất. Những câu hỏi nhỏ ấy nói nhiều về một căn nhà hợp với gia đình có trẻ hơn là những tấm ảnh view hồ đẹp. Căn cụ thể có thể xem và hỏi trực tiếp tại TaDungVilla.com.
Cuối cùng, nhớ rằng giấc ngủ của cha mẹ cũng là một phần của kỳ nghỉ. Khi trẻ đã ngủ, đừng vội cầm điện thoại làm việc. Ra hiên ngồi một lúc, uống cốc trà ấm, nghe tiếng côn trùng và nhìn những ánh đèn rải rác quanh hồ, rồi đi ngủ sớm. Ngày mai trẻ sẽ lại dậy sớm, và một người lớn đủ giấc thì kiên nhẫn hơn nhiều.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao trẻ khó ngủ ở nhà nghỉ dù rất mệt?
Trẻ quá mệt sau ngày đi xa thường lại khó vào giấc, cộng thêm chỗ lạ thiếu đồ quen, tiếng động lạ của nhà gỗ và vùng rẫy, phòng sáng sớm, đêm lạnh hơn. Giữ nghi thức ngủ quen và sắp phòng từ chiều giúp trẻ dễ ngủ hơn.
Nên mang gì để trẻ ngủ ngon ở chỗ lạ?
Gối, chăn mỏng hay khăn trẻ quen ôm, thú bông ngủ cùng, cuốn sách quen đọc trước khi ngủ, đèn ngủ nhỏ, nguồn âm thanh trẻ quen nghe và vài kẹp lớn để kẹp rèm che sáng. Đừng giặt đồ quen ngay trước chuyến đi.
Trẻ dậy quá sớm khi ở nhà nghỉ vùng cao thì làm sao?
Che sáng cửa kính kỹ từ tối. Nếu trẻ vẫn dậy sớm, một người lớn dậy cùng, mặc ấm, ra hiên xem sương và nghe chim cho người khác ngủ tiếp. Tránh để trẻ ngủ bù quá muộn, cho ngủ trưa sớm hơn một chút.
Có nên cho trẻ ngủ cùng bố mẹ khi đi nghỉ không?
Nếu trẻ đòi ngủ cùng hoặc cần bố mẹ nằm cạnh ở chỗ lạ thì cứ cho trẻ ngủ cùng. Kỳ nghỉ không phải lúc tập thói quen mới. Về nhà, giữ giờ giấc ổn định để trẻ quay lại nếp cũ.
Bao lâu thì trẻ quen chỗ ngủ mới?
Phần lớn trẻ quen sau một đến hai đêm. Vì vậy với gia đình có con nhỏ, chuyến ba ngày hai đêm thường dễ chịu hơn hai ngày một đêm: đêm đầu để quen chỗ, đêm sau cả nhà mới thật sự được nghỉ.
Nhiều gia đình ở chung một căn thì chia phòng thế nào?
Xếp trẻ có giờ ngủ giống nhau gần nhau, người lớn thức khuya ở phòng xa phòng trẻ, em bé ở phòng yên nhất không giáp bếp và phòng khách. Thống nhất giờ yên tĩnh và giờ dậy từ đầu chuyến.