Trong một căn nhà nghỉ lạ, chỗ người lớn tuổi dễ ngã nhất là nhà tắm và lối đi từ giường tới nhà tắm vào ban đêm. Anh chị có thể giảm phần lớn rủi ro đó chỉ với vài việc: trải thảm chống trơn trong và trước nhà tắm, đặt đèn ngủ hoặc đèn cảm ứng dọc lối đi, dọn sạch vật cản trên đường, chỉ cho ông bà chỗ vịn và chỉnh sẵn nước nóng vừa phải trước khi ông bà tắm.
Ở nhà mình, ông bà đã quen từng bậc, từng góc. Ở một căn nhà nghỉ trên đồi Tà Đùng, mọi thứ đều mới: sàn đá, sàn gỗ, cửa trượt, vòi sen kiểu lạ, công tắc ở chỗ khác. Đêm lạnh khiến người lớn tuổi đi đứng cứng hơn, buồn ngủ khiến bước chân không chắc. Bài này là danh sách việc nên làm ngay buổi chiều đầu tiên, trước khi ông bà đi ngủ đêm đầu.
Vì sao nhà tắm là nơi cần chú ý nhất
Nhà tắm hội đủ những điều kiện dễ gây ngã: sàn ướt, xà phòng làm trơn, không gian hẹp, phải đứng lên ngồi xuống, phải bước qua mép khay tắm. Với người lớn tuổi, phản xạ giữ thăng bằng chậm hơn, xương giòn hơn, một cú ngã tưởng nhẹ có thể gây chấn thương nặng và kéo dài thời gian hồi phục.
Thống kê y tế ở nhiều nước cho thấy té ngã là một trong những nguyên nhân chấn thương hàng đầu ở người cao tuổi, và phần lớn xảy ra trong nhà, không phải ngoài đường. Ở một ngôi nhà lạ, nguy cơ ấy tăng thêm vì ông bà chưa quen bố trí.
Nhà nghỉ thường được thiết kế cho đẹp: sàn đá mài bóng, gạch men lớn, vách kính, bồn tắm đứng giữa phòng. Tất cả đều đẹp trong ảnh nhưng trơn khi ướt và không có chỗ bám. Ít nhà nghỉ lắp thanh vịn như trong bệnh viện hay khách sạn lớn, vì khách chủ yếu là người trẻ.
Thêm vào đó, nhiều nhà nghỉ đặt nhà tắm thấp hơn hoặc cao hơn phòng ngủ một bậc để chống nước tràn, hay làm cửa nhà tắm có gờ chắn nước. Một gờ cao vài phân là thứ người trẻ bước qua không để ý, nhưng với bước chân lê của người lớn tuổi là chỗ vấp quen thuộc nhất.
Ban đêm thêm một yếu tố: lạnh và tối. Ông bà vừa dậy, mắt chưa quen bóng tối, chân lạnh, đầu còn choáng nhẹ khi đứng dậy nhanh. Đi vài bước tới nhà tắm trong tình trạng ấy, chỉ cần một tấm thảm lệch hay một túi đồ để giữa lối là đủ vấp.
Bộ đồ nhỏ nên mang theo
Không cần mang thiết bị lớn. Vài món nhẹ, rẻ, cho vừa một túi nhỏ, đã giải quyết phần lớn nguy cơ:
- Một tấm thảm chống trơn đế cao su đặt trong khay tắm hoặc dưới vòi sen.
- Một tấm thảm chân đế bám đặt ngay trước cửa nhà tắm, để bước ra không giẫm sàn ướt.
- Hai ba đèn cảm ứng nhỏ dùng pin, dán hoặc đặt dọc lối từ giường tới nhà tắm.
- Dép đi trong nhà đế bám, có quai hậu, không phải dép lê trơn.
- Một ghế nhựa thấp chắc chắn để ông bà ngồi tắm, nếu ông bà quen ngồi khi tắm ở nhà.
- Khăn tắm lớn và áo choàng để mặc ngay khi ra khỏi chỗ tắm, khỏi lạnh.
Nếu không mang được ghế, hỏi chủ nhà có ghế nhựa thấp nào trong nhà không, hầu như nhà nào ở quê cũng có. Đừng dùng ghế gỗ trơn hay ghế có chân không vững.
Sắp lại nhà tắm ngay buổi chiều đầu tiên
Dành mười lăm phút sau khi nhận phòng, trước khi ông bà tắm lần đầu:
- Bật thử vòi sen, chỉnh nhiệt độ, chỉ cho ông bà cách mở nước nóng nước lạnh, vì vòi mỗi nhà một kiểu.
- Trải thảm chống trơn trong khay tắm, thảm chân trước cửa, kiểm thảm không bị cuộn mép.
- Xem chỗ nào vịn được chắc chắn: mép bồn rửa, khung cửa, tay nắm. Thử tì nhẹ để chắc chúng không lung lay. Chỉ cho ông bà những chỗ này.
- Dọn chai lọ, đồ dùng xuống thấp vừa tầm tay, để ông bà không phải với cao hay cúi thấp khi đang đứng trên sàn ướt.
- Đặt ghế tắm, khăn, áo choàng, quần áo sạch ở chỗ dễ lấy, không phải bước ra ngoài lấy khi đang ướt.
- Nếu cửa nhà tắm khoá trong được, nhắc ông bà không khoá, hoặc thống nhất cách gọi khi cần giúp.
Việc cuối cùng nghe có vẻ nhỏ nhưng rất quan trọng. Nếu ông bà ngã trong nhà tắm khoá trong, người nhà rất khó vào giúp kịp.
Nước nóng: ấm vừa phải, đủ cho người cuối
Trời lạnh, người lớn tuổi thích tắm nước thật nóng, nhưng nước quá nóng có thể làm bỏng da mỏng của người già, cũng có thể làm chóng mặt khi tắm lâu trong phòng kín hơi nước. Chỉnh nước ấm vừa, thử bằng mu bàn tay trước, và nhắc ông bà tắm không quá lâu.
Nhiều nhà nghỉ dùng bình nóng lạnh dung tích nhỏ. Cả nhà tắm liền nhau buổi tối thì người cuối có thể bị nước lạnh giữa chừng. Nên để ông bà tắm trước, vào lúc còn sớm, khi trời chưa lạnh hẳn và bình còn đầy nước nóng. Người trẻ tắm sau.
Hơi nước trong nhà tắm kín cửa, nước nóng, đứng lâu có thể làm người lớn tuổi choáng váng. Hé cửa một chút hoặc bật quạt thông gió nếu có, để ông bà ngồi ghế tắm thay vì đứng, và có người ở gần nghe thấy tiếng nếu ông bà gọi.
Tắm sớm cũng có lợi khác: ông bà không phải tắm khuya khi nhiệt độ đã xuống thấp. Sau khi tắm, lau khô, mặc đồ ấm ngay, giữ ấm đầu và chân. Đóng cửa nhà tắm sau khi tắm để hơi lạnh và hơi ẩm không tràn vào phòng ngủ.
Lối đi ban đêm: ánh sáng và vật cản
Đường từ giường tới nhà tắm cần được nhìn như ông bà sẽ đi lúc hai giờ sáng: mắt nhắm mắt mở, không đeo kính, chân còn lạnh. Đứng ở mép giường của ông bà, đi thử tới nhà tắm và nhìn xuống sàn. Có vali, giày dép, dây sạc điện thoại, túi đồ để ở đâu dọc đường không? Có thảm nào mép bị cuộn không? Có bậc chênh nào không?
Dọn hết vật cản sang một bên. Dây sạc đi sát tường. Vali để ở góc khác. Nếu có bậc chênh không tránh được, dán một băng sáng màu ở mép bậc, đặt một đèn cảm ứng ngay đó, và nhắc ông bà nhiều lần về bậc này.
Nhìn cả chiều cao: cạnh bàn, góc tủ, tay nắm cửa nhô ra ở ngang hông. Ông bà đi chậm nhưng đi trong tối thì va phải những góc ấy rất dễ. Nếu có thể, xoay bớt đồ đạc để lối đi rộng ra, đủ cho một người đi kèm gậy.
Đèn cảm ứng nhỏ là món đáng giá nhất. Ông bà vừa đặt chân xuống, đèn sáng lên, thấy lối đi mà không làm chói mắt người ngủ cùng phòng. Nếu không có, để đèn ngủ ở nhà tắm bật suốt đêm, cửa nhà tắm hé, ánh sáng lọt ra đủ dẫn đường.
Thói quen nhỏ giúp ông bà an toàn
Ngồi dậy từ từ. Nhắc ông bà khi thức dậy ban đêm thì ngồi ở mép giường một lúc rồi mới đứng lên. Đứng dậy quá nhanh khi vừa tỉnh có thể gây choáng, chóng mặt ở người lớn tuổi.
Bô hoặc chậu đêm. Nếu ông bà dậy đêm nhiều lần, hoặc nhà tắm cách phòng ngủ xa, chuẩn bị bô đêm trong phòng có thể là lựa chọn an toàn hơn. Hỏi ông bà trước một cách tế nhị.
Không vội. Người lớn tuổi hay ngại làm con cháu chờ nên đi vội. Dặn cả nhà để ông bà đi tắm, đi vệ sinh trước, không giục, không chen.
Mang kính và gậy theo. Ông bà dùng kính, gậy hay khung tập đi thì để ngay cạnh giường, trong tầm tay khi ngồi dậy. Đứng lên rồi mới loay hoay tìm gậy là lúc dễ mất thăng bằng nhất.
Uống nước ban ngày, bớt buổi tối. Nếu không có chỉ dẫn khác của bác sĩ, uống đủ nước vào ban ngày và bớt dần về tối giúp ông bà ít phải dậy đêm. Với người có bệnh cần chế độ riêng, làm theo bác sĩ.
Mặc đồ vừa vặn. Quần dài quá, áo choàng có dây thắt lưng thả dài, dép rộng đều dễ vướng. Đồ ngủ vừa người, dép có quai hậu.
Nói chuyện với ông bà trước đêm đầu
Sắp xếp xong, dẫn ông bà đi một vòng: đây là công tắc đèn, đây là đèn cảm ứng sẽ tự sáng, đây là chỗ vịn, đây là cách mở nước nóng, ở đây có một bậc nhỏ. Đi thử cùng ông bà từ giường tới nhà tắm một lần khi trời còn sáng, rồi một lần nữa sau khi tối. Người lớn tuổi nhớ đường tốt hơn khi đã tự đi qua, hơn là nghe giải thích.
Nói rõ với ông bà rằng đêm có cần gì thì gọi, không ngại. Nhiều ông bà ngại đánh thức con cháu nên tự đi một mình trong bóng tối, đúng lúc nguy cơ cao nhất. Một chiếc chuông nhỏ hay điện thoại để đầu giường, cài sẵn số gọi nhanh của con cháu ngủ phòng bên, giúp ông bà yên tâm gọi.
Nếu ông bà có thói quen riêng ở nhà, như để đèn ngủ, để cửa hé, để bình nước cạnh giường, cố gắng tái tạo những điều ấy trong căn nhà nghỉ. Giữ được nếp quen là cách tốt nhất để ông bà đi lại tự tin trong một không gian lạ.
Nếu ông bà bị ngã
Dù đã chuẩn bị kỹ, ngã vẫn có thể xảy ra. Khi ông bà ngã, đừng vội kéo dậy. Hỏi ông bà có đau ở đâu không, có cử động tay chân được không, có bị đập đầu không. Nếu ông bà đau nhiều ở hông, đùi, không đứng được, chân bị biến dạng, đập đầu, choáng, nôn, lơ mơ, cần gọi cấp cứu hoặc đưa đi cơ sở y tế ngay, giữ ông bà ở tư thế đang nằm, đắp chăn cho ấm trong lúc chờ.
Nếu ông bà tự thấy không sao, đỡ ông bà ngồi dậy từ từ, nghỉ một lúc rồi mới đứng lên. Theo dõi trong những giờ sau: đau tăng dần, sưng, bầm lan rộng, đau đầu, buồn ngủ bất thường là lý do để đi khám, kể cả khi lúc đầu có vẻ không sao.
Báo chủ nhà biết để được giúp tìm đường tới nơi khám nhanh nhất. Ở vùng xa, đừng chờ tới sáng mới đi nếu có dấu hiệu nặng. Lời khuyên y tế cụ thể luôn thuộc về nhân viên y tế; ở đây chỉ là những bước ban đầu giúp anh chị bình tĩnh.
Câu hỏi thường gặp
Nhà nghỉ thường có thanh vịn trong nhà tắm không?
Phần lớn nhà nghỉ nhỏ không có, vì thiết kế cho khách trẻ. Hãy hỏi chủ nhà trước, xem chỗ nào vịn chắc được như mép bồn rửa, khung cửa. Mang thêm ghế tắm và thảm chống trơn sẽ giảm rủi ro nhiều hơn là trông chờ thanh vịn.
Đèn cảm ứng nào phù hợp mang đi?
Loại nhỏ dùng pin hoặc sạc, gắn bằng nam châm hoặc băng dính không để lại vết, ánh sáng dịu, tự sáng khi có chuyển động và tự tắt. Hai ba chiếc đủ cho lối từ giường tới nhà tắm. Nhớ gỡ lại khi trả nhà.
Ông bà muốn tắm buổi tối khuya có được không?
Nên khuyên ông bà tắm sớm hơn, khi trời chưa lạnh hẳn và bình nước nóng còn đầy. Tắm khuya ở vùng đồi lạnh dễ làm người lớn tuổi bị nhiễm lạnh, và lối đi lúc ấy cũng tối hơn. Nếu ông bà quen tắm muộn, giữ phòng ấm và chuẩn bị đồ mặc ngay sau tắm.
Có nên ở cùng phòng với ông bà để tiện giúp ban đêm?
Với ông bà sức khoẻ yếu, hay chóng mặt hoặc hay quên, có người ngủ cùng phòng hoặc phòng sát bên là yên tâm hơn. Nếu ông bà muốn riêng tư, để cửa hé và thống nhất cách gọi khi cần, như đặt một chiếc chuông nhỏ đầu giường.
Ngã nhẹ không đau thì có cần đi khám không?
Nếu ông bà hoàn toàn không đau, đi lại bình thường thì theo dõi thêm. Nhưng người lớn tuổi có thể chấn thương mà ban đầu không thấy rõ. Đau tăng dần, sưng, bầm lan, đau đầu hay buồn ngủ bất thường trong những giờ sau là lý do để đi khám ngay.