Khi đưa ông bà, cha mẹ lớn tuổi đi nghỉ ở một căn nhà ở Tà Đùng, thuốc là thứ phải chuẩn bị kỹ nhất: mang đủ thuốc đang dùng cho cả số ngày đi cộng thêm vài ngày dự phòng, chia sẵn vào hộp theo ngày và theo buổi, để trong hành lý xách tay, mang theo đơn thuốc hoặc ảnh chụp đơn, và nếu ông bà có bệnh nền thì hỏi bác sĩ đang theo dõi trước chuyến đi.
Bài này không nói về loại thuốc hay liều dùng cụ thể, những thứ ấy chỉ bác sĩ điều trị mới quyết định. Nó nói về chuyện tổ chức: làm sao để ở một căn nhà nghỉ cách xa nhà thuốc quen và bệnh viện lớn, ông bà vẫn uống đúng thuốc, đúng giờ, không quên, không thiếu, và gia đình biết phải làm gì nếu có chuyện. Ở vùng đồi xa như Tà Đùng, thiếu một hộp thuốc có thể không mua được đúng loại trong ngày.
Vì sao thuốc là chuyện lớn khi đi xa
Ở nhà, ông bà có nếp uống thuốc quen: hộp thuốc để một chỗ, uống sau bữa sáng, có người nhắc. Đi xa, mọi thứ xáo trộn. Giờ ăn khác, giờ ngủ khác, chỗ để thuốc khác, con cháu mải vui quên nhắc. Bỏ một hai cữ thuốc huyết áp, thuốc tiểu đường, thuốc tim mạch có thể làm bệnh trở nặng, đúng lúc đang ở xa cơ sở y tế.
Ngược lại, uống trùng cữ cũng nguy hiểm. Ông bà quên mình đã uống chưa, uống thêm một lần, hoặc con cháu đưa thuốc mà không biết ông bà đã tự uống. Ở nhà ít khi xảy ra vì có nếp, đi xa thì dễ hơn nhiều.
Thêm nữa, thuốc của người lớn tuổi thường là thuốc kê đơn, nhiều loại, có những loại không phải quầy thuốc vùng xa nào cũng có. Mất hay hết thuốc giữa chuyến không đơn giản là ra tiệm mua, có khi phải đi khám lại để được kê đơn. Vì vậy, chuẩn bị trước là cách duy nhất chắc chắn.
Cuối cùng, ở vùng xa, nếu ông bà có chuyện phải đi khám, bác sĩ ở đó không có hồ sơ của ông bà. Đơn thuốc, sổ khám, danh sách bệnh là thông tin quý nhất anh chị có thể đưa cho họ, giúp họ quyết định nhanh và đúng hơn.
Hai tuần trước chuyến đi: hỏi bác sĩ và rà thuốc
Không cần đợi tới sát ngày. Hai tuần trước là thời điểm tốt để làm những việc này:
- Nếu ông bà có bệnh nền đang điều trị, hẹn hoặc gọi hỏi bác sĩ đang theo dõi: chuyến đi tới vùng đồi mát, đường xa vài giờ, ở vài ngày có điều gì cần lưu ý, có cần điều chỉnh gì không.
- Kiểm tất cả thuốc ông bà đang dùng, kể cả thuốc bôi, thuốc nhỏ mắt, thuốc xịt. Đếm số lượng còn lại, so với số ngày đi.
- Nếu thiếu, đi khám lấy thêm đơn hoặc mua bổ sung theo đơn trước ngày đi, không để tới phút chót.
- Viết hoặc in một tờ danh sách thuốc: tên thuốc, liều, giờ uống, uống trước hay sau ăn, uống để chữa gì. Chụp lại tờ này vào điện thoại của cả con cháu đi cùng.
- Ghi thêm các thông tin quan trọng: bệnh đang mắc, dị ứng thuốc nếu có, tên và số liên lạc của bác sĩ đang theo dõi, nhóm máu nếu biết.
Tờ danh sách này là thứ đáng mang theo nhất. Nếu ông bà phải đi khám ở nơi xa, đưa tờ này cho nhân viên y tế là họ nắm được tình hình trong một phút.
Mang bao nhiêu và chia thế nào
Nguyên tắc chung là mang đủ cho số ngày đi cộng thêm vài ngày dự phòng, phòng khi chuyến đi kéo dài hơn dự kiến vì thời tiết, xe cộ, hay ông bà thấy thích muốn ở thêm. Đi ba ngày thì mang cho khoảng một tuần là yên tâm.
Hộp chia thuốc theo ngày và theo buổi là món nên có. Loại có bảy ngăn, mỗi ngăn chia sáng trưa tối, bán ở nhiều nhà thuốc. Chia sẵn ở nhà trước khi đi, mỗi ngăn là đúng số viên của một cữ. Ông bà và con cháu đều nhìn vào là biết cữ nào đã uống, cữ nào chưa, khỏi uống trùng hay bỏ sót.
Ngoài hộp chia, giữ lại vỉ hoặc hộp gốc của từng loại, ít nhất là một vỉ có in tên thuốc. Nếu phải đi khám hay cần mua thêm, có vỉ gốc giúp người bán và bác sĩ biết chính xác thuốc gì, hàm lượng bao nhiêu, thay vì chỉ có những viên thuốc rời không ghi tên.
Chia thuốc thành hai phần nếu đi đông người: phần chính trong túi xách tay của ông bà hoặc người chăm chính, phần dự phòng trong túi của một người khác. Lỡ quên hay mất một túi, vẫn còn phần kia.
Cất thuốc ở đâu trong căn nhà nghỉ
Vùng hồ Tà Đùng là vùng đồi ẩm, mùa mưa độ ẩm cao, đêm lạnh ngày ấm. Thuốc để trong vali kín nhiều ngày, hay để cạnh cửa sổ có nắng chiếu, đều không tốt. Chọn một chỗ khô, mát, tránh nắng trực tiếp trong phòng ông bà, như ngăn kéo tủ đầu giường, đặt hộp thuốc vào một túi zip có gói hút ẩm.
Một số thuốc cần bảo quản lạnh, như một số loại insulin hay thuốc nhỏ mắt sau khi mở. Hỏi trước dược sĩ hay bác sĩ cách bảo quản khi đi xa, mang túi giữ lạnh cho chặng đường, và hỏi chủ nhà về tủ lạnh trong căn. Tủ lạnh nhà nghỉ nhỏ, ngăn mát có thể quá lạnh ở phía sau, đặt thuốc ở phía trước, không để sát ngăn đá.
Để hộp thuốc ở chỗ cố định và cả nhà đều biết. Khi có trẻ nhỏ đi cùng, đặt cao, ngoài tầm với của trẻ, vì trẻ có thể nhầm thuốc với kẹo. Nhà nghỉ không có tủ khoá như nhà mình, nên càng phải cẩn thận.
Không để thuốc trong xe ô tô đỗ ngoài nắng. Trời Tà Đùng mát nhưng trong xe đóng kín giữa trưa vẫn nóng, thuốc có thể bị ảnh hưởng.
Nhắc uống thuốc khi nếp ngày thay đổi
Đi nghỉ, giờ ăn giờ ngủ thường lệch so với ở nhà. Vài cách giữ nếp uống thuốc:
| Vấn đề | Cách xử lý |
|---|---|
| Bữa sáng muộn hơn ở nhà | Giữ giờ uống thuốc buổi sáng gần với giờ ở nhà, có thể ăn nhẹ trước cho kịp cữ nếu thuốc phải uống sau ăn |
| Đi chơi buổi trưa, quên cữ trưa | Mang theo hộp thuốc của buổi trưa trong túi, đặt báo thức điện thoại |
| Cả nhà thức khuya trò chuyện | Nhắc ông bà uống cữ tối đúng giờ quen, rồi mới ngồi tiếp |
| Không chắc đã uống chưa | Nhìn hộp chia ngày; nếu vẫn không chắc, hỏi bác sĩ hay dược sĩ, không tự uống bù |
| Nhiều người cùng chăm | Giao một người phụ trách thuốc cho cả chuyến |
Việc giao đúng một người phụ trách thuốc nghe có vẻ nhỏ nhưng tránh được tình huống hai người cùng đưa thuốc hoặc ai cũng tưởng người kia đã đưa.
Giấy tờ y tế đi kèm hộp thuốc
Hộp thuốc đi cùng một túi giấy tờ nhỏ thì mới đủ. Trong túi nên có thẻ bảo hiểm y tế của ông bà (hoặc ảnh chụp, hay ứng dụng định danh có tích hợp thông tin bảo hiểm nếu ông bà đã dùng), căn cước, sổ khám bệnh hoặc giấy ra viện gần nhất, kết quả xét nghiệm hay điện tim gần đây nếu có. Bỏ chung vào một túi chống nước, để cùng chỗ với hộp thuốc, ai trong nhà cũng biết.
Vì sao cần mang những thứ ấy khi chỉ đi nghỉ vài ngày? Vì nếu phải khám ở nơi chưa từng khám, người thầy thuốc ở đó bắt đầu từ con số không. Một tờ giấy ra viện ghi rõ chẩn đoán và thuốc đang dùng giúp họ khỏi phải đoán, khỏi kê trùng thuốc ông bà đã có. Chuyện quyền lợi bảo hiểm khi khám ngoài nơi đăng ký ban đầu thì tuỳ quy định hiện hành và tuỳ tình huống cấp cứu hay không; anh chị nên hỏi trước nơi ông bà đăng ký khám, đừng dựa vào trí nhớ.
Cuối cùng là một mẩu giấy ghi sẵn trong ví ông bà: họ tên, tuổi, bệnh đang có, thuốc đang uống, dị ứng nếu có, số điện thoại hai người con. Ở nhà nghỉ, ông bà ít khi đi đâu một mình, nhưng mẩu giấy ấy không tốn gì mà dùng được đúng lúc rối nhất.
Thuốc thông thường mang thêm: hỏi trước, đừng tự kê
Ngoài thuốc đang điều trị, nhiều gia đình mang theo vài thuốc thông thường như hạ sốt, giảm đau, thuốc tiêu hoá, phòng khi ông bà cảm vặt hay khó tiêu. Với người lớn tuổi, ngay cả thuốc thông thường cũng có thể tương tác với thuốc đang uống, hoặc không hợp với bệnh nền. Vì vậy, hỏi bác sĩ hay dược sĩ quen nên mang loại nào, dùng thế nào, trước khi đi.
Không mang theo thuốc của người khác cho ông bà dùng, không đưa ông bà thuốc của mình dù cùng triệu chứng. Thuốc phù hợp với người này có thể không phù hợp với người kia, nhất là ở tuổi già.
Băng gạc, dung dịch sát khuẩn, miếng dán giảm đau ngoài da, kem chống côn trùng cũng nên có trong túi. Ở vùng vườn quanh hồ, côn trùng nhỏ khá nhiều, da người lớn tuổi mỏng dễ trầy khi va quệt.
Thực phẩm chức năng ông bà đang dùng, nếu có, mang theo như thường lệ và vẫn tuân theo hướng dẫn của bác sĩ. Đừng thêm loại mới chỉ vì người bán ở điểm du lịch giới thiệu.
Khi quên, mất hoặc hết thuốc giữa chuyến
Nếu ông bà quên một cữ, đừng tự cho uống bù gấp đôi. Mỗi loại thuốc có cách xử lý khác nhau khi quên liều; gọi hỏi bác sĩ đang theo dõi hoặc dược sĩ, đọc tờ hướng dẫn trong hộp thuốc. Đó là lý do nên lưu sẵn số liên lạc của bác sĩ hay phòng khám quen.
Nếu mất hay hết thuốc, liên hệ bác sĩ điều trị trước để hỏi hướng xử lý. Mang đơn thuốc, vỉ thuốc gốc tới quầy thuốc gần nhất hoặc trạm y tế xã để hỏi. Với thuốc kê đơn, có thể phải đi khám để được kê lại. Hỏi chủ nhà quầy thuốc gần nhất và nơi khám ở đâu.
Nếu ông bà có dấu hiệu bất thường sau khi bỏ cữ hay uống nhầm, như chóng mặt nhiều, mệt lả, khó thở, đau ngực, lơ mơ, đưa đi khám ngay, mang theo toàn bộ thuốc và đơn thuốc.
Bài học rút ra cho chuyến sau thường là: mang dư hơn, chia hai túi, và giao một người phụ trách. Ba điều này giải quyết gần hết mọi rắc rối về thuốc khi đi xa.
Câu hỏi thường gặp
Ông bà có bệnh nền có nên đi nghỉ ở vùng đồi không?
Nhiều người có bệnh nền ổn định vẫn đi nghỉ bình thường. Điều quan trọng là hỏi bác sĩ đang theo dõi trước chuyến đi về khí hậu, đường xa, khoảng cách tới bệnh viện, và mang đủ thuốc. Bác sĩ là người biết rõ ông bà có nên đi hay cần lưu ý gì.
Có nên mang theo máy đo huyết áp, máy đo đường huyết không?
Nếu ông bà đang theo dõi tại nhà bằng các máy này thì nên mang theo, đo đúng giờ như ở nhà, ghi lại kết quả. Thay đổi môi trường, ăn uống khi đi nghỉ có thể làm chỉ số thay đổi. Kết quả bất thường thì hỏi bác sĩ.
Quên mang đơn thuốc thì sao?
Nếu thuốc còn đủ dùng thì không sao lắm, nhưng nên nhờ người ở nhà chụp đơn gửi qua, hoặc gọi phòng khám xin thông tin. Đơn thuốc rất cần khi phải đi khám hay mua thêm thuốc. Lần sau, chụp đơn vào điện thoại trước khi đi.
Thuốc cần bảo quản lạnh thì mang đi xa thế nào?
Hỏi dược sĩ cách bảo quản khi di chuyển, dùng túi giữ lạnh với túi đá gel cho chặng đường, lót khăn để thuốc không chạm trực tiếp vào đá, vì có loại thuốc hỏng khi bị đông. Đến nơi, cất vào ngăn mát tủ lạnh, phía trước, không sát ngăn đá. Hỏi chủ nhà về tủ lạnh trước khi đi.
Ông bà tự quản thuốc hay con cháu quản?
Tuỳ ông bà. Nếu ở nhà ông bà vẫn tự quản tốt thì để ông bà tiếp tục, con cháu chỉ nhắc nhẹ khi nếp ngày bị xáo trộn. Nếu ông bà hay quên, giao một người con cháu phụ trách cả chuyến, dùng hộp chia ngày để cả hai cùng kiểm.