Để ông bà thật sự được nghỉ trong một căn nhà ở Tà Đùng, nhịp ngày của cả nhà nên xoay quanh nhịp của ông bà: giữ giờ ngủ và giờ ăn gần với ở nhà, chừa giấc trưa yên tĩnh, chỉ đi ra ngoài một nửa ngày rồi về nghỉ, và để ông bà tự chọn việc mình muốn làm thay vì kéo theo mọi chuyến đi của người trẻ.
Nhiều chuyến đi cùng ông bà kết thúc với câu quen thuộc: đi vui nhưng mệt quá. Lý do thường không phải đường xa hay thời tiết, mà là người trẻ lên lịch như cho chính mình, dậy sớm săn mây, đi suốt ngày, tối thức khuya trò chuyện, rồi ông bà cố theo cho con cháu vui. Kiểu nghỉ trong một căn nhà riêng có lợi thế lớn là không cần lịch trình; bài này giúp anh chị tận dụng lợi thế ấy cho ông bà.
Ông bà nghỉ khác người trẻ nghỉ thế nào
Với người trẻ, đi nghỉ thường là đổi gió: làm những việc khác ngày thường, đi những nơi mới, thức khuya, dậy sớm ngắm cảnh. Với người lớn tuổi, nghỉ nhiều khi lại là được giữ nếp quen trong một khung cảnh dễ chịu hơn: ngủ đủ, ăn đúng bữa, có chỗ ngồi ngắm cây, có con cháu quây quần.
Cơ thể người lớn tuổi cũng cần nhiều thời gian hơn để hồi lại sau một chặng đường dài hay một ngày vận động nhiều. Một ngày đi chơi suốt có thể làm ông bà mệt cả ngày hôm sau. Thay đổi giờ giấc đột ngột làm ông bà khó ngủ, khó ăn, dễ mệt.
Ông bà cũng thường ngại nói ra. Con cháu rủ đi thì đi, dù mệt; con cháu thức khuya thì ngồi cùng, dù buồn ngủ. Người trẻ thấy ông bà vui vẻ đi theo thì tưởng ông bà khoẻ, tới khi về nhà ông bà mệt cả tuần mới biết.
Vì vậy, điều quan trọng nhất là thay đổi cách nghĩ ngay từ đầu: chuyến đi này là để ông bà được nghỉ, còn người trẻ muốn đi đâu thêm thì tự tách nhóm, không kéo ông bà theo.
Một ngày mẫu xoay quanh nhịp ông bà
Đây chỉ là ví dụ, nên chỉnh theo thói quen thật của ông bà ở nhà:
| Khoảng giờ | Ông bà | Người trẻ |
|---|---|---|
| Sáng sớm | Dậy theo giờ quen, uống nước ấm, ngồi sau cửa kính nhìn sương | Ai thích săn mây thì đi, nhẹ nhàng không làm ồn |
| Giữa buổi sáng | Ăn sáng nóng, uống thuốc, ra hiên khi nắng lên | Nấu ăn sáng, ngồi cùng ông bà |
| Cuối buổi sáng | Đi dạo ngắn quanh sân hoặc đi xe ra một điểm gần | Đi cùng hoặc ở nhà chuẩn bị bữa trưa |
| Trưa | Ăn trưa, ngủ trưa trong phòng yên tĩnh | Nhỏ tiếng, đi chơi riêng nếu muốn |
| Chiều | Ngồi hiên uống trà, chơi với cháu, trò chuyện | Ở nhà hoặc đi riêng, về trước bữa tối |
| Tối | Ăn tối sớm, tắm sớm, trò chuyện một lúc rồi đi ngủ | Trò chuyện nhỏ tiếng sau khi ông bà ngủ |
Điều quan trọng trong bảng là giấc trưa và bữa tối sớm. Hai điểm này giữ được thì ông bà sẽ đủ sức cho mấy ngày ở.
Giữ giờ ngủ: đêm đầu ở chỗ lạ
Người lớn tuổi thường khó ngủ ở chỗ lạ hơn người trẻ. Đêm đầu tiên ở căn nhà nghỉ, ông bà có thể trằn trọc, dậy nhiều lần, ngủ không sâu. Không cần lo quá, nhưng có thể giúp ông bà bằng những điều quen thuộc.
Giữ giờ đi ngủ gần với giờ ở nhà, đừng để ông bà thức khuya theo con cháu. Mang gối quen, chăn mỏng quen, áo ngủ quen. Nếu ông bà quen nghe radio hay đọc vài trang sách trước khi ngủ, mang theo. Nếu ông bà quen ngủ có đèn nhỏ, để đèn ngủ.
Phòng ngủ của ông bà nên ở chỗ yên tĩnh nhất trong căn, xa chỗ người trẻ ngồi trò chuyện buổi tối, xa bếp, xa đường. Nhà gỗ truyền âm khá rõ, nên khi ông bà đã đi ngủ, cả nhà nhỏ tiếng, tắt nhạc, ra hiên xa phòng ông bà nếu muốn tiếp tục trò chuyện.
Buổi sáng, đừng đánh thức ông bà dậy sớm để đi săn mây nếu ông bà không muốn. Cảnh sáng sớm vẫn ngắm được từ cửa sổ, hoặc để hôm sau, khi ông bà đã quen chỗ, ngủ ngon hơn.
Giờ ăn và giấc trưa
Ông bà thường ăn đúng giờ, nhiều người ăn sáng sớm, ăn trưa sớm, ăn tối sớm. Đi nghỉ, người trẻ hay ăn muộn, ăn lắt nhắt, ăn tối khi đã tối hẳn. Với ông bà, bữa lệch giờ dễ làm mệt, đau dạ dày, ảnh hưởng tới giờ uống thuốc. Ở một căn nhà có bếp, giữ giờ ăn của ông bà rất dễ: nấu đúng giờ, người trẻ ăn cùng hoặc ăn sau.
Giấc trưa là phần không nên bỏ. Sau bữa trưa, ông bà vào phòng nghỉ, kéo rèm, đắp chăn mỏng. Người trẻ ra ngoài chơi hay ngồi hiên nhỏ tiếng. Trẻ nhỏ chơi xa phòng ông bà. Một giấc trưa đủ giúp ông bà khoẻ cho buổi chiều và buổi tối với con cháu.
Nếu có đi chơi buổi sáng, sắp xếp để về kịp trước bữa trưa. Nếu đi buổi chiều, đợi ông bà ngủ trưa dậy, đi khi nắng đã dịu, về trước khi trời lạnh. Hai khung giờ này là lúc ông bà đi lại dễ chịu nhất.
Bữa tối nên là bữa ấm, đủ chất, ăn sớm. Sau bữa tối, cả nhà quây quần trò chuyện trong phòng chung ấm áp, đó là lúc ông bà thường vui nhất trong ngày.
Một mẹo nhỏ cho nhà đông người: chia hai mâm giờ. Mâm sớm cho ông bà và trẻ nhỏ, đúng giờ quen ở nhà, có người trẻ ngồi ăn cùng cho vui. Mâm muộn cho người lớn còn lại sau khi đi chơi về. Nghe có vẻ phiền, nhưng trong một căn nhà có bếp riêng thì chỉ là nấu một nồi canh to rồi hâm lại. Ông bà không phải ngồi đói chờ, người trẻ không phải bỏ dở buổi chiều. Việc rửa bát cũng chia hai lượt, bếp đỡ chật.
Để ông bà tự chọn việc mình thích
Hỏi trước, đừng sắp đặt. Thay vì báo lịch, hỏi ông bà muốn làm gì hôm nay: ngồi hiên, đi dạo quanh thôn, ra chợ xã, đi xe ra chỗ ngắm hồ, hay chỉ nghỉ ở nhà. Nhiều ông bà sẽ chọn ở nhà, và đó là lựa chọn đáng tôn trọng.
Có việc nhỏ cho ông bà làm. Nhiều ông bà thấy vui khi được làm gì đó: nhặt rau, nêm nồi canh, dạy cháu một bài đồng dao, kể chuyện ngày xưa. Đừng giành hết việc với lý do để ông bà nghỉ; được góp phần cũng là cách ông bà thấy như ở nhà.
Không ép chụp ảnh liên tục. Người trẻ thích chụp ảnh gia đình, nhưng đứng tạo dáng nhiều lần dưới nắng hay gió lạnh làm ông bà mệt. Chụp vài tấm đẹp, phần còn lại chụp tự nhiên lúc ông bà đang ngồi trò chuyện.
Tách nhóm khi cần. Người trẻ muốn đi xa, đi bộ dốc, đi thuyền, thì tách nhóm đi riêng, để một hai người ở nhà với ông bà. Ông bà không phải cố theo, người trẻ không phải đi chậm.
Nhận ra khi ông bà đã mệt
Ông bà ít khi nói mệt, nên người đi cùng cần quan sát. Ông bà nói ít đi, hay ngồi xuống, đi chậm hơn, ăn ít hơn, cáu gắt nhẹ hơn thường ngày, ngủ gật ban ngày, là dấu hiệu đã đến lúc nghỉ. Khi ấy, hủy kế hoạch đi chơi buổi chiều, để ông bà nghỉ ngơi trong phòng ấm.
Mệt sau chặng đường dài là bình thường, ngày đầu nên để trống hoàn toàn. Nhưng nếu mệt kèm theo những dấu hiệu bất thường như chóng mặt nhiều, khó thở, đau ngực, sốt, lú lẫn, phù chân, ăn uống không được, thì không phải mệt thường nữa, cần đưa đi khám.
Theo dõi giấc ngủ và ăn uống của ông bà mỗi ngày giúp phát hiện sớm. Nếu ông bà ngủ không được hai đêm liền, ăn rất ít, hỏi ông bà có khó chịu ở đâu không, có muốn về sớm không. Về sớm một ngày không làm hỏng chuyến đi; để ông bà kiệt sức mới là điều đáng tiếc.
Ngày đến và ngày về: hai ngày ông bà mệt nhất
Ngày đến, sau nhiều giờ ngồi xe, việc đầu tiên không phải là dỡ hết hành lý hay đi một vòng xem cảnh, mà là đưa ông bà vào phòng, cho ông bà đi vệ sinh, uống nước ấm, thay áo ấm, nằm nghỉ. Người trẻ lo phần nhận nhà, cất đồ, bật nước nóng, sắp phòng ông bà như ở nhà. Một giờ sau, khi ông bà đã đỡ say xe, mới cùng ra hiên ngồi.
Bữa đầu tiên ở căn nhà nên đơn giản, nóng, dễ ăn, nấu nhanh hoặc mang theo sẵn từ nhà. Đừng để ông bà đói chờ người trẻ đi chợ, bày biện. Buổi tối đầu, cho ông bà đi ngủ sớm hơn thường lệ một chút.
Ngày về thì ngược lại: đừng dồn việc vào buổi sáng. Thu dọn đồ của ông bà từ tối hôm trước, để buổi sáng ông bà ăn sáng thong thả, uống thuốc, đi vệ sinh, rồi mới lên xe. Sắp sẵn cho ông bà một túi nhỏ đi đường có nước, áo khoác, thuốc cữ trưa, khăn, túi nôn nếu ông bà hay say xe. Khởi hành sớm vừa đủ để về tới nhà trước khi trời tối.
Về đến nhà, ông bà thường cần thêm một hai ngày để lại sức. Đó là bình thường; con cháu gọi điện hỏi thăm, đừng vội hỏi ông bà có muốn đi tiếp chuyến nữa không.
Hai đêm hay ba đêm: chọn độ dài cho ông bà
Từ thành phố lên Tà Đùng là một chặng đường dài, có đèo dốc. Với ông bà, ngày đến gần như chỉ để nghỉ mệt sau xe, ngày về cũng vậy. Nếu chỉ ở một đêm, ông bà gần như không có ngày nào thật sự được nghỉ ở nơi mới.
Hai đêm cho ông bà một ngày trọn vẹn ở giữa: ngủ dậy thong thả, ngồi hiên, đi dạo, ăn ngon, nghỉ trưa. Ba đêm thì thoải mái hơn nữa, có thêm một ngày để ông bà quen chỗ, ngủ ngon hơn đêm đầu, và có thể đi ra ngoài một buổi mà không vội.
Ở lâu hơn, như một tuần, hợp với ông bà còn khoẻ và thích không khí mát, yên tĩnh. Nhưng cần tính thêm chuyện thuốc men, khám bệnh nếu cần, và ông bà có nhớ nhà không. Hỏi ông bà, đừng tự quyết thay. Nhiều ông bà ở tới ngày thứ tư thì bắt đầu nhắc đến vườn rau, con mèo, hàng xóm ở nhà; đó là lúc nên về.
Câu hỏi thường gặp
Có nên đưa ông bà đi săn mây sáng sớm không?
Chỉ khi ông bà thật sự muốn và đủ sức. Sáng sớm là lúc lạnh nhất, đường đi tối, nhiều điểm ngắm phải leo dốc. Thường ông bà ngắm được mây từ cửa sổ hay hiên nhà nghỉ khi đã mặc ấm. Người trẻ muốn đi xa thì tách nhóm đi riêng.
Ông bà khó ngủ ở chỗ lạ thì làm sao?
Giữ giờ ngủ như ở nhà, mang gối, chăn, đồ ngủ quen, để phòng ông bà ở chỗ yên nhất trong căn, để đèn ngủ nếu ông bà quen. Cả nhà nhỏ tiếng sau khi ông bà đi ngủ. Đêm đầu thường khó ngủ hơn, đêm sau sẽ dễ hơn.
Cả nhà muốn đi chơi nhiều mà ông bà muốn ở nhà thì sao?
Tách nhóm. Để một hai người ở nhà với ông bà, người còn lại đi chơi rồi về kể chuyện. Ông bà ở nhà được nghỉ, người trẻ được đi. Chuyến đi gia đình vui nhất khi mỗi người được nghỉ theo cách của mình.
Ông bà có cần ngủ trưa khi đi nghỉ không?
Nếu ông bà quen ngủ trưa ở nhà thì rất nên giữ. Giấc trưa giúp ông bà hồi sức cho buổi chiều và buổi tối. Sắp xếp để về nhà trước bữa trưa, phòng ông bà yên tĩnh, kéo rèm, người trẻ nhỏ tiếng.
Làm sao biết ông bà mệt khi ông bà không nói?
Quan sát: ông bà nói ít, hay ngồi, đi chậm, ăn ít, ngủ gật ban ngày, cáu nhẹ. Khi thấy, hủy bớt kế hoạch, để ông bà nghỉ. Mệt kèm chóng mặt, khó thở, đau ngực, sốt, lú lẫn thì đi khám ngay.