Ở một căn nhà nghỉ quanh hồ Tà Đùng, bốn thứ quyết định sự thoải mái hằng ngày là nước uống, ga nấu bếp, điện và sóng điện thoại, và cả bốn nên được hỏi chủ nhà trước khi tới. Nước uống thường là nước bình đóng sẵn đổi ở tiệm trong xã; ga là bình ga đổi theo bình; điện lưới có lúc mất khi mưa giông; sóng điện thoại mạnh yếu tuỳ vị trí trên đồi. Biết trước thì chuẩn bị được, đỡ phải xoay xở giữa chuyến.
Bài không nêu tên nhà mạng nào mạnh hơn, không nêu giá nước, giá ga, chỉ nói những câu nên hỏi và việc nên làm.
Nước uống: nước bình, nước máy và nước giếng
Ở vùng nông thôn quanh hồ, nhiều nhà dùng nước giếng khoan, nước giếng đào hoặc nước dẫn từ nguồn để sinh hoạt, tức là tắm giặt, rửa chén. Nước uống thường là nước đóng bình lớn mua ở các tiệm trong xã, hoặc nước đun sôi để nguội. Không nên uống thẳng nước từ vòi nếu chủ nhà chưa nói rõ là uống được.
Khi đặt nhà, hỏi chủ nhà: nhà có sẵn nước uống bình không, bình còn đầy không, hết thì gọi ai đổi. Nhiều chủ nhà để sẵn một hai bình nước cho khách và có số của tiệm giao nước quen. Với nhóm đông hoặc ở dài ngày, nước uống hết nhanh hơn tưởng tượng.
Nếu đi với trẻ nhỏ, nước pha sữa nên dùng nước đóng bình hoặc nước đun sôi. Mang theo một ấm đun siêu tốc nếu nhà nghỉ không có, hoặc hỏi trước nhà có ấm đun không.
Nước sinh hoạt có lúc yếu hoặc tạm ngừng khi máy bơm hỏng, khi mất điện. Hỏi chủ nhà nhà có bồn chứa không, và nếu nước yếu thì báo ai. Mùa khô, nguồn nước ở một số nơi có thể hạn chế hơn, dùng tiết kiệm là cách làm khách tử tế.
Mang theo một bình nước cá nhân cho mỗi người khi ra ngoài đi bộ quanh thôn. Quán xá dọc đường quê không nhiều, và đi bộ trên đường dốc dưới nắng làm khát nhanh hơn tưởng tượng.
Ga nấu bếp: kiểm tra ngay khi nhận nhà
Phần lớn căn nhà nghỉ nấu bằng bếp ga dùng bình ga, một số dùng bếp điện hoặc bếp từ. Với bếp ga, bình ga có thể đang đầy hoặc gần hết, tuỳ khách trước dùng nhiều hay ít. Nếu định nấu nhiều, nhất là những bữa lẩu đêm lạnh, hỏi chủ nhà bình ga còn bao nhiêu.
Khi nhận nhà, mở bếp thử. Lửa xanh đều là bình còn ga; lửa yếu, lửa đỏ, lửa chập chờn có thể là bình sắp hết hoặc van có vấn đề. Báo chủ nhà ngay để đổi bình trước bữa tối, đừng đợi tới khi đang nấu dở mới phát hiện.
Đổi bình ga thường do chủ nhà lo, gọi tiệm ga quen giao tới. Anh chị không nên tự tháo lắp bình ga nếu chưa quen, và tuyệt đối không mang bình ga mini du lịch ra dùng trong nhà gỗ khi chưa hỏi chủ nhà.
Sau mỗi lần nấu, khoá van bếp. Trước khi đi ngủ và trước khi rời nhà, kiểm tra van bình. Nếu ngửi thấy mùi ga, không bật công tắc điện, không bật lửa, mở hết cửa cho thoáng, khoá van bình và báo chủ nhà ngay.
Đặt nồi chảo vững trên kiềng bếp, không để quai nồi chĩa ra ngoài chỗ trẻ có thể với tới. Không để khăn, giấy, túi ni lông gần bếp đang cháy. Những điều quen thuộc ở nhà nhưng dễ quên trong một căn bếp lạ.
Điện: mất điện khi mưa giông là chuyện thường
Vùng đồi quanh hồ có lưới điện về tới các thôn, nhưng mùa mưa có giông, sét, cây đổ, điện có thể mất một lúc, có khi lâu hơn. Với khách ở nhà nghỉ, mất điện thường không nghiêm trọng nếu đã chuẩn bị đèn và sạc dự phòng.
Hỏi chủ nhà: nhà có đèn sạc, đèn khẩn cấp không, nằm ở đâu; có máy phát điện dự phòng không; cầu dao tổng ở đâu. Biết chỗ cầu dao giúp anh chị xử lý khi chỉ nhảy cầu dao trong nhà, không phải mất điện cả vùng.
Mang theo đèn pin hoặc đèn đội đầu, một hai cục sạc dự phòng đã sạc đầy. Khi thấy trời chuyển giông, sạc đầy điện thoại và đèn. Nếu có thiết bị cần điện liên tục, như máy tạo oxy, máy hút sữa, nói trước với chủ nhà để cân nhắc phương án.
Khi có sét, rút phích các thiết bị điện tử như máy tính, tivi, sạc. Không đứng ngoài hiên trống, không ra gần mép hồ khi giông. Sét ở vùng đồi trống có thể nguy hiểm hơn ở thành phố.
Tủ lạnh khi mất điện lâu: hạn chế mở cửa tủ để giữ lạnh, ưu tiên ăn đồ tươi trước. Nếu mất điện kéo dài cả ngày, hỏi chủ nhà có chỗ gửi đồ cần lạnh không, hoặc mua ít đồ tươi lại cho những ngày sau.
Sóng điện thoại và wifi: mạnh yếu theo vị trí
Sóng điện thoại quanh hồ Tà Đùng không đều. Có nơi trên đồi cao sóng rất tốt, có nơi trong thung lũng, sau sườn núi, sóng chập chờn. Mỗi nhà mạng phủ sóng mỗi khu một khác. Đây là điều đáng hỏi nhất nếu anh chị cần liên lạc thường xuyên hay làm việc từ xa.
Hỏi chủ nhà: nhà có wifi không, wifi mạnh yếu thế nào, sóng nhà mạng nào tốt ở chỗ nhà. Nếu chủ nhà nói chỉ một nhà mạng có sóng tốt, có thể mua thêm một sim của nhà mạng đó trước khi đi.
Wifi ở nhà nghỉ vùng núi thường đủ cho nhắn tin, lướt mạng, gọi video nhẹ, nhưng có thể không ổn định cho họp trực tuyến dài. Khi mất điện, wifi cũng mất theo. Nếu công việc bắt buộc phải trực tuyến, chuẩn bị phương án dùng điện thoại phát mạng.
Một điều tích cực: sóng yếu cũng là cơ hội để nghỉ thật. Nhiều khách sau chuyến đi kể rằng việc ít bị điện thoại làm phiền là một phần lý do họ thấy thư thái. Hãy báo trước với người thân, đồng nghiệp rằng có lúc anh chị khó liên lạc.
Tải trước bản đồ ngoại tuyến của vùng hồ lên điện thoại khi còn ở chỗ sóng mạnh. Khi đi bộ hay lái xe vào những đoạn sóng yếu, bản đồ ngoại tuyến vẫn cho thấy anh chị đang ở đâu.
Năm câu nên hỏi chủ nhà trước khi tới
Nước uống: nhà có sẵn nước bình không, hết thì gọi ai đổi, nước vòi chỉ để sinh hoạt hay dùng được cho việc gì khác. Câu trả lời giúp anh chị biết có cần mang thêm nước từ nhà không.
Ga: bếp dùng ga hay điện, bình ga còn nhiều không, ai đổi khi hết, có được dùng thêm bếp phụ không. Nếu định nấu nhiều bữa, đây là câu quan trọng.
Điện: có đèn sạc, đèn khẩn cấp không, cầu dao ở đâu, mất điện ở chỗ nhà thường kéo dài không, có máy phát dự phòng không.
Sóng và wifi: nhà mạng nào sóng tốt ở chỗ nhà, wifi có đủ cho gọi video hay họp trực tuyến không, chỗ nào trong nhà sóng mạnh nhất.
Liên lạc khẩn: khi có sự cố về nước, ga, điện vào buổi tối thì gọi ai, chủ nhà ở gần hay xa, có người trông nhà gần đó không.
Nhóm đông và ở dài ngày: tính trước
Với nhóm sáu, tám người trở lên, mọi thứ hao nhanh hơn: nước uống, ga, nước nóng. Một bình nước có thể hết trong một ngày, bình ga có thể cạn sau vài bữa lẩu. Hỏi chủ nhà trước có thể chuẩn bị thêm một bình nước, một bình ga dự phòng không.
Ở theo tuần, theo tháng thì những thứ này thành việc thường xuyên. Xin số tiệm nước, tiệm ga quen qua chủ nhà, thoả thuận rõ ai trả tiền nước uống, ga, điện. Nhiều chủ nhà tính điện theo số đồng hồ khi khách ở lâu; hỏi rõ cách tính để không bất ngờ khi trả nhà.
Ghi lại số đồng hồ điện, nước khi nhận nhà nếu ở lâu, chụp ảnh làm bằng. Đây là cách minh bạch cho cả hai bên.
Tiết kiệm điện nước cũng là cách tôn trọng nơi ở. Tắt đèn, tắt máy sưởi khi ra khỏi phòng, không để nước chảy khi không dùng. Ở vùng quê, tài nguyên không dồi dào như thành phố.
Nước nóng và sưởi: hai thứ hao điện nhất
Đêm ở vùng hồ có thể lạnh, nên nước nóng là thứ khách dùng nhiều nhất. Phần lớn nhà nghỉ dùng bình nóng lạnh chạy điện, một số dùng năng lượng mặt trời. Bình nhỏ chỉ đủ cho hai ba người tắm liên tiếp, sau đó phải chờ đun lại.
Hỏi chủ nhà bình nóng lạnh dung tích bao nhiêu, cần bật trước bao lâu, có tự ngắt không. Với nhóm đông, chia giờ tắm, để người lớn tuổi và trẻ nhỏ tắm trước khi trời tối, khi bình còn nóng và phòng tắm còn ấm.
Với nhà dùng nước nóng năng lượng mặt trời, những ngày mưa liên tục nước có thể không đủ nóng. Hỏi chủ nhà có bộ đun phụ bằng điện không. Nếu không, tắm vào buổi chiều khi nước còn ấm nhất.
Máy sưởi, quạt sưởi tiêu tốn nhiều điện, có thể làm nhảy cầu dao nếu bật cùng lúc với bình nóng lạnh và bếp điện. Dùng luân phiên, tắt khi ra khỏi phòng, không phơi quần áo lên máy sưởi. Không dùng than, củi để sưởi trong phòng kín vì khí độc rất nguy hiểm.
Rác và nước thải: hỏi cách xử lý ở nhà
Ở vùng nông thôn, việc thu gom rác không thường xuyên như thành phố. Mỗi căn nhà nghỉ có cách xử lý riêng: có nhà có thùng rác lớn chờ xe thu gom theo lịch, có nhà chủ nhà tự gom mang đi. Hỏi chủ nhà ngay khi nhận nhà rác để đâu, có phân loại không.
Rác hữu cơ như vỏ rau, vỏ trái cây có thể được chủ nhà ủ làm phân cho vườn. Rác nhựa, chai lọ, lon nên gom riêng. Không đổ dầu mỡ xuống bồn rửa, vì hệ thống thoát nước của nhà ở quê thường là bể tự hoại, dầu mỡ làm tắc nhanh.
Giấy vệ sinh, khăn ướt, băng vệ sinh không bỏ vào bồn cầu nếu chủ nhà dặn. Nhiều nhà dùng bể tự hoại nhỏ, những thứ này làm tắc và rất khó xử lý ở vùng xa thợ.
Trước khi trả nhà, gom hết rác, buộc kín, để đúng chỗ. Nếu chủ nhà không có chỗ thu gom phù hợp, mang theo rác về nơi có thu gom. Một căn nhà trả lại sạch sẽ là lời cảm ơn rõ ràng nhất.
Câu hỏi thường gặp
Nước vòi ở nhà nghỉ Tà Đùng có uống được không?
Không nên uống thẳng nếu chủ nhà chưa nói rõ. Nhiều nhà dùng nước giếng hoặc nước dẫn từ nguồn cho sinh hoạt. Nước uống thường là nước đóng bình lớn mua ở tiệm trong xã, hoặc nước đun sôi để nguội. Pha sữa cho trẻ nên dùng nước bình hoặc nước đun sôi.
Bình ga ở nhà nghỉ hết giữa chừng thì làm sao?
Báo chủ nhà để họ gọi tiệm ga quen giao bình mới. Không tự tháo lắp bình ga nếu chưa quen. Để tránh hết giữa bữa, kiểm tra ngọn lửa khi nhận nhà và hỏi trước bình còn nhiều không, nhất là khi định nấu nhiều bữa lẩu.
Mất điện ở Tà Đùng có thường không?
Mùa mưa có giông, sét, cây đổ nên điện có thể mất một lúc, có khi lâu hơn. Mang đèn pin, sạc dự phòng đầy, và hỏi chủ nhà nhà có đèn sạc, cầu dao ở đâu. Khi trời chuyển giông, sạc đầy điện thoại và rút phích thiết bị điện tử.
Sóng điện thoại ở Tà Đùng có tốt không?
Không đều, tuỳ vị trí. Trên đồi cao thường tốt, trong thung lũng hoặc sau sườn núi có thể chập chờn, và mỗi nhà mạng phủ sóng một khác. Hỏi chủ nhà nhà mạng nào tốt ở chỗ căn nhà, có thể mua thêm sim nhà mạng đó trước khi đi.
Làm việc trực tuyến ở nhà nghỉ Tà Đùng có được không?
Được với công việc nhẹ như nhắn tin, email, gọi video ngắn nếu wifi và sóng ổn. Họp trực tuyến dài cần hỏi kỹ chủ nhà về tốc độ mạng, và chuẩn bị phương án phát mạng từ điện thoại. Khi mất điện, wifi cũng mất nên cần sạc dự phòng.
Ngửi thấy mùi ga trong nhà nghỉ thì phải làm gì?
Không bật công tắc điện, không bật lửa, không dùng điện thoại ngay cạnh bếp. Mở hết cửa cho thoáng, khoá van bình ga, đưa mọi người ra ngoài và báo chủ nhà ngay. Chỉ dùng lại bếp khi chủ nhà hoặc thợ đã kiểm tra.