Khi đang ở nhà nghỉ quanh hồ Tà Đùng mà thiếu đồ, anh chị có ba chỗ để tìm: chợ của xã họp buổi sáng, các tiệm tạp hoá dọc những trục đường chính, và chính chủ nhà, người biết ai trong vùng bán gì. Đồ dùng hằng ngày như gạo, mì, trứng, rau, gia vị, nước, giấy vệ sinh, pin thường mua được trong xã. Đồ đặc biệt như sữa loại riêng cho trẻ, thuốc theo đơn, đồ ăn kiêng, dụng cụ bếp chuyên dụng thì nên mang từ thành phố.
Bài này không nêu tên tiệm hay giá, vì tiệm có thể đổi chủ, đổi giờ. Bài nói cách làm để thiếu món gì cũng tìm được nhanh, không phải chạy xe vòng vòng trên đường đồi.
Xã vùng hồ mua bán thế nào
Xã Tà Đùng là xã miền núi, dân cư sống rải theo các thôn, bon dọc đường và trong các vùng rẫy. Việc mua bán tập trung ở khu trung tâm và dọc những trục đường chính, nơi có chợ, tiệm tạp hoá, tiệm vật tư nông nghiệp, quán ăn. Đi sâu vào các thôn, cửa hàng thưa dần, có khi chỉ còn một tiệm nhỏ bán vài thứ thiết yếu.
Hàng hoá phục vụ trước hết cho người dân sống và làm vườn quanh năm: lương thực, gia vị, đồ gia dụng, vật tư nông nghiệp. Hàng dành riêng cho khách du lịch không nhiều. Vì vậy, đồ dùng hằng ngày thì dễ, đồ "thành phố" thì khó.
Nhiều căn nhà nghỉ nằm cách khu mua bán một đoạn đường đồi. Đi một chuyến mua đồ có khi mất cả giờ đồng hồ đi về. Lên kế hoạch mua một lần cho đủ sẽ đỡ hơn nhiều so với chạy đi chạy lại.
Người dân trong vùng thường đi chợ buổi sáng sớm, mua đủ cho cả ngày, có khi cả mấy ngày. Khách ở nhà nghỉ cũng nên theo nhịp đó: đi chợ sáng, mua đủ cho trưa và tối, buổi chiều không cần ra ngoài nữa.
Chợ buổi sáng: mua gì, đi lúc nào
Chợ ở vùng nông thôn họp đông nhất vào sáng sớm, khi rau vừa hái, thịt vừa mổ, người bán từ các thôn mang hàng ra. Đến gần trưa, nhiều sạp đã dọn, hàng còn lại ít và không còn tươi. Muốn có lựa chọn tốt, anh chị nên đi trước giữa buổi sáng.
Ở chợ có thể mua rau, củ, thịt heo, thịt gà, trứng, cá, đậu phụ, bún, bánh, trái cây theo mùa, gia vị cơ bản. Cá ở hồ có khi được bán nếu hôm đó có người đánh bắt. Trái cây của vùng như bơ, sầu riêng, chuối, mít thay đổi theo mùa, hỏi người bán xem đang mùa gì.
Nếu không chắc chợ họp ở đâu, hỏi chủ nhà. Họ sẽ chỉ chợ gần nhất, nói chợ họp hằng ngày hay chỉ một số buổi, và giờ nào nên đi. Có những chợ phiên ở vùng núi chỉ họp vào ngày nhất định trong tuần.
Mang theo túi vải, giỏ hoặc hộp đựng từ nhà nghỉ. Mua thịt cá thì có hộp kín càng tốt, để mang về xe không chảy nước. Mang tiền mặt, vì nhiều người bán ở chợ quê chưa nhận chuyển khoản, hoặc sóng yếu khiến chuyển khoản chập chờn.
Đi chợ quê cũng là một cách để hiểu vùng đất: nghe người bán nói chuyện, thấy người dân mua gì, ăn gì theo mùa. Không cần mặc cả gay gắt; hỏi giá nhẹ nhàng, mua vừa đủ, trả tiền sòng phẳng là cách người khách được quý.
Tạp hoá: tìm những món "lặt vặt"
Tiệm tạp hoá ở vùng quê thường bán rất nhiều thứ trong một gian nhỏ: gạo, mì gói, dầu ăn, nước mắm, đường, muối, sữa hộp, bánh kẹo, nước uống, nước ngọt, giấy vệ sinh, xà phòng, nước rửa chén, pin, bật lửa, nến, đèn pin, dép, áo mưa. Những món "lặt vặt" mà khách hay quên phần lớn tìm được ở đây.
Giờ mở cửa của tạp hoá ở quê thường sớm, có tiệm mở từ tờ mờ sáng và đóng cửa khi trời tối. Có tiệm nghỉ trưa. Nếu cần mua buổi tối, đừng đi quá muộn; hỏi chủ nhà tiệm nào gần và thường mở tới mấy giờ.
Một số món có thể không có hoặc chỉ có loại phổ thông: sữa công thức đúng loại trẻ đang dùng, đồ ăn cho người ăn kiêng, cà phê pha máy, nước tương loại riêng, khăn ướt cho em bé loại quen dùng. Những món này nên mang đủ từ thành phố.
Thuốc thông dụng như hạ sốt, đau bụng, dán vết thương có ở nhà thuốc trong xã, nhưng thuốc theo đơn hay thuốc điều trị bệnh nền thì phải mang theo. Chuyện thuốc men có bài riêng trong chuyên mục này.
Nhiều tiệm tạp hoá ở vùng quê kiêm luôn việc đổi bình nước, đổi bình ga, bán thẻ điện thoại, nhận gửi hàng. Hỏi một câu ở tiệm gần nhà, anh chị có thể giải quyết được mấy việc cùng lúc.
Nhờ ai khi không tiện đi
Chủ nhà: người đầu tiên nên hỏi. Nhiều chủ nhà nghỉ sẵn lòng mua giúp vài món khi họ đi chợ, hoặc chỉ cho người trong xóm có bán rau, trứng, gà. Nhắn trước một ngày để chủ nhà sắp xếp.
Người trong xóm: nhà dân quanh căn nhà nghỉ có khi bán rau, trứng, trái cây trong vườn, mật ong, cà phê nhà làm. Mua trực tiếp vừa tươi vừa giúp người dân có thêm thu nhập. Hỏi chủ nhà để được giới thiệu.
Giao hàng của tiệm: một số tiệm tạp hoá, tiệm nước, tiệm ga trong vùng có giao hàng tận nhà trong phạm vi gần. Hỏi số liên lạc của tiệm qua chủ nhà, đừng dùng số trên mạng chưa kiểm.
Tài xế quen: nếu đã có tài xế đưa đón quen, có thể nhờ họ ghé mua giúp trên đường vào, nhưng nói rõ từ đầu và thanh toán sòng phẳng.
Danh bạ của trang: muốn biết trong xã có những cơ sở thương mại, dịch vụ nào, anh chị có thể tra trong danh bạ doanh nghiệp của trang, rồi gọi hỏi trước khi đi.
Lập danh sách mua một lần cho đủ
Ở nhà nghỉ quanh hồ, mỗi chuyến ra khu mua bán đều tốn thời gian và công đi lại trên đường đồi. Lập danh sách trước khi đi giúp mua một lần cho đủ. Chia danh sách thành ba phần: món cho bữa trưa và bữa tối hôm nay, món cho bữa sáng mai, và đồ dùng lặt vặt.
Trước khi viết danh sách, mở tủ bếp và tủ lạnh của nhà nghỉ xem đã có sẵn gì: muối, đường, dầu ăn, nước mắm, gạo. Nhiều chủ nhà để sẵn gia vị cơ bản cho khách. Hỏi chủ nhà nếu không chắc thứ nào được dùng.
Mua vừa đủ, đừng mua quá nhiều đồ tươi. Nhà nghỉ thường có tủ lạnh nhỏ, đồ tươi để lâu sẽ hỏng, cuối chuyến lại phải bỏ đi. Đồ khô có thể mua dư một chút phòng khi trời mưa không ra ngoài được.
Ghi lại những món mua được ở đâu. Nếu ở lâu hoặc lần sau quay lại, danh sách này giúp anh chị đi thẳng tới chỗ cần, không phải hỏi lại từ đầu.
Nếu đi nhóm, giao cho một hai người lo việc mua sắm chung, những người còn lại ở nhà. Một chiếc xe chở bốn người đi chợ vừa chật vừa tốn thời gian, trong khi hai người với danh sách rõ ràng làm nhanh hơn nhiều.
Mùa mưa, ngày lễ: chợ và tiệm có khác
Mùa mưa, nhất là những ngày mưa to kéo dài, người bán ở các thôn xa có thể không ra chợ, hàng ít hơn. Đường đất trơn khiến việc đi lại khó khăn hơn cả cho khách lẫn người dân. Nên mua dự trữ đồ khô ngay khi tới nơi.
Dịp Tết Nguyên đán, nhiều sạp và tiệm nghỉ từ chiều cuối năm tới mấy ngày đầu năm. Ngày rằm, mùng một hay những ngày lễ của các cộng đồng trong xã, một số tiệm có thể đóng sớm hoặc nghỉ. Hỏi chủ nhà trước để không bị bất ngờ.
Mùa thu hoạch cà phê, khoảng cuối năm, người dân bận việc vườn từ sáng sớm tới tối. Một số tiệm nhỏ do gia đình tự trông có thể mở muộn, đóng sớm hơn thường lệ.
Trong những thời điểm này, chuẩn bị từ thành phố càng quan trọng. Một thùng đồ khô, gia vị, sữa, nước uống, pin và thuốc thông dụng mang theo là "của để dành" giúp kỳ nghỉ không bị gián đoạn vì thiếu đồ.
Những món nên mang từ thành phố
Dựa vào những món khách ở nhà nghỉ hay thiếu mà khó mua quanh hồ, đây là danh sách nên chuẩn bị trước:
- Sữa, bột ăn dặm, tã, khăn ướt đúng loại trẻ quen dùng.
- Thuốc theo đơn, thuốc bệnh nền đủ cho cả chuyến và dư vài ngày.
- Cà phê, trà, đồ uống quen dùng nếu khó tính trong chuyện này.
- Gia vị đặc biệt, nước chấm, đồ ăn kiêng, đồ chay đóng gói.
- Pin dự phòng, sạc, dây nối dài, đèn pin.
- Túi đựng rác, túi zip, màng bọc thực phẩm, hộp đựng đồ ăn.
Một thùng nhựa có nắp hoặc hộp giữ lạnh cỡ vừa là đủ chứa cả danh sách này, đặt gọn trong cốp xe. Đến nơi, xếp đồ khô lên kệ bếp, đồ cần lạnh cho vào tủ, thùng rỗng dùng tiếp để đựng đồ mua ở chợ.
Những thứ còn lại, từ rau thịt tới mì gói, nước uống, giấy vệ sinh, có thể mua tại chỗ. Mua ở chợ và tiệm trong xã cũng là một cách để kỳ nghỉ của anh chị góp chút gì đó cho người sống quanh hồ.
Mua nông sản của vùng mang về
Ở nhà nghỉ quanh hồ, nhiều khách muốn mang về một ít sản vật của vùng: cà phê, hồ tiêu, mắc ca, bơ, sầu riêng theo mùa, mật ong. Đây là những thứ xã Tà Đùng có thật, do chính người dân trong xã trồng hoặc nuôi.
Cách mua đơn giản nhất là hỏi chủ nhà. Nhiều chủ nhà nghỉ vừa cho thuê nhà vừa có vườn, hoặc quen những nhà trồng trong thôn. Mua trực tiếp từ người trồng thường biết rõ nguồn gốc hơn mua ở quầy ven đường.
Khi mua, hỏi rõ cà phê loại gì, rang khi nào, xay sẵn hay nguyên hạt; trái cây chín cây hay cần để thêm vài ngày; mật ong lấy từ đâu. Người trồng thật thường trả lời được những câu này một cách tự nhiên.
Trái cây chín như bơ, sầu riêng dễ dập trên đường về. Đóng thùng có lót, để chỗ thoáng trong xe, tránh nắng. Đồ khô như cà phê, tiêu, mắc ca đóng túi kín. Mua vừa đủ dùng và làm quà, đừng mua quá nhiều rồi để hỏng.
Câu hỏi thường gặp
Ở xã Tà Đùng có chợ không?
Có chợ và các tiệm tạp hoá tập trung ở khu trung tâm và dọc các trục đường chính của xã. Chợ quê thường họp đông vào buổi sáng sớm. Hỏi chủ nhà nghỉ chợ gần nhất ở đâu, họp hằng ngày hay theo phiên, và giờ nào nên đi để có hàng tươi.
Tạp hoá quanh hồ Tà Đùng mở cửa đến mấy giờ?
Mỗi tiệm một khác. Tiệm ở quê thường mở sớm, có tiệm nghỉ trưa và đóng cửa khi trời tối. Nếu cần mua buổi tối, đừng đi quá muộn. Hỏi chủ nhà tiệm nào gần nhất và giờ quen mở cửa để khỏi đi uổng công.
Có mua được sữa công thức cho em bé ở Tà Đùng không?
Tiệm tạp hoá có thể có sữa hộp phổ thông, nhưng sữa công thức đúng loại trẻ đang dùng thì khó tìm. Nên mang đủ từ thành phố cho cả chuyến và dư vài ngày, cùng với bột ăn dặm, tã, khăn ướt loại quen dùng.
Có thể nhờ chủ nhà nghỉ mua đồ giúp không?
Nhiều chủ nhà sẵn lòng mua giúp vài món khi đi chợ, hoặc giới thiệu người trong xóm có bán. Nhắn trước một ngày, nói rõ món gì, số lượng bao nhiêu, và thanh toán sòng phẳng. Đừng xem đó là dịch vụ có sẵn mà nên hỏi nhẹ nhàng.
Đi chợ ở Tà Đùng có cần mang tiền mặt không?
Nên mang. Nhiều người bán ở chợ quê chưa nhận chuyển khoản, và sóng điện thoại có lúc yếu khiến chuyển khoản chập chờn. Mang đủ tiền mặt mệnh giá nhỏ cho những lần mua lặt vặt, phần lớn còn lại có thể chuyển khoản ở tiệm lớn.
Dịp Tết có mua được đồ ở Tà Đùng không?
Những ngày cuối năm và đầu năm âm lịch, nhiều sạp và tiệm nghỉ Tết. Nên mang đủ đồ khô, gia vị, sữa, thuốc từ nhà, và mua đồ tươi ngay ngày tới nơi. Hỏi chủ nhà để biết tiệm nào còn mở trong những ngày đó.