Một buổi sáng ở chậm trên hiên nhà nghỉ Tà Đùng không cần dậy thật sớm: dậy khi đã ngủ đủ, đun nước, pha một phin cà phê hoặc ấm trà, mặc thêm áo khoác rồi ra hiên ngồi nhìn sương trên hồ tan dần; bữa sáng làm đơn giản, ăn ngay ngoài hiên, không ai phải tất bật. Buổi sáng là phần mà nhiều người nhớ nhất sau một kỳ nghỉ kiểu home — chính vì nó không có gì đặc biệt ngoài sự thong thả.
Ở vùng đồi quanh hồ Tà Đùng, buổi sáng thường mát, có những ngày sương mỏng phủ mặt nước và thung lũng, rồi tan khi nắng lên. Bài này không bàn chuyện dậy sớm đi săn mây hay chọn điểm ngắm bình minh; đó là một kiểu đi khác. Ở đây là buổi sáng diễn ra ngay trong căn nhà mình ở: chỗ ngồi, đồ uống, áo ấm, bữa sáng, và cách để người dậy sớm không làm phiền người còn ngủ.
Dậy lúc nào: ngủ đủ trước, cảnh đẹp sau
Nhiều người lên vùng cao đặt báo thức thật sớm vì sợ bỏ lỡ cảnh đẹp. Nhưng trong một kỳ ở chậm, điều quý nhất là được ngủ đủ — thứ mà phần lớn người làm việc ở thành phố đang thiếu. Nếu cơ thể tự thức dậy lúc trời vừa sáng, rất tốt; nếu ngủ tới khi nắng lên, cũng không sao. Sương ở vùng hồ thường còn vương một lúc sau khi trời sáng, và kể cả khi đã tan, mặt hồ buổi sáng vẫn có những màu riêng.
Thực tế, nhiều người thấy mình dậy sớm hơn ở nhà mà không cần báo thức: phòng mát, không có tiếng xe, ánh sáng ban mai lọt qua rèm, tiếng gà và tiếng chim từ vườn bên cạnh. Đó là nhịp tự nhiên của vùng quê, nơi người dân đi rẫy từ sớm.
Nếu dậy sớm mà không muốn rời giường, cũng không sao. Kéo rèm lên một chút, nằm nhìn ánh sáng đổi màu trên vách gỗ, nghe tiếng chim ngoài vườn — đó cũng là một cách bắt đầu ngày mà ở thành phố hiếm khi có.
Chỉ nên đặt báo thức khi có việc thật sự cần, như đi chợ sáng trước khi các sạp tươi hết hàng. Còn lại, để buổi sáng bắt đầu khi nó bắt đầu.
Người dậy sớm và người ngủ muộn trong cùng một căn nhà
Trong một gia đình hay nhóm bạn, luôn có người dậy sớm và người ngủ nướng. Căn nhà nghỉ thường nhỏ, vách gỗ mỏng, tiếng bước chân, tiếng ấm nước, tiếng mở cửa kêu cót két đều vọng vào phòng ngủ. Người dậy sớm có thể giữ buổi sáng yên cho cả nhà bằng vài việc nhỏ.
Đặt sẵn từ tối hôm trước: ấm nước, cà phê, phin, cốc ở một chỗ dễ lấy trong bếp, áo khoác ở gần cửa. Sáng ra không phải lục tìm. Mở cửa nhẹ tay, đi dép mềm, nói nhỏ nếu có hai người cùng dậy. Nếu muốn nghe nhạc, dùng tai nghe.
Ngược lại, người ngủ muộn cũng nên biết rằng buổi sáng là giờ quý của người dậy sớm, và không đòi cả nhà phải giữ im lặng đến trưa. Một thoả thuận nhẹ từ tối đầu — "sáng ai dậy trước thì pha cà phê, ai dậy sau tự hâm lại bữa sáng" — đủ cho mọi người cùng dễ chịu.
Pha một phin cà phê trên hiên
Cà phê phin hợp với buổi sáng ở chậm vì chính nó chậm: phải chờ từng giọt. Ở vùng đất trồng cà phê vối như quanh hồ Tà Đùng, một phin cà phê pha từ hạt rang của nhà vườn là cách bắt đầu ngày rất đúng chỗ.
- Đun nước sôi rồi để lắng chừng nửa phút cho bớt sục.
- Tráng phin và cốc bằng nước nóng để cà phê không nguội nhanh trong không khí lạnh.
- Cho cà phê xay vào phin, lắc nhẹ cho bằng mặt, đặt nắp gài lên.
- Rót một ít nước cho cà phê nở, chờ chừng nửa phút.
- Rót tiếp nước tới gần đầy phin, đậy nắp, mang ra hiên đặt trên bàn.
- Ngồi chờ cà phê nhỏ giọt; không cần nhìn đồng hồ.
Ai không uống cà phê thì một ấm trà nóng, trà gừng hay sữa nóng có vai trò y như vậy: một thứ đồ uống ấm để cầm trên tay khi ngồi nhìn ra ngoài. Điều quan trọng không phải là đồ uống, mà là có một lý do để ngồi yên vài chục phút đầu ngày.
Giữ ấm khi ngồi hiên buổi sớm
Áo khoác và tất. Buổi sáng ở vùng cao có thể lạnh hơn người từ đồng bằng tưởng, nhất là khi gió từ hồ thổi lên. Một chiếc áo khoác mỏng, đôi tất và đôi dép kín làm khác hẳn cảm giác ngồi hiên.
Chăn mỏng cho ghế. Mang theo hoặc mượn một chiếc chăn mỏng để quấn khi ngồi. Không mang chăn ngủ của nhà nghỉ ra hiên ẩm sương nếu chưa hỏi chủ nhà.
Cốc có nắp hoặc cốc dày. Đồ uống nguội rất nhanh ngoài trời lạnh. Cốc sứ dày, cốc giữ nhiệt hoặc cốc có nắp giúp cà phê ấm lâu hơn.
Ghế khô. Sương đêm làm ướt ghế, bàn ngoài hiên. Lau qua trước khi ngồi, hoặc từ tối hôm trước kéo ghế vào sát tường dưới mái.
Trẻ nhỏ ra hiên phải mặc ấm. Trẻ thường háo hức chạy ra ngoài ngay khi thức dậy. Mặc áo ấm cho trẻ trước khi mở cửa, và giữ trẻ tránh xa mép hiên, lan can, bậc thềm trơn sương.
Bữa sáng ăn ngoài hiên
Bữa sáng trong kỳ ở chậm không cần cầu kỳ, nhưng nên ăn ở nơi dễ chịu nhất của căn nhà, thường là hiên. Một nồi cháo trắng với trứng và ruốc, một đĩa bánh mì với trứng ốp la, mấy củ khoai lang luộc, vài quả chuối, bơ dầm — mang ra bàn hiên, ăn chậm, vừa ăn vừa nhìn trời.
Nếu có người đi chợ sáng, họ có thể mua xôi, bánh mì, bánh bao ở chợ xã mang về; người ở nhà lo pha cà phê, bày bàn. Bữa sáng như vậy có phần của cả nhà mà không ai phải đứng bếp lâu.
Mẹo nhỏ: bày bữa sáng trên một cái khay để mang ra mang vào một lần, đỡ đi lại nhiều lượt giữa bếp và hiên. Dọn dẹp ngay sau khi ăn để ruồi, kiến từ vườn không kéo tới, và để bàn hiên sẵn sàng cho buổi trưa hay buổi chiều.
Làm gì sau cà phê sáng
Sau khi cà phê đã hết và mặt trời đã lên cao hơn, buổi sáng ở chậm có thể đi theo nhiều hướng. Có người đọc vài chương sách ngay tại hiên. Có người viết vài dòng vào sổ: hôm qua đã làm gì, hôm nay muốn làm gì. Có người đi bộ một vòng quanh nhà, nhìn vườn cà phê, nghe tiếng máy cày xa xa của người đi rẫy.
Đây cũng là lúc hợp để làm một việc nhà nhẹ nhàng: phơi khăn, quét hiên, chuẩn bị nguyên liệu cho bữa trưa. Ở chậm không có nghĩa là bỏ hết việc; những việc nhỏ làm không vội thường lại là phần dễ chịu của ngày.
Điều nên tránh là để điện thoại chiếm mất buổi sáng. Rất dễ mở điện thoại "xem một chút" rồi ngẩng lên thì nắng đã gắt và sương đã tan từ lâu. Nhiều người chọn cách để điện thoại trong phòng cho tới khi ăn sáng xong, như một luật nhỏ của riêng mình.
Buổi sáng mùa mưa và buổi sáng mùa khô
Buổi sáng ở vùng hồ đổi theo mùa. Mùa khô, trời thường trong, nắng lên sớm, sương sớm tan nhanh; ngồi hiên dễ chịu từ lúc trời vừa sáng tới giữa buổi, sau đó nắng có thể gắt, nên chuyển vào trong hoặc sang góc có bóng mát. Không khí hanh, nên uống thêm nước bên cạnh cà phê.
Mùa mưa, buổi sáng thường là khoảng khô ráo nhất trong ngày, vì mưa ở vùng cao hay đến vào buổi chiều. Đây là lúc hợp nhất để ngồi hiên lâu, phơi khăn, đi chợ hoặc đi bộ quanh nhà. Có những sáng trời âm u, mây thấp sà trên đồi, mặt hồ xám bạc — một vẻ đẹp khác, trầm hơn, rất hợp với một tách trà nóng.
Dù mùa nào, nên xem qua thời tiết trong ngày ngay từ buổi sáng để quyết định việc ra ngoài: nếu chiều có giông, dồn việc ra ngoài vào buổi sáng; nếu cả ngày nắng đẹp, buổi sáng cứ thong thả ở nhà, để dành chiều mát cho việc khác.
Chuẩn bị từ tối hôm trước cho một buổi sáng nhẹ
Buổi sáng chậm thường bắt đầu từ mười phút chuẩn bị tối hôm trước.
- Đổ nước vào ấm, để sẵn trên bếp.
- Để cà phê, phin, trà, cốc vào một khay, đặt ở góc bếp.
- Ngâm gạo hoặc để sẵn cơm nguội nếu định nấu cháo sáng.
- Treo áo khoác, để dép kín ngay cạnh cửa ra hiên.
- Kéo ghế ngoài hiên vào chỗ có mái để không bị sương ướt.
- Sạc đầy điện thoại và đèn pin, để ở một chỗ cố định.
- Thống nhất với cả nhà ai dậy trước thì làm gì, ai dậy sau thì tự lo phần mình.
- Để sẵn một quyển sách hoặc cuốn sổ trên bàn hiên, cạnh chỗ ngồi quen.
Những việc này mất ít thời gian, nhưng biến buổi sáng thành một chuỗi động tác quen tay: dậy, bật bếp, khoác áo, ra hiên. Không phải nghĩ gì là điều kiện đầu tiên của nghỉ ngơi.
Khi buổi sáng không như dự tính
Không phải buổi sáng nào cũng có sương mỏng trên hồ và nắng vàng trên hiên. Có sáng trời mưa phùn từ sớm, mây phủ kín, đứng ngoài hiên chỉ thấy một màu trắng đục. Có sáng trẻ nhỏ dậy từ lúc trời còn tối và đòi chơi ngay. Có sáng mất điện, ấm điện không dùng được, cả nhà đứng nhìn nhau.
Sáng mưa thì kéo ghế vào sát cửa kính hoặc cửa sổ, vẫn pha cà phê, vẫn ngồi nhìn ra ngoài; mưa trên vườn cà phê và mặt hồ mờ trong mây cũng là một cảnh, chỉ là trầm hơn. Trẻ dậy quá sớm thì một người lớn dậy cùng, cho trẻ ăn nhẹ, chơi việc yên lặng như tô màu, xếp hình ở phòng khách xa phòng ngủ, để người còn lại ngủ thêm; trưa hôm đó người dậy sớm được ưu tiên ngủ trưa.
Mất điện buổi sáng là chuyện có thể gặp ở vùng nông thôn, nhất là mùa mưa giông. Nếu căn nhà có bếp ga, đun nước bằng bếp ga như bình thường. Nếu chỉ có bếp điện, một bình giữ nhiệt pha sẵn nước nóng từ tối hôm trước là cách đơn giản để vẫn có cốc trà, cốc sữa cho trẻ. Bữa sáng hôm đó ăn bánh mì, trái cây, sữa hộp — không ai thấy thiệt thòi nếu cả nhà cùng cười về chuyện ấy.
Câu hỏi thường gặp
Buổi sáng ở Tà Đùng có sương không?
Có những buổi sáng sương mỏng phủ mặt hồ và thung lũng rồi tan khi nắng lên, nhất là sau đêm mát, trời lặng. Không phải sáng nào cũng có, và mức sương thay đổi theo mùa, theo thời tiết. Ngồi hiên căn nhà mình ở là cách xem sương nhẹ nhàng nhất.
Có cần dậy thật sớm để ngắm cảnh buổi sáng không?
Không bắt buộc. Trong kỳ ở chậm, ngủ đủ quan trọng hơn. Mặt hồ buổi sáng vẫn đẹp kể cả khi sương đã tan. Chỉ dậy sớm nếu cơ thể tự thức hoặc có việc cần như đi chợ sáng.
Mua cà phê ở Tà Đùng pha buổi sáng được không?
Được. Vùng quanh hồ trồng nhiều cà phê vối; có thể mua cà phê rang của nhà vườn hoặc cửa hàng địa phương có bao bì rõ ràng. Hỏi nhà nghỉ có phin không, hoặc mang phin từ nhà theo.
Ngồi hiên buổi sáng sớm có lạnh không?
Buổi sáng ở vùng đồi quanh hồ thường mát, có lúc lạnh khi gió từ hồ thổi lên, nhất là cuối năm. Nên mặc áo khoác, đi tất, mang chăn mỏng và dùng cốc dày để đồ uống giữ ấm lâu.
Làm sao để không đánh thức người khác khi dậy sớm?
Chuẩn bị đồ pha cà phê từ tối, đi dép mềm, mở cửa nhẹ tay, dùng tai nghe nếu nghe nhạc. Nếu bếp sát phòng ngủ, có thể đun nước bằng ấm điện nhỏ ở góc xa phòng ngủ.
Có nên cho trẻ ra hiên sớm không?
Được nếu trẻ mặc đủ ấm và có người lớn đi cùng. Hiên và bậc thềm buổi sớm thường ướt sương, trơn; giữ trẻ xa mép hiên, lan can và các bậc dốc. Cho trẻ ngồi cùng bố mẹ ăn sáng ngoài hiên là một khoảnh khắc đẹp của chuyến đi.