Giữ ấm cho ông bà ở nhà nghỉ Tà Đùng ban đêm cần làm ba việc cùng lúc: đóng kín phòng ngủ trước khi trời tối để giữ hơi ấm ban ngày, cho ông bà mặc ấm theo lớp gồm áo, tất, mũ khi ngủ thay vì chỉ trông vào một chiếc chăn, và chuẩn bị sẵn nước ấm, đồ mặc thêm ngay đầu giường cho lúc dậy đêm. Máy sưởi chỉ là phần thêm, dùng có chừng mực và đặt an toàn.
Vùng đồi quanh hồ Tà Đùng có đêm se lạnh hầu như quanh năm, có những tháng lạnh rõ. Người trẻ thấy dễ chịu, nhưng người lớn tuổi thường cảm thấy lạnh nhiều hơn, cơ thể giữ nhiệt kém hơn, và có khi không tự nhận ra mình đang bị lạnh. Bài này giúp anh chị chuẩn bị đêm ấm cho ông bà trong một căn nhà nghỉ, ở góc người khách ở vài ngày, không bàn kỹ thuật chống lạnh cho nhà ở.
Vì sao người lớn tuổi lạnh nhiều hơn
Theo tuổi tác, lớp mỡ dưới da mỏng đi, tuần hoàn tới tay chân chậm hơn, cơ bắp ít hơn nên sinh nhiệt ít hơn. Một số loại thuốc điều trị bệnh mạn tính cũng có thể ảnh hưởng tới cảm giác nóng lạnh. Vì vậy, cùng một căn phòng, người trẻ thấy mát mẻ thì ông bà đã thấy lạnh.
Nguy hiểm hơn, người lớn tuổi đôi khi không than lạnh: vì ngại làm phiền con cháu, vì cảm giác kém nhạy, hoặc vì nghĩ chịu một chút cũng được. Bị lạnh kéo dài qua đêm có thể khiến ông bà mệt, đau nhức, dễ cảm, khó ngủ, và với người có bệnh tim mạch, hô hấp thì càng cần tránh.
Nhà nghỉ trên đồi còn có những yếu tố khiến lạnh hơn ở nhà: vách gỗ mỏng, cửa kính lớn nhìn ra hồ, sàn gỗ hở chân, gió từ mặt hồ thổi lên ban đêm. Căn đẹp nhất về view thường là căn lộng gió nhất. Với ông bà, phòng khuất gió phía sau đôi khi dễ chịu hơn phòng mặt tiền.
Vì vậy, đừng hỏi ông bà có lạnh không rồi tin câu trả lời là không. Chạm vào tay, chân, gáy ông bà buổi tối; quan sát ông bà có co ro, run, đi lại chậm hơn không. Chủ động cho ông bà mặc ấm hơn mức mình nghĩ là đủ.
Chuẩn bị phòng ngủ trước khi trời tối
Phòng ngủ ấm hay lạnh phụ thuộc nhiều vào những việc làm từ chiều:
- Buổi trưa nắng, mở cửa cho phòng thoáng và ấm lên. Đầu giờ chiều, khi nắng bắt đầu nhạt, đóng hết cửa sổ, cửa ra hiên của phòng ông bà.
- Kéo rèm dày lại trước khi trời tối, nhất là cửa kính lớn, vì kính mất nhiệt nhanh.
- Kiểm các khe hở dưới cửa, mép cửa sổ. Có gió lùa thì chèn khăn cuộn ở chân cửa.
- Trải chăn sẵn lên giường từ chiều, để chăn không lạnh ngắt khi ông bà chui vào.
- Nếu có máy sưởi, bật một lúc trước giờ ông bà đi ngủ cho phòng ấm, rồi tắt hoặc để mức thấp, đặt xa chăn rèm.
- Kê giường xa cửa sổ và tường lạnh nếu có thể dịch được.
Những việc này mất vài phút nhưng làm phòng ngủ ấm hơn hẳn so với để nguyên cả chiều rồi tới tối mới đóng cửa.
Mặc gì khi ngủ cho ông bà
Giữ ấm cơ thể hiệu quả hơn sưởi cả căn phòng. Nên mặc theo lớp:
| Phần cơ thể | Nên mặc | Vì sao |
|---|---|---|
| Thân | Áo giữ nhiệt mỏng bên trong, áo ngủ ấm bên ngoài | Hai lớp mỏng ấm hơn một lớp dày, dễ bớt khi nóng |
| Chân | Tất dày hoặc tất len, quần ngủ dài | Chân lạnh khiến cả người khó ngủ |
| Đầu và cổ | Mũ len mỏng, khăn quàng mỏng | Đầu, cổ mất nhiệt nhiều khi nằm |
| Tay | Găng mỏng nếu ông bà thấy lạnh tay | Hữu ích với người tuần hoàn kém |
| Đồ để sẵn đầu giường | Áo khoác, dép ấm | Mặc ngay khi dậy đêm, không đi ra lạnh |
Chất liệu cũng quan trọng: đồ len, nỉ, vải bông dày giữ ấm tốt; đồ thun mỏng hay vải tổng hợp thấm mồ hôi rồi lạnh. Với người dễ ngứa da, lớp trong nên là vải bông mềm, lớp len ở ngoài.
Tránh để ông bà mặc đồ quá chật hay quá nhiều lớp dày đến mức khó cử động, đổ mồ hôi rồi lạnh. Mặc vừa ấm, để ông bà tự bớt khi thấy nóng.
Chăn, nệm và túi chườm
Chăn nhà nghỉ có khi đủ dày cho người trẻ nhưng chưa đủ cho người lớn tuổi. Hỏi chủ nhà có thêm chăn không, hoặc mang một chăn mỏng của nhà để đắp thêm. Hai chăn mỏng chồng lên nhau ấm hơn một chăn dày vì giữ được lớp không khí ở giữa.
Gối cũng nên để ý: gối cao quá hay thấp quá so với gối ở nhà làm ông bà mỏi cổ, trằn trọc. Ông bà quen gối riêng thì mang gối theo, đó là món giúp ngủ ngon ở chỗ lạ mà ít ai nghĩ tới.
Lạnh không chỉ đến từ trên xuống mà còn từ dưới lên. Nệm mỏng đặt trên phản gỗ, hay nệm sát sàn, khiến hơi lạnh truyền lên lưng. Trải thêm một tấm chăn hay một tấm lót dày dưới ga giường giúp ông bà ấm lưng hơn hẳn.
Túi chườm nước ấm đặt ở chân giường trước khi ngủ là cách giữ ấm truyền thống mà hiệu quả. Dùng nước ấm, không dùng nước sôi, bọc túi trong khăn, kiểm nắp kín, không để ông bà ôm trực tiếp sát da cả đêm vì người lớn tuổi có thể bị bỏng nhẹ mà không cảm thấy. Chăn điện, đệm sưởi nếu dùng thì chọn loại có hẹn giờ, tắt khi ông bà đã ngủ ấm.
Máy sưởi: dùng thế nào cho an toàn
Máy sưởi điện giúp phòng ấm nhanh, nhưng cần dùng đúng. Đặt máy sưởi xa giường, chăn, rèm, quần áo ít nhất một khoảng an toàn theo hướng dẫn của máy, không phủ đồ lên, không cắm chung ổ với nhiều thiết bị nóng khác. Không để máy sưởi ở lối đi, nơi ông bà có thể vấp phải khi dậy đêm.
Trước khi dùng, hỏi chủ nhà đường điện của căn chịu được máy sưởi không, nên cắm ở ổ nào. Nhà nghỉ nhỏ có khi chỉ có một đường điện yếu, bật máy sưởi cùng lúc với bình nóng lạnh là nhảy cầu dao, cả nhà chìm trong tối đúng giờ ông bà chuẩn bị đi ngủ.
Máy sưởi chạy cả đêm làm không khí trong phòng khô, ông bà có thể bị khô họng, khô da, khó chịu. Cách hợp lý là bật trước giờ ngủ cho phòng ấm, rồi tắt hoặc để mức thấp, để chăn và quần áo giữ ấm phần còn lại. Đặt một cốc nước hay một chậu nước nhỏ trong phòng giúp bớt khô.
Tuyệt đối không dùng than, củi, bếp ga hay bất kỳ thứ gì đốt nhiên liệu để sưởi trong phòng ngủ kín. Đó là nguyên nhân của những tai nạn ngạt khí đáng tiếc mỗi mùa lạnh ở vùng cao. Nếu căn nhà có lò sưởi củi thiết kế sẵn, chỉ dùng theo hướng dẫn của chủ nhà và không ngủ trong phòng có lửa đang cháy mà cửa đóng kín.
Ăn uống buổi tối cũng là giữ ấm
Một bữa tối ấm, ăn sớm, giúp cơ thể có năng lượng sinh nhiệt qua đêm. Món nước nóng như canh, cháo, súp dễ ăn với người lớn tuổi. Không nên để ông bà đi ngủ với bụng đói, cũng không nên ăn quá no ngay trước giờ ngủ.
Trước khi ngủ, một cốc nước ấm hay sữa ấm giúp ông bà dễ chịu. Để sẵn một bình giữ nhiệt nước ấm đầu giường để ông bà uống khi dậy đêm, thay vì phải đi ra bếp lấy nước lạnh. Với người có bệnh cần hạn chế nước buổi tối, làm theo hướng dẫn của bác sĩ đang theo dõi.
Rượu không giúp ấm như nhiều người vẫn nghĩ. Rượu làm cảm thấy nóng ở da nhưng thực ra làm cơ thể mất nhiệt nhanh hơn, và với người lớn tuổi còn làm tăng nguy cơ ngã khi dậy đêm. Mời ông bà một ly nhỏ trong bữa cơm gia đình thì được, nhưng đừng xem đó là cách giữ ấm.
Nhận ra khi ông bà đang bị lạnh quá
Người lớn tuổi có thể bị lạnh mà không than, nên người đi cùng cần biết vài dấu hiệu. Tay chân lạnh ngắt, da tái, ông bà run, co ro, nói ít đi, cử động chậm chạp hơn thường ngày là những dấu hiệu dễ thấy. Buổi sáng thức dậy than đau mỏi khắp người, cứng khớp hơn ở nhà cũng có thể là do lạnh qua đêm.
Khi thấy những dấu hiệu nhẹ, đưa ông bà vào chỗ ấm, mặc thêm lớp áo khô, đắp chăn, cho uống nước ấm, ăn một chút đồ nóng. Không xoa bóp mạnh tay chân lạnh, không ngâm nước nóng đột ngột, để cơ thể ấm lên từ từ.
Nếu ông bà run không dừng, lơ mơ, nói lắp, lú lẫn, đi không vững, đó là dấu hiệu cơ thể bị lạnh nặng hoặc có vấn đề sức khoẻ khác, cần đưa đi khám ngay. Ở vùng xa, đừng chờ xem; báo chủ nhà để được giúp tìm đường tới nơi khám gần nhất.
Phòng hơn chữa vẫn là cách tốt nhất. Kiểm tay chân ông bà mỗi tối trước khi ngủ, mỗi sáng khi thức dậy; chỉ mất vài giây mà giúp anh chị điều chỉnh kịp chăn, áo, giờ đóng cửa cho những đêm sau.
Buổi sáng sớm: đừng để ông bà ra hiên quá sớm
Sáng sớm là lúc cảnh hồ đẹp nhất, mây sương nhiều nhất, và cũng là lúc lạnh nhất. Ông bà quen dậy sớm thường muốn ra hiên ngồi ngay. Nên chuẩn bị sẵn áo khoác, khăn, mũ, tất, ghế có đệm, một chăn mỏng đắp chân, và một cốc trà nóng trước khi ông bà ra ngồi.
Với ông bà có bệnh tim mạch, huyết áp, đi từ phòng ấm ra không khí lạnh đột ngột có thể không tốt. Có thể để ông bà ngồi sau cửa kính nhìn ra trước, khi nắng lên ấm hơn mới ra hiên. Cảnh vẫn đẹp, chỉ khác góc nhìn.
Một bữa sáng nóng sớm, như cháo, phở, bánh canh hay đơn giản là bát mì nóng, giúp ông bà ấm người trước khi ra ngoài. Đợi khi nắng lên, khoảng giữa buổi sáng, là lúc đẹp để ông bà đi dạo quanh sân hay ngồi lâu ngoài hiên.
Ngày đầu tiên, theo dõi ông bà phản ứng với lạnh thế nào để điều chỉnh những ngày sau. Ông bà ngủ có ngon không, sáng dậy có than đau mỏi không, tay chân có lạnh không. Điều chỉnh chăn, áo, giờ đóng cửa theo đó.
Câu hỏi thường gặp
Đêm ở Tà Đùng lạnh tới mức nào?
Vùng đồi quanh hồ có đêm se lạnh hầu như quanh năm, có những tháng lạnh rõ hơn. Mức lạnh cụ thể tuỳ tháng và tuỳ năm, nên xem dự báo gần ngày đi và hỏi chủ nhà về nhiệt độ ban đêm thực tế ở căn nhà. Với ông bà, luôn chuẩn bị đồ ấm dư hơn dự báo.
Có nên bật máy sưởi suốt đêm cho ông bà không?
Không nên bật mạnh suốt đêm vì làm khô không khí và có rủi ro nếu đặt gần chăn rèm. Bật trước giờ ngủ cho phòng ấm, sau đó tắt hoặc để mức thấp, để quần áo ấm và chăn giữ nhiệt. Tuyệt đối không dùng than, củi đốt trong phòng kín.
Ông bà có bệnh tim, huyết áp đi vùng lạnh cần lưu ý gì?
Nên hỏi bác sĩ đang theo dõi trước chuyến đi. Thường cần tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột, giữ ấm kỹ, mang đủ thuốc, không ra ngoài lạnh quá sớm buổi sáng. Có dấu hiệu bất thường như đau ngực, khó thở, chóng mặt nhiều thì đi khám ngay.
Túi chườm nước nóng có an toàn cho người già không?
An toàn nếu dùng đúng: nước ấm chứ không sôi, nắp kín, bọc trong khăn, đặt ở chân giường để làm ấm chăn rồi lấy ra hoặc để xa người. Da người lớn tuổi mỏng, cảm giác kém, áp trực tiếp lâu có thể bị bỏng nhẹ mà không biết.
Mang gì cho ông bà để giữ ấm khi đi Tà Đùng?
Áo giữ nhiệt mỏng, áo len, áo khoác, tất dày, mũ len, khăn quàng, găng mỏng, dép trong nhà ấm, một chăn mỏng và túi chườm. Ít mà đủ lớp tốt hơn một chiếc áo thật dày, vì có thể thêm bớt theo giờ trong ngày.