Từ thành phố lên nhà nghỉ ở Tà Đùng, nên mang theo những thứ nhẹ, để lâu được và khó tìm đúng loại ở chợ quê: gia vị quen tay, nước chấm, đồ khô, sữa và đồ ăn riêng của trẻ, cà phê trà, cùng vài dụng cụ bếp nhỏ như dao sắc, thớt, kéo, túi zip. Rau, thịt, trứng, cá thì nên mua tại xã, vừa tươi vừa đỡ phải giữ lạnh suốt chặng xe dài.
Nguyên tắc chung: mang thứ quyết định "vị nhà" và thứ khó mua; mua tại chỗ thứ tươi và nặng. Danh sách dưới đây viết cho một gia đình hoặc nhóm nhỏ ở hai, ba ngày, đi bằng ô tô riêng hoặc xe khách. Đi xe khách thì cắt bớt đồ nặng, ưu tiên những thứ thật sự cần.
Trước khi xếp đồ, nên nhắn chủ nhà hỏi bếp đã có gì. Một câu trả lời kiểu "có nồi cơm, bếp ga hai lò, gia vị cơ bản, không có lò vi sóng" đủ để anh chị gạch bớt nửa danh sách.
Vì sao không nên chở cả cái chợ lên
Nhiều gia đình lần đầu đi nghỉ tự nấu có thói quen mua đầy đủ ở siêu thị thành phố rồi chất lên xe: thịt, cá, rau, trái cây, nước, bia, đồ ăn vặt. Kết quả là thùng xe chật, thùng đá tan dần trên đường, rau úng khi tới nơi, và đến ngày về vẫn còn nửa thùng đồ.
Chặng đường từ vùng đồng bằng lên cao nguyên kéo dài nhiều giờ, phần đầu đi qua vùng nóng. Đồ tươi sống chịu nhiệt độ cao lâu là chuyện không an toàn, nhất là thịt xay, hải sản, đồ chín. Trong khi đó, chợ ở trung tâm xã và các tiệm tạp hoá dọc đường vẫn có rau, thịt heo, gà, trứng, cá hồ cho bữa ăn thường ngày.
Còn một lý do nữa ít ai nghĩ tới: mua tại chỗ là cách làm quen với nơi mình ở. Một buổi sáng ra chợ xã, hỏi người bán rau mấy câu, mua con cá vừa đưa từ hồ lên, là một phần của kỳ nghỉ chứ không chỉ là việc phải làm.
Điều mà chợ quê không có là đúng loại gia vị anh chị quen dùng, đúng nhãn sữa của em bé, đúng loại cà phê mỗi sáng. Đó mới là thứ đáng chiếm chỗ trong xe. Đi nghỉ ở một nơi xa, những thứ nhỏ quen thuộc giúp bữa ăn có vị nhà mà không phải mang cả bếp theo.
Gia vị và nước chấm: mang loại quen tay
Gia vị là phần đáng mang nhất vì nhẹ, để lâu và quyết định hương vị. Chia ra lọ nhỏ hoặc túi zip thay vì mang nguyên chai lớn.
- Nước mắm loại nhà đang dùng, rót ra chai nhỏ có nắp kín, bọc thêm túi nilon chống đổ.
- Hạt nêm hoặc bột ngọt nếu nhà quen dùng; muối, đường, tiêu xay nhỏ.
- Dầu ăn chai nhỏ (căn nhà có thể đã có, nhưng thường gần hết).
- Tỏi, hành tím bóc sẵn một ít; sả, gừng, ớt thì mua ở chợ cũng dễ.
- Nước tương, dầu hào, tương ớt cho trẻ chấm và cho món xào.
- Một hai gói gia vị nấu sẵn (gói lẩu, gói kho, gói phở) để bữa tối mệt vẫn có món ngon.
- Bơ hoặc mỡ nếu nhà quen chiên trứng bằng bơ; đường phèn, mật ong cho trà gừng.
Gom tất cả vào một hộp nhựa có nắp, dán băng keo giấy ghi tên chủ nhà để không lẫn với đồ của căn nhà. Khi về, kiểm hộp là biết đã lấy đủ đồ của mình chưa.
Đồ khô, đồ ăn sáng và đồ uống
Nhóm này giúp bữa sáng và bữa lót dạ nhanh gọn, không phụ thuộc giờ chợ.
- Gạo khoảng đủ số bữa cơm dự tính (một gia đình bốn người hai ngày thường chỉ cần vài cân); nhiều nhà nghỉ không có sẵn gạo.
- Mì gói, bún khô, miến, cháo ăn liền cho bữa sáng hoặc khuya.
- Ruốc, chà bông, cá khô, lạp xưởng, xúc xích tiệt trùng — những món ăn kèm cơm, cháo mà không cần giữ lạnh lâu.
- Cà phê đúng loại quen uống, phin hoặc bình pha nếu nhà nghỉ không có; trà túi lọc, trà gừng.
- Sữa tươi tiệt trùng hộp nhỏ, sữa đặc; ngũ cốc, yến mạch cho trẻ.
- Bánh quy, bánh mì sandwich, đậu phộng, hạt dưa cho buổi chiều ngồi hiên.
- Một ít trứng gà mua ở thành phố chỉ nên mang nếu đường đi ngắn và có chỗ để chắc chắn; trứng dễ vỡ trên xe, ở xã vẫn mua được.
- Một gói bột chiên giòn hoặc bột năng nhỏ: tiện cho món chiên chuối, chiên khoai khi trời mưa không ra ngoài được.
- Nước uống: mua vài bình lớn trên đường hoặc tại xã thay vì chở nhiều thùng chai nhỏ từ thành phố.
Đồ khô nên tính theo số bữa sáng và số bữa lót dạ, không tính theo cảm giác "lỡ thiếu". Ở nhà nghỉ hai ngày, một gia đình thường chỉ ăn hết vài gói mì, một ít ruốc và một túi bánh; phần còn lại thường lại chở về.
Đồ riêng cho trẻ nhỏ và người lớn tuổi
Sữa công thức và bình sữa. Mang đủ cho cả chuyến cộng thêm một ngày dự phòng. Chợ và tạp hoá ở xã có sữa hộp phổ thông nhưng rất khó tìm đúng nhãn, đúng giai đoạn mà bé đang uống. Mang cả dụng cụ rửa bình, nước rửa bình và bình ủ nước ấm.
Bột ăn dặm, cháo cho bé. Nếu bé ăn dặm, mang loại bột hoặc cháo bé quen ăn, cùng hộp chia khẩu phần, muỗng mềm, yếm. Đổi chỗ ở đã là một thay đổi lớn với bé; giữ món ăn quen giúp bé dễ chịu hơn.
Đồ ăn mềm cho ông bà. Ông bà kiêng mặn, kiêng mỡ hoặc ăn theo chế độ bác sĩ dặn thì mang theo loại gia vị, loại sữa riêng. Thuốc thường dùng để ở túi riêng, không xếp chung với đồ ăn.
Đồ ăn vặt trẻ thích. Một ít bánh, trái cây sấy mà trẻ thích giúp những lúc trẻ đói giữa hai bữa hoặc khó chịu vì chỗ lạ. Không cần nhiều; ở xã vẫn mua được bánh kẹo phổ thông.
Dụng cụ bếp nhỏ đáng mang
Không cần mang nồi chảo; nhưng vài món nhỏ dưới đây làm bếp lạ dễ dùng hơn rất nhiều. Hỏi chủ nhà trước để bỏ những món căn nhà đã có.
| Món | Vì sao nên mang | Ghi chú |
|---|---|---|
| Dao sắc, có bao | Dao nhà nghỉ thường cùn, cắt thịt cá rất mệt | Bọc kỹ, để ngoài tầm trẻ |
| Thớt nhỏ thứ hai | Tách thớt đồ sống và đồ chín | Thớt nhựa mỏng nhẹ, dễ rửa |
| Kéo bếp | Cắt gà, cắt rau, mở túi | Một món dùng cả chục việc |
| Túi zip, màng bọc | Chia đồ trong tủ lạnh nhỏ, gói đồ thừa | Mang dư để dùng cả lúc về |
| Khăn lau, miếng rửa bát | Đồ của nhà nghỉ có khi đã cũ | Mang về giặt, không bỏ lại |
| Hộp có nắp | Đựng đồ ăn còn lại, mang đồ khô | Hộp xếp lồng vào nhau cho gọn |
| Túi rác | Phân loại rác ngay từ ngày đầu | Loại dày để không rách khi mang ra |
Các món này gom vào một túi vải, để chung với hộp gia vị. Một túi "bếp" như vậy dùng được cho mọi chuyến đi sau, không chỉ Tà Đùng.
Xếp đồ ăn trên xe cho chặng đường dài
Nếu mang theo đồ cần giữ lạnh (sữa mẹ trữ đông, món kho làm sẵn, thịt đã ướp), cách xếp quyết định đồ còn ngon hay không khi tới nơi.
- Làm lạnh thùng đá trước khi xếp đồ bằng cách cho đá vào khoảng nửa tiếng, đổ bớt nước rồi mới bỏ đồ ăn.
- Đồ cần lạnh nhất xếp dưới đáy, sát đá; đồ ít cần lạnh xếp trên.
- Đồ sống bọc hai lớp túi, đặt riêng một góc, không để nước rỉ sang đồ chín hay rau.
- Đặt thùng đá trong khoang hành khách nếu được, nơi có điều hoà, thay vì cốp xe nóng.
- Hạn chế mở thùng dọc đường; mỗi lần mở là một lần mất lạnh.
- Tới nơi, chuyển ngay đồ vào tủ lạnh trước khi dỡ những thứ khác.
Món nào nghi đã ấm lên quá lâu trên đường, nhất là thịt xay, hải sản, đồ chín có nước, thì đừng tiếc. Tiết kiệm một món ăn không đáng đổi một đêm đau bụng ở nơi xa bệnh viện tuyến trên.
Những thứ để lại ở nhà
Có vài thứ thường được mang theo "cho chắc" nhưng gần như không dùng: nồi lẩu điện to, bếp nướng, vỉ than, chảo lớn, chén bát riêng của cả nhà, rau củ cho năm ngày. Chúng chiếm chỗ, phải rửa và mang về, mà căn nhà nghỉ đã có hoặc không cần tới cho bữa ăn thường ngày.
Bia, nước ngọt nhiều thùng cũng là thứ nặng mà tại xã vẫn mua được. Rau ăn lá như xà lách, rau thơm thì càng không nên mang: vài giờ trên xe là dập, trong khi rau ở vùng cao tươi và nhiều.
Đồ điện như ấm siêu tốc, nồi cơm điện riêng, máy xay sinh tố cũng chỉ nên mang khi đã hỏi chủ nhà và chắc căn nhà không có. Điện ở vùng hồ có lúc chập chờn vào mùa mưa, nhiều đồ điện chạy cùng lúc trên một ổ cắm cũ dễ nhảy cầu dao. Thêm một đồ điện là thêm một thứ phải trông, phải lau, phải nhớ lấy lúc về.
Nếu đi xe khách, lấy nguyên tắc "một túi bếp, một túi đồ khô, không đồ tươi". Mọi thứ còn lại mua tại xã. Chặng đường lên Tà Đùng có đoạn phải đổi xe hoặc đi xe trung chuyển tới chỗ ở, mỗi túi đồ thêm vào là thêm một lần phải xách.
Lập danh sách một lần, dùng cho mọi chuyến
Cách đỡ quên nhất là có một danh sách cố định, chia ba nhóm: luôn mang (gia vị, cà phê, dao, túi zip, túi rác, khăn), mang khi có trẻ hoặc ông bà (sữa, đồ ăn dặm, đồ kiêng, thuốc), và mang tuỳ chuyến (món kho làm sẵn, gói gia vị lẩu, đồ ăn vặt). Lưu danh sách trong điện thoại, mỗi lần đi chỉ việc đánh dấu.
Hai ngày trước khi đi, nhắn chủ nhà hỏi lại bếp có gì, rồi gạch khỏi danh sách những thứ căn nhà đã sẵn. Tối hôm trước, xếp riêng hộp gia vị và túi bếp, để ngay cạnh thùng đá; sáng ra chỉ việc lấy đồ lạnh từ tủ cho vào thùng.
Sau mỗi chuyến, ghi thêm một dòng vào danh sách: món nào mang mà không dùng, món nào thiếu phải mua gấp. Sau hai ba chuyến, danh sách sẽ đúng với chính gia đình mình hơn mọi gợi ý chung. Một chuyến đi nghỉ nhẹ nhàng thường bắt đầu từ một túi đồ nhẹ, chứ không phải từ một cốp xe đầy.
Câu hỏi thường gặp
Ở Tà Đùng có mua được gia vị không hay phải mang hết từ thành phố?
Có. Tạp hoá ở xã bán đủ gia vị phổ thông như muối, đường, nước mắm, dầu ăn, bột ngọt, tiêu, nước tương. Chỉ những loại riêng như nước mắm nhãn quen, gia vị nước ngoài, đồ ăn kiêng thì nên mang theo vì khó tìm đúng loại.
Có nên mang thịt cá từ thành phố lên không?
Không cần, trừ khi có món đặc biệt đã ướp sẵn. Chặng xe dài, phần đầu đi qua vùng nóng, giữ lạnh đồ sống khó an toàn. Thịt heo, gà, trứng, cá hồ ở chợ xã đủ cho bữa ăn thường ngày và tươi hơn đồ đã đi đường nhiều giờ.
Một gia đình bốn người đi ba ngày hai đêm nên mang bao nhiêu gạo?
Tính theo số bữa cơm thật sự định nấu, thường là hai bữa tối và một hai bữa trưa. Mỗi người lớn ăn khoảng một chén gạo sống cho hai, ba chén cơm. Vài cân gạo là thừa; ít hơn cũng có thể mua bổ sung ở tạp hoá xã.
Đi xe khách lên Tà Đùng thì mang đồ bếp thế nào cho gọn?
Chỉ mang một túi nhỏ gồm gia vị chia lọ, cà phê trà, đồ khô cho bữa sáng, sữa và đồ ăn của trẻ, dao và túi zip. Không mang đồ tươi, không mang chai lớn. Hỏi trước chủ nhà xem có thể nhờ mua sẵn gạo, nước uống khi tới không.
Mang sữa mẹ trữ đông đi xa có ổn không?
Được nếu giữ lạnh liên tục: thùng đá đủ đá, xếp túi sữa sát đá, hạn chế mở nắp, tới nơi cho ngay vào ngăn đá. Hỏi trước nhà nghỉ có ngăn đá riêng không, vì tủ lạnh nhỏ đôi khi chỉ có ngăn làm đá rất bé.
Có cần mang nồi riêng không?
Thường không. Chỉ mang khi nhà nghỉ dùng bếp từ mà anh chị cần nấu món đặc biệt, hoặc khi bé cần nồi riêng nấu cháo. Hỏi chủ nhà loại bếp và số nồi trước; nếu mang, kiểm đáy nồi bằng nam châm để chắc dùng được trên bếp từ.