Nhiều người nghỉ ở nhà nghỉ Tà Đùng thấy mình ngủ ngon hơn ở nhà: đêm mát, ít tiếng xe, ít ánh đèn, ban ngày có vận động nhẹ và không có lịch hẹn. Cách tận dụng điều đó là cho phép mình ngủ trưa một giấc ngắn, đi ngủ sớm hơn thường lệ một chút, giữ phòng ngủ tối và ấm vừa phải, và giữ giờ ngủ của trẻ gần với ở nhà.
Bài này nói về giấc ngủ như một phần của kỳ ở chậm, không phải lời khuyên y khoa. Người có vấn đề giấc ngủ kéo dài, đang dùng thuốc hay có bệnh nền thì làm theo hướng dẫn của bác sĩ. Ở đây chỉ là những điều thực tế giúp một gia đình bình thường ngủ được ở một căn nhà lạ trên đồi quanh hồ, và tận dụng chính sự yên tĩnh đó để nghỉ ngơi.
Vì sao nhiều người ngủ ngon hơn khi lên vùng hồ
Có vài lý do đơn giản. Thứ nhất là nhiệt độ: đêm ở vùng đồi quanh hồ Tà Đùng thường mát, nhiều người thấy dễ ngủ hơn trong phòng mát, đắp chăn, thay vì phòng máy lạnh khô ở thành phố. Thứ hai là âm thanh: không có tiếng xe cộ liên tục, chỉ có tiếng côn trùng, tiếng gió, đôi khi tiếng mưa.
Thứ ba là ánh sáng. Thôn quê ít đèn đường, ít bảng hiệu sáng, nên trời tối thật sự khi đêm xuống. Thứ tư là nhịp ngày: một ngày đi bộ, ngồi ngoài trời, nấu nướng, ít màn hình thường làm cơ thể mệt vừa đủ để buồn ngủ đúng giờ.
Nhưng cũng có người khó ngủ đêm đầu tiên ở chỗ lạ: giường lạ, tiếng lạ, hơi lạnh hơn quen. Đây là chuyện phổ biến và thường qua sau một đêm. Đó cũng là lý do một kỳ ở chậm nên có ít nhất hai đêm — đêm thứ hai thường là đêm ngủ ngon nhất.
Giấc trưa: ngắn mà đáng giá
Ở nhà, nhiều người bỏ ngủ trưa vì công việc. Trong kỳ ở chậm, giấc trưa là một phần của nhịp ngày. Sau bữa trưa, khi nắng lên cao và cả thôn cũng yên tĩnh vì người dân nghỉ trưa, nằm xuống một lúc là việc tự nhiên nhất.
Với người lớn, một giấc trưa ngắn thường dễ chịu hơn một giấc thật dài; ngủ quá lâu buổi trưa có thể khiến dậy uể oải và tối khó ngủ. Nhiều người đặt báo thức nhẹ sau khoảng nửa giờ hoặc chỉ nằm nghỉ mà không cần ngủ hẳn.
Với trẻ nhỏ đang có giấc trưa ở nhà, giữ giấc trưa trong chuyến đi là quan trọng nhất. Trẻ thiếu ngủ trưa thường quấy cả buổi chiều và khó ngủ buổi tối. Đây là lý do mạnh để không xếp việc ra ngoài vào buổi trưa: thay vì cố đi đâu đó lúc trưa nắng, cả nhà về căn nhà, kéo rèm, nghỉ.
Sắp phòng ngủ cho một đêm ngon
Vài phút sắp xếp khi nhận phòng giúp đêm đầu dễ ngủ hơn rất nhiều.
- Kiểm chăn: đủ dày cho đêm mát chưa, có chăn dự phòng không; nếu thiếu, hỏi chủ nhà ngay từ chiều.
- Kiểm rèm: có che được ánh sáng sớm không; nếu không, mang theo bịt mắt cho người khó ngủ.
- Đóng cửa sổ trước khi trời tối để giữ hơi ấm, kiểm cửa có khoá được không.
- Kiểm đèn ngủ và lối từ giường tới nhà vệ sinh, nhất là với ông bà và trẻ nhỏ.
- Để một chai nước, đèn pin nhỏ cạnh giường.
- Sạc điện thoại ở một chỗ xa giường nếu muốn hạn chế nhìn màn hình trước khi ngủ.
- Nếu có muỗi, hỏi chủ nhà về màn, đóng cửa lưới, đặt màn cho trẻ.
Những việc này giống như sắp phòng ở nhà mình, chỉ là làm có chủ đích hơn vì căn phòng còn lạ.
Giữ giấc ngủ của trẻ khi đổi chỗ
Giữ giờ ngủ gần với ở nhà. Trẻ quen ngủ lúc tám giờ thì ở nhà nghỉ cũng nên giữ quanh giờ đó, dù người lớn còn muốn ngồi hiên. Một người lớn đưa trẻ đi ngủ, những người còn lại nói nhỏ.
Mang theo đồ quen. Gối nhỏ, chăn quen, con thú bông, cuốn truyện hay đọc trước khi ngủ giúp trẻ thấy căn phòng lạ thân thuộc hơn.
Giữ nghi thức trước khi ngủ. Tắm, mặc đồ ngủ, đánh răng, đọc truyện — nếu ở nhà có nghi thức nào thì giữ nguyên ở chuyến đi.
Mặc ấm vừa đủ. Đêm mát dễ khiến người lớn đắp quá nhiều chăn cho trẻ. Mặc đồ ngủ dài tay, đắp chăn vừa, sờ gáy và lưng trẻ để biết trẻ có quá nóng hay quá lạnh.
Chấp nhận đêm đầu khó. Đêm đầu trẻ có thể thức giấc nhiều hơn. Bình tĩnh dỗ, không đổi hết mọi thứ; thường đêm sau sẽ dễ hơn.
Khi khó ngủ ở chỗ lạ
Nếu nằm mãi không ngủ được, đừng cố ép mình. Dậy, ra phòng khách hoặc hiên có mái, uống một cốc nước ấm hay trà gừng không caffeine, đọc vài trang sách dưới ánh đèn dịu, rồi quay lại giường khi buồn ngủ. Tránh cầm điện thoại lướt mạng; ánh màn hình và nội dung trên đó thường làm tỉnh hơn.
Cà phê là nguyên nhân hay gặp. Lên vùng đất cà phê, nhiều người uống liên tục từ sáng tới chiều, rồi đêm trằn trọc. Nếu dễ mất ngủ, chỉ uống cà phê buổi sáng.
Tiếng động lạ cũng làm khó ngủ: tiếng côn trùng, tiếng chó sủa xa, tiếng mưa trên mái tôn, tiếng gió lùa qua khe cửa gỗ. Nút tai mềm là món đồ nhỏ đáng mang cho người nhạy tiếng. Với tiếng gió, kiểm cửa đã đóng khít chưa. Những âm thanh này thường trở nên quen thuộc vào đêm thứ hai.
Ngủ bù sau giai đoạn thiếu ngủ
Nhiều người đến kỳ nghỉ trong trạng thái thiếu ngủ kéo dài vì công việc, con nhỏ, hay những tuần bận rộn. Hai, ba ngày ở chậm không thể bù hết, nhưng có thể giúp cảm thấy khác đi rõ rệt. Cách làm đơn giản: đi ngủ sớm hơn thường lệ, dậy không cần báo thức, ngủ trưa ngắn, và để cơ thể tự tìm nhịp.
Đêm đầu tiên có thể ngủ rất sâu và rất dài. Không sao. Sáng ra có thể thấy uể oải hơn chứ chưa khoẻ ngay; đó là chuyện thường, thường đỡ dần sang ngày thứ hai.
Điều nên tránh là "ngủ bù" bằng cách thức thật khuya rồi ngủ đến trưa. Nhịp đó làm lệch giờ, và khi quay về thành phố lại phải chỉnh lại. Ngủ sớm, dậy theo ánh sáng tự nhiên là nhịp vừa hợp với vùng quê vừa dễ mang về sau chuyến đi.
Ngủ chung phòng khi đi nhóm hoặc đi đông người
Căn nhà nghỉ kiểu home thường không có nhiều phòng; một gia đình bốn người hay nhóm bạn có khi chia nhau hai phòng, thậm chí một phòng lớn. Người ngáy, người thức khuya, người dậy sớm, trẻ thức giấc giữa đêm — tất cả ở chung một không gian là chuyện dễ khiến ai đó mất ngủ.
Cách xếp chỗ hợp lý: người đi ngủ sớm và trẻ nhỏ ở phòng xa phòng khách và bếp; người hay thức khuya ở phòng gần phòng khách. Người ngáy to nên được báo trước để những người khác chuẩn bị nút tai, hoặc ngủ ở phòng riêng nếu có. Bàn chuyện này một cách vui vẻ ngay từ tối đầu sẽ đỡ hơn nhiều so với để từng người âm thầm chịu.
Khi có người đã đi ngủ, những người còn thức chuyển ra hiên hoặc phòng khách xa, nói nhỏ, tắt đèn chung. Căn nhà gỗ truyền âm rất tốt; tiếng cười lớn lúc nửa đêm ở phòng khách nghe rõ trong phòng ngủ. Nhịp chậm là nhịp mà ai cũng được ngủ đủ.
Giấc ngủ và nhịp ánh sáng tự nhiên
Một trong những điều dễ chịu nhất của vùng quê là được sống theo ánh sáng tự nhiên: trời tối thì đèn trong nhà vàng dịu, trời sáng thì ánh sáng tràn qua cửa. Nhiều người thấy nhịp ngủ của mình tự điều chỉnh theo đó chỉ sau hai ba ngày — buồn ngủ sớm hơn, thức dậy tự nhiên hơn.
Để tận dụng điều này: buổi tối giảm đèn trắng sáng, dùng đèn vàng hoặc đèn nhỏ; hạn chế màn hình trong khoảng một giờ trước khi ngủ. Buổi sáng, khi thức dậy, mở rèm, ra hiên, đón ánh sáng ban mai — vừa đẹp vừa giúp cơ thể biết ngày đã bắt đầu.
Khi quay về thành phố, có thể thử giữ lại một phần nhịp này: tắt bớt đèn sau bữa tối, không mang điện thoại lên giường. Đó là một món quà nhỏ mà kỳ ở chậm để lại sau khi đã trả nhà.
Những thứ nhỏ giúp ngủ ngon ở nhà nghỉ
Danh sách những món nhỏ đáng bỏ vào vali nếu anh chị hoặc ai trong nhà khó ngủ ở chỗ lạ.
- Bịt mắt cho người nhạy ánh sáng sớm.
- Nút tai mềm cho người nhạy tiếng.
- Vỏ gối riêng hoặc gối nhỏ quen dùng.
- Đồ ngủ dài tay, tất mỏng cho đêm mát.
- Đèn ngủ nhỏ hoặc đèn pin có chế độ ánh yếu.
- Trà thảo mộc không caffeine, gừng tươi.
- Chăn mỏng của trẻ, thú bông quen.
- Một chai xịt chống muỗi hoặc màn nhỏ cho trẻ nếu đi mùa mưa.
- Tai nghe nhỏ để nghe tiếng mưa, tiếng sóng thu sẵn nếu quen ngủ với âm thanh nền.
Không món nào trong số này đắt tiền hay cồng kềnh. Chúng chỉ giúp một căn phòng lạ trở nên giống phòng mình hơn một chút — và với giấc ngủ, một chút đó thường là đủ.
Nếu quên mang, đừng lo quá: tạp hoá trong xã thường có nhang muỗi, đèn pin, gừng tươi; phần còn lại có thể thay bằng thứ sẵn trong nhà, như khăn tối màu che mắt, áo khoác gấp lại làm gối phụ.
Đêm cuối trước khi trả nhà
Đêm cuối của kỳ nghỉ thường là đêm ngủ kém nhất, dù căn phòng đã quen. Lý do dễ hiểu: đầu óc bắt đầu nghĩ tới đường về, tới công việc sáng thứ Hai, tới việc dọn đồ. Nhiều nhóm còn thức khuya hơn thường lệ vì "đêm cuối mà". Sáng hôm sau, cả nhà dậy mệt, rồi phải ngồi xe đường dài.
Cách giữ cho đêm cuối vẫn yên: dọn phần lớn hành lý từ chiều, chỉ để lại đồ ngủ, đồ vệ sinh cá nhân và quần áo mặc ngày mai. Rửa sạch bát đĩa, gom rác sau bữa tối thay vì để dồn sang sáng. Thống nhất giờ dậy và giờ rời nhà ngay từ tối, để không ai phải đánh thức ai vội vàng.
Nếu muốn có một buổi tối đáng nhớ trước khi về, hãy làm nó sớm: một bữa tối ngon hơn mọi hôm, ngồi hiên với nhau lâu một chút, rồi đi ngủ đúng giờ. Người lái xe trên đường về cần được ngủ đủ hơn ai hết; đêm cuối không phải là đêm để ai đó thức tới khuya rồi cầm lái sáng hôm sau.
Câu hỏi thường gặp
Đêm ở Tà Đùng có lạnh không, cần đắp chăn dày không?
Đêm ở vùng đồi quanh hồ thường mát hơn đồng bằng, có những đêm se lạnh, nhất là cuối năm và sau mưa. Hỏi chủ nhà chăn có đủ dày không; mang đồ ngủ dài tay và tất mỏng là đủ cho phần lớn đêm.
Có nên ngủ trưa khi đi du lịch không?
Trong kỳ ở chậm, một giấc trưa ngắn giúp buổi chiều dễ chịu hơn. Với trẻ nhỏ đang có giấc trưa ở nhà, giữ giấc trưa trong chuyến đi rất quan trọng. Người lớn nên ngủ ngắn để tối không khó ngủ.
Trẻ khó ngủ đêm đầu ở chỗ lạ thì làm sao?
Giữ nghi thức trước khi ngủ như ở nhà, mang đồ quen như gối, chăn, thú bông, giữ phòng tối và ấm vừa đủ. Đêm đầu khó là chuyện thường; bình tĩnh dỗ, không thay đổi quá nhiều thứ. Thường đêm thứ hai trẻ sẽ ngủ dễ hơn.
Uống cà phê nhiều ở vùng cà phê có ảnh hưởng giấc ngủ không?
Có thể. Nhiều người lên vùng đất cà phê uống liên tục trong ngày rồi khó ngủ ban đêm. Nếu dễ mất ngủ, chỉ uống cà phê buổi sáng, buổi chiều và tối đổi sang trà thảo mộc hoặc nước gừng.
Tiếng mưa trên mái tôn làm khó ngủ thì làm thế nào?
Mang nút tai mềm, kiểm cửa đóng khít để giảm tiếng gió, và nếu được, hỏi chủ nhà phòng nào ít nghe tiếng mưa hơn. Nhiều người thấy tiếng mưa đều lại dễ ngủ sau đêm đầu tiên.
Ngủ ở nhà nghỉ có cần màn chống muỗi không?
Tuỳ vị trí và mùa; vùng có vườn cây và gần nước có thể có muỗi, nhất là mùa mưa. Hỏi chủ nhà có màn không, đóng cửa lưới khi bật đèn buổi tối, và mang theo màn hoặc kem chống muỗi phù hợp cho trẻ.