Tản bộ quanh thôn khi ở nhà nghỉ Tà Đùng: đi chậm, chào hỏi và giữ phép vườn người

Tản bộ quanh thôn là việc "ra ngoài" nhẹ nhàng và đáng làm nhất khi ở nhà nghỉ Tà Đùng: đi vào buổi sáng hoặc chiều mát, theo đường thôn và lối đi chung, đi chậm, chào hỏi người gặp trên đường, không tự ý vào rẫy hay vườn nhà người khác, và quay về trước khi trời tối. Một vòng đi bộ nửa tiếng đến một tiếng đủ để thấy đời sống thật của vùng hồ — rẫy cà phê, giàn tiêu, sân phơi, trẻ con đi học, tiếng máy cày — mà không cần đi xa.

Bài này khác với đi bộ đường dài hay leo đồi tìm điểm ngắm: đó là những chuyến có mục tiêu, có dốc, có chuẩn bị. Tản bộ ở đây là đi quanh căn nhà mình ở, theo nhịp chậm, như người trong thôn vẫn đi sang nhà hàng xóm. Phần lớn thôn ở xã Tà Đùng là thôn nông nghiệp, nhà dọc đường liên thôn, phía sau là vườn rẫy trên đồi.

Vì sao tản bộ là trái tim của ở chậm

Ngồi hiên mãi cũng mỏi; đi xe thì nhanh quá, cảnh lướt qua mà không thấy gì. Đi bộ là tốc độ vừa đủ để nhìn: thấy những bông hoa cà phê trắng nếu đi đúng mùa, thấy quả tiêu đang chuyển màu, thấy cách người dân dựng sân phơi, cách họ trồng xen bơ, sầu riêng trong rẫy cà phê.

Đi bộ cũng là cách làm quen với nơi ở. Sau một vòng, anh chị biết tạp hoá gần nhất ở đâu, đoạn đường nào dốc, nhà nào nuôi chó, chỗ nào có thể đứng nhìn ra hồ. Những điều đó làm căn nhà nghỉ bớt lạ, và kỳ ở chậm trở nên giống "ở" hơn là "ghé".

Với trẻ nhỏ, một vòng đi bộ là cả một chuyến phiêu lưu: con gà mái dẫn đàn con, đàn bò về chuồng, chiếc máy cày chạy qua, những viên đá đỏ bên đường. Với ông bà, đi chậm vài trăm mét rồi ngồi nghỉ ở một góc bóng mát là đủ vui. Không cần đi xa mới có chuyện để kể.

Đi lúc nào trong ngày

Mỗi khung giờ có cái hay và cái cần lưu ý riêng. Chọn theo thời tiết và sức của cả nhà.

Khung giờ hợp nhất cho đa số gia đình là giữa buổi sáng và chiều mát. Mùa mưa, nên đi buổi sáng vì chiều dễ có giông; khi thấy mây đen kéo tới và nghe sấm, quay về ngay.

Đi đâu cho an toàn

Đi theo đường thôn và lối chung. Đường liên thôn, đường bê tông, đường đất có nhiều người qua lại là lựa chọn an toàn. Không đi vào lối mòn trong rẫy, lối xuống mép hồ dốc hoặc khu rừng mà mình không biết.

Hỏi chủ nhà một vòng gợi ý. Chủ nhà biết đoạn nào dốc, đoạn nào hay có xe tải chở nông sản, nhà nào có chó dữ. Một vòng do người địa phương gợi ý luôn tốt hơn vòng tự vạch trên bản đồ điện thoại.

Cẩn thận với xe. Đường thôn hẹp, xe máy, xe công nông, xe tải nhỏ chở cà phê, phân bón chạy qua. Đi sát lề, nắm tay trẻ, nhường đường khi xe tới.

Đất đỏ sau mưa rất trơn. Đường đất đỏ bazan sau mưa trở nên trơn như xà phòng, nhất là ở dốc. Đi giày dép có đế bám, đi chậm, tránh đoạn dốc khi đường còn ướt.

Tránh mép hồ và taluy. Bờ hồ thủy điện và taluy ven đường có thể sạt, nhất là mùa mưa. Không đứng sát mép, không cho trẻ chạy ra gần bờ.

Chào hỏi và cư xử trong thôn

Ở thôn quê Tây Nguyên, người ta vẫn chào nhau khi gặp trên đường. Một câu chào, một cái gật đầu, một nụ cười là đủ. Nếu được hỏi "ở đâu tới", trả lời vui vẻ, nói đang ở nhà nghỉ của ai trong thôn; người dân thường biết nhau và sẽ thấy yên tâm hơn khi biết người lạ đang ở đâu.

Quanh hồ Tà Đùng có đồng bào các dân tộc bản địa và bà con từ nhiều vùng đến sinh sống. Mỗi nhà một phong tục; người lạ không cần biết hết, chỉ cần tôn trọng: không chỉ trỏ, không bình luận về nhà cửa, cách ăn mặc của người khác, nói năng nhỏ nhẹ.

Chụp ảnh cảnh thôn, cảnh vườn từ đường thì thường không sao. Chụp người — nhất là trẻ em, người già, người đang làm việc — thì nên hỏi trước. Nhiều người không thích bị chụp cận mặt, và một lời hỏi han đơn giản luôn được đón nhận tốt hơn một ống kính đưa thẳng vào mặt.

Giữ phép vườn người: nhìn từ đường, không tự ý vào

Rẫy cà phê, vườn tiêu, vườn bơ trông như đồi cây chung, nhưng mỗi thửa đều có chủ, và là sinh kế của một gia đình. Đi tản bộ thì nhìn từ đường; không tự ý vào rẫy, không đi tắt qua vườn, không hái trái dù rơi bên đường, không bẻ cành hoa cà phê để chụp ảnh.

Mùa thu hoạch, sân phơi cà phê có thể trải ngay bên đường hoặc trước nhà. Đi vòng qua, không giẫm lên hạt đang phơi, không cho trẻ nghịch. Hạt cà phê đang phơi là thành quả của cả một năm làm rẫy.

Nếu thật sự muốn xem vườn gần hơn, hãy hỏi. Nhiều nhà vườn vui lòng cho khách vào xem một lúc nếu được hỏi tử tế, nhất là khi có chủ nhà nghỉ giới thiệu. Nhưng nếu người ta đang bận, từ chối thì vui vẻ đi tiếp. Tôn trọng ranh giới của người khác là điều cơ bản nhất của một vị khách tốt.

Mang gì khi đi tản bộ

Đi gần nhà nên không cần nhiều đồ; nhưng vài thứ nhỏ giúp chuyến đi bộ thoải mái hơn, nhất là khi có trẻ và người lớn tuổi.

• Giày hoặc dép có quai, đế bám; tránh dép tông trơn trên đất đỏ.
• Một chai nước cho mỗi người hoặc một bình chung.
• Mũ, áo khoác mỏng tuỳ giờ; buổi sớm lạnh, giữa buổi nắng.
• Điện thoại đã sạc, có lưu vị trí căn nhà nghỉ.
• Ít tiền lẻ để ghé tạp hoá mua nước, bánh.
• Túi nhỏ đựng rác của mình mang về.
• Áo mưa mỏng nếu đi mùa mưa.
• Một chiếc túi vải nhỏ nếu định ghé tạp hoá hay mua ít trái cây bên đường.

Không cần gậy leo núi, giày chuyên dụng hay balo lớn. Đây là đi dạo, không phải chinh phục đường mòn. Nếu thấy cần những thứ đó, có lẽ anh chị đang tính một chuyến đi khác, và nên hỏi kỹ chủ nhà trước khi đi.

Những điều nhìn thấy khi đi chậm

Đi bộ chậm, anh chị sẽ thấy những chi tiết mà người đi xe không thấy. Cách người dân trồng xen: hàng cà phê thấp, giàn tiêu leo trên cây trụ, cây bơ, cây sầu riêng cao hơn làm bóng mát. Những sân phơi láng xi măng trước nhà, những bao nông sản xếp dưới mái hiên, những chiếc máy cày nhỏ đậu trong sân. Đó là nhịp kinh tế của vùng đất này, nhìn thấy được bằng mắt.

Cũng có những dấu hiệu của đời sống thôn: nhà văn hoá thôn, sân bóng chuyền nơi thanh niên chơi buổi chiều, điểm trường lẻ với tiếng trẻ đọc bài, tạp hoá vừa là chỗ mua bán vừa là chỗ người ta dừng lại hỏi han nhau. Nếu đi vào ngày thường, anh chị sẽ thấy thôn bận rộn với việc đồng áng; cuối tuần có khi đông vui hơn.

Không cần hiểu hết những gì mình thấy. Nhưng nếu tò mò, cứ hỏi — hỏi người bán tạp hoá, hỏi chủ nhà nghỉ khi về. Những câu chuyện về mùa cà phê năm nay, về con đường mới làm, về việc nước hồ lên xuống, thường là phần thú vị nhất mà khách ở chậm mang về.

Đi cùng trẻ nhỏ và ông bà

Với trẻ nhỏ, chọn vòng ngắn, có điểm dừng thú vị ở giữa: một gốc cây to, một chỗ nhìn được đàn gà, một tạp hoá có kem. Để trẻ đi bộ một đoạn rồi bế hoặc đẩy xe một đoạn. Xe đẩy chỉ hợp với đường bê tông; đường đất đỏ gồ ghề thì địu em bé tiện hơn.

Với ông bà, đi ngắn và chậm, có chỗ ngồi nghỉ. Một vòng vài trăm mét quanh nhà, dừng lại nhìn vườn, trò chuyện với người trong thôn là đủ. Tránh dốc, tránh đường đất đỏ ướt. Mang theo nước và thuốc thường dùng nếu đi lâu.

Khi cả nhà đi cùng nhau, để người chậm nhất đi đầu và quyết định nhịp. Nghe có vẻ ngược, nhưng đó là cách duy nhất để không ai bị bỏ lại phía sau và không ai phải hổn hển đuổi theo. Ở chậm, xét cho cùng, là đi theo nhịp của người chậm nhất trong nhà.

Biến tản bộ thành một nếp nhỏ của cả kỳ nghỉ

Một vòng đi bộ hay nhất khi được lặp lại. Nếu ở hai, ba đêm, thử đi cùng một vòng mỗi ngày, vào cùng một khung giờ. Ngày đầu, mọi thứ còn lạ; ngày thứ hai, anh chị bắt đầu nhận ra con chó vàng ở nhà đầu dốc, bà cụ ngồi lựa cà phê trước sân, khoảng trống giữa hai hàng cây nhìn xuống được mặt hồ. Ngày thứ ba, có người trong thôn đã gật đầu chào trước.

Lặp lại một vòng quen cũng giúp trẻ nhỏ yên tâm: trẻ biết sắp tới chỗ nào, chờ được con gà, cái cây mình thích. Với người lớn, nó là một khoảng thời gian không phải quyết định gì — không chọn đường, không mở điện thoại tìm hướng, chỉ đi và nhìn.

Có thể gắn vòng đi bộ với một việc có ích nho nhỏ: ghé tạp hoá mua thêm trứng, mua mấy bó rau cho bữa tối, mang túi rác của nhà ra đúng chỗ đổ rác chung nếu chủ nhà đã chỉ. Khi tản bộ trở thành một phần của sinh hoạt hằng ngày chứ không phải một "hoạt động", đó là lúc kỳ nghỉ thật sự giống ở nhà.

Ngày cuối, trước khi trả nhà, đi lại vòng quen ấy một lần nữa, chậm hơn mọi hôm. Chào bà bán tạp hoá, chào người hàng xóm đã chỉ đường hôm đầu. Một lời chào tạm biệt tử tế để lại ấn tượng tốt cho cả những vị khách đến sau.

Câu hỏi thường gặp

Đi bộ quanh thôn ở Tà Đùng có an toàn không?

Thường là an toàn nếu đi đường thôn, đi ban ngày, cẩn thận với xe và đường trơn. Tránh mép hồ, taluy dốc, lối mòn trong rừng; không đi xa khi trời sắp tối hay sắp có giông. Hỏi chủ nhà một vòng gợi ý trước khi đi.

Có được vào vườn cà phê xem không?

Chỉ khi chủ vườn đồng ý. Rẫy, vườn đều có chủ và là sinh kế của gia đình. Đứng nhìn từ đường là được; muốn vào gần hơn thì hỏi, tốt nhất qua chủ nhà nghỉ giới thiệu. Không hái trái, không bẻ cành.

Mùa nào đi bộ quanh thôn đẹp nhất?

Mỗi mùa có cái riêng: mùa hoa cà phê có những sườn đồi trắng và thơm, mùa mưa đồi xanh đậm, mùa thu hoạch có sân phơi và nhịp làm việc bận rộn. Thời điểm cụ thể thay đổi theo năm; hỏi người địa phương sẽ chính xác hơn.

Đi bộ buổi tối quanh thôn có nên không?

Chỉ nên đi gần nhà, có đèn pin, đi cùng người khác. Nhiều đoạn đường thôn không có đèn, xe chạy tối khó thấy người đi bộ, và có nhà nuôi chó thả. Buổi tối hợp với ngồi hiên hơn là đi xa.

Có cần xin phép khi chụp ảnh người trong thôn không?

Nên hỏi trước, nhất là khi chụp cận mặt, chụp trẻ em hay người đang làm việc. Chụp toàn cảnh thôn, vườn từ xa thì thường không sao. Nếu người ta từ chối, vui vẻ cất máy và cảm ơn.

Đường đất đỏ sau mưa đi bộ thế nào?

Rất trơn, nhất là chỗ dốc. Đi giày có đế bám, bước ngắn, đặt cả bàn chân xuống đất, tránh đoạn dốc khi còn ướt. Giữ tay trẻ và hỗ trợ người lớn tuổi; nếu thấy không chắc, quay lại đường bê tông.