Không tự lái, anh chị vẫn ở nhà nghỉ quanh hồ Tà Đùng thoải mái nếu sắp xếp ba chặng: chặng dài từ thành phố tới vùng hồ bằng xe khách hoặc xe hợp đồng, chặng cuối từ đường lớn vào tận nhà nhờ chủ nhà hoặc xe ôm địa phương, và những chuyến ngắn trong xã như đi chợ, ra trạm y tế bằng xe ôm quen. Điều quan trọng là hẹn trước, lưu số người chở quen qua chủ nhà, và không trông vào việc bắt xe dọc đường như ở thành phố.
Bài không nêu tên nhà xe, không nêu giờ chạy hay giá vé, vì những thứ đó thay đổi. Bài nói cách hỏi, cách hẹn và những điều nên biết để đi lại an toàn ở vùng đồi.
Vì sao đi lại ở vùng hồ khác thành phố
Ở thành phố, mở ứng dụng là có xe trong vài phút. Ở vùng hồ Tà Đùng, xe công nghệ gần như không có tài xế thường trực, xe buýt nội vùng thưa, taxi không đón khách dọc đường. Người dân đi lại chủ yếu bằng xe máy của nhà, xe khách tuyến cố định và xe ôm quen.
Khách ở nhà nghỉ vì vậy phải tính trước mọi chuyến đi. Muốn ra ngoài, cần có người chở đã hẹn; muốn về, cần biết xe khách đi qua đâu, mấy giờ. Đi lại không khó, nhưng không tuỳ hứng được.
Đường đồi, đường đất đỏ ở đoạn cuối cũng khiến nhiều tài xế từ nơi khác ngại vào, nhất là mùa mưa. Tài xế địa phương quen đường thì đi được, nhưng cần được hẹn trước.
Hiểu điều này, anh chị sẽ không bất ngờ khi chủ nhà khuyên đặt xe từ hôm trước, hay khi xe ôm báo không vào được vì đường trơn. Đó là nhịp đi lại bình thường của một vùng nông thôn miền núi.
Ngược lại, chính vì ít xe qua lại nên vùng hồ yên tĩnh. Khách chọn ở kiểu "như ở nhà" thường thấy đây là cái được, miễn là chuẩn bị chu đáo cho mấy chuyến cần đi.
Chặng dài: xe khách và xe hợp đồng
Từ các thành phố lớn, có những tuyến xe khách chạy qua vùng Tây Nguyên theo quốc lộ, đi ngang hoặc gần vùng hồ. Hỏi nhà xe trước tuyến có đi qua khu vực xã Tà Đùng không, thả khách ở điểm nào. Nhiều tuyến chỉ dừng ở ngã ba trên quốc lộ, khách phải có người đón vào.
Nếu đi gia đình, nhóm bạn, xe hợp đồng chở thẳng từ nhà tới cổng nhà nghỉ là lựa chọn tiện nhất. Khi đặt, hỏi tài xế đã từng vào vùng hồ chưa, xe gầm cao hay thấp, có chịu vào đường đất đoạn cuối không. Gửi định vị căn nhà và nhờ tài xế gọi chủ nhà khi tới gần.
Thoả thuận rõ với xe hợp đồng: giờ đón, số người, hành lý, có dừng nghỉ dọc đường không, đi một chiều hay cả hai chiều, có chờ nếu khách về trễ không. Ghi lại trong tin nhắn để hai bên cùng nhớ.
Kiểm tra nhà xe hoặc tài xế qua những kênh tin cậy: người quen giới thiệu, chủ nhà gợi ý, hoặc tra trong danh bạ doanh nghiệp của trang để biết đơn vị vận tải có đăng ký kinh doanh. Không chuyển khoản trước toàn bộ cho người chưa rõ.
Với xe khách đêm, cân nhắc giờ tới nơi. Xuống xe lúc tờ mờ sáng ở một ngã ba vắng, chờ người đón trong lạnh không phải trải nghiệm dễ chịu, nhất là với trẻ nhỏ và người lớn tuổi.
Chặng cuối: từ đường lớn vào tận nhà
Chặng cuối là chặng hay bị bỏ quên trong kế hoạch, nhưng lại là chặng khó nhất. Từ điểm xuống xe khách hay ngã ba quốc lộ vào căn nhà nghỉ có thể là một đoạn đường đất, dốc, không có xe chạy ngang.
Hỏi chủ nhà trước: chủ nhà có đón được không, hay giới thiệu xe ôm, xe nhỏ quen trong vùng. Nhiều chủ nhà nghỉ có sẵn người quen chuyên đưa đón khách, biết đường, biết căn nhà, biết giờ nào nên đi.
Với nhiều hành lý, xe ôm chở người một chuyến, hành lý một chuyến. Báo trước số người và số kiện hành lý để người đón sắp xếp đủ xe. Vali lớn khó buộc lên xe máy, nên ưu tiên ba lô, túi mềm khi đi nghỉ ở vùng đồi.
Hẹn rõ điểm gặp và cách nhận ra nhau: mặc áo màu gì, đứng ở đâu, gọi số nào. Ở ngã ba quốc lộ có thể có nhiều người đứng chờ, và sóng điện thoại có lúc chập chờn.
Lưu số người đón vào điện thoại, đặt tên dễ nhớ. Những ngày sau, người này cũng có thể là người chở anh chị đi chợ, ra trạm y tế hay ra bến khi về.
Đi chợ, đi việc trong xã
Khi đã ở nhà nghỉ, những chuyến ngắn như đi chợ sáng, ra tiệm tạp hoá, ra nhà thuốc có thể đi bằng xe ôm quen. Hẹn trước từ tối hôm trước, nói giờ đi, đi đâu, có chờ để chở về không.
Nếu ở theo tuần, thoả thuận một lịch cố định với một người chở quen, ví dụ đi chợ hai buổi sáng mỗi tuần. Người chở sẽ chủ động hơn, và anh chị cũng không phải hẹn từng lần.
Có thể nhờ người chở mua giúp một vài món nếu anh chị không tiện đi, nhưng nói rõ món gì, số lượng, trả tiền hàng và công chở sòng phẳng. Đừng nhờ những việc có giá trị lớn hay cần tin cậy cao với người mới quen.
Đi bộ cũng là một lựa chọn với những chặng ngắn, nếu đường an toàn và thời tiết thuận. Đi bộ quanh thôn buổi sáng, ghé một tiệm tạp hoá gần nhà, vừa mua được đồ vừa được ngắm vườn cà phê, rẫy tiêu.
Với người lớn tuổi và trẻ nhỏ, hạn chế đi xe máy đường đồi nhiều. Những chuyến cần thiết, có thể nhờ chủ nhà hoặc thuê xe ô tô nhỏ trong vùng nếu có.
Ra bến khi về: tính ngược thời gian
Chuyến về cần tính ngược từ giờ xe khách đi qua hoặc giờ hẹn xe hợp đồng. Cộng thêm thời gian chặng cuối từ nhà ra đường lớn, thời gian trả nhà, thời gian dự phòng nếu trời mưa đường trơn. Ở vùng đồi, đi sớm một chút luôn tốt hơn.
Hẹn người chở ra bến từ hôm trước, xác nhận lại sáng hôm đó. Nếu có nhiều người, nhiều hành lý, có thể cần hai ba xe máy hoặc một xe ô tô nhỏ.
Trả nhà sớm hơn giờ ra xe một khoảng đủ để kiểm tra lại đồ đạc, dọn rác, bàn giao chìa khoá. Vội vã lúc cuối dễ quên đồ, mà quên đồ ở vùng xa thì gửi lại rất mất công.
Nếu xe khách đến muộn, chờ ở chỗ có mái che, có người. Gọi nhà xe để biết xe đang ở đâu. Đừng để trẻ nhỏ, người lớn tuổi đứng chờ lâu ngoài trời lạnh hay nắng.
Một lời cảm ơn và thanh toán đầy đủ cho người chở quen trước khi lên xe về. Lần sau quay lại, họ sẽ vẫn là người anh chị gọi đầu tiên.
An toàn khi đi xe ở vùng đồi
Mũ bảo hiểm: đi xe ôm luôn đội mũ bảo hiểm cài quai. Hỏi người chở có mũ không, hoặc mang theo mũ của mình.
Không đi khi trời tối nếu không cần: đường đồi không đèn, có trâu bò, chó thả rông, khúc cua khuất. Hẹn giờ đi về trước khi trời tối.
Mưa giông thì chờ: khi trời mưa to, có sấm sét, đường đất trơn, đừng ép người chở phải đi. Chờ mưa ngớt là an toàn cho cả hai.
Không chở quá người: xe máy chở tối đa theo quy định, không ngồi ba bốn người. Trẻ nhỏ ngồi giữa, có người lớn giữ.
Người lái tỉnh táo: không đi xe của người đã uống rượu bia. Ở quê, các bữa tiệc tối có thể có rượu; hẹn người chở khác nếu cần.
Báo cho người thân: khi đi một mình, nhắn cho người thân hoặc chủ nhà biết mình đang đi đâu, với ai, dự kiến về lúc nào.
Những điều nên hỏi chủ nhà về chuyện đi lại
Chủ nhà nghỉ là đầu mối tốt nhất cho mọi chuyện đi lại. Trước chuyến đi, hỏi: từ thành phố có tuyến xe nào tiện, xuống ở đâu; chủ nhà có đón được không, hay giới thiệu ai; đoạn cuối vào nhà xe gì đi được.
Hỏi thêm: trong xã đi chợ, ra nhà thuốc thường nhờ ai chở; người đó có ô tô nhỏ không; buổi tối có ai chở được khi cần gấp không. Lưu những số này ngay khi nhận được.
Hỏi về thời tiết, đường xá trong mấy ngày anh chị ở. Chủ nhà biết đường nào đang sửa, đoạn nào vừa sạt, mùa này có hay mưa chiều không. Những thông tin này không có trên bản đồ.
Đừng ngại hỏi nhiều. Chủ nhà thà trả lời trước vài câu còn hơn phải đi đón khách bị lạc lúc nửa đêm. Một chuyến đi lại suôn sẻ bắt đầu từ vài tin nhắn hỏi han chu đáo.
Khi đi cùng trẻ nhỏ, ông bà hoặc ở dài ngày
Đi một mình hay đi hai người thì một chiếc xe ôm quen là đủ cho hầu hết các chuyến. Nhưng khi trong nhà có em bé, có ông bà, hay khi anh chị ở lại vài tuần, chuyện đi lại cần tính khác đi một chút.
Với em bé và trẻ nhỏ, chặng cuối bằng xe máy trên đường đất dốc không phải là lựa chọn dễ chịu. Hỏi chủ nhà xem trong vùng có ai chạy xe ô tô nhỏ nhận chở theo hẹn không, và đặt trước cho cả ngày đến lẫn ngày về. Mang theo ghế ngồi ô tô cho bé nếu tài xế đồng ý lắp, và một túi nhỏ đựng nước, khăn, áo ấm để ngay bên mình chứ không xếp dưới cốp.
Với ông bà, chọn giờ đi sao cho không phải ngồi xe lúc trời tối hay lúc nắng gắt giữa trưa. Nói trước với người chở để họ đi chậm ở đoạn dốc, dừng lại khi người lớn tuổi cần nghỉ. Một chuyến đi êm bắt đầu từ lời dặn rất nhỏ ấy.
Ở dài ngày, nên có hai người chở quen thay vì một, để khi người này bận mùa hái cà phê hay đi việc nhà thì còn người kia. Ghi lại trong điện thoại mỗi người hay chạy giờ nào, có ô tô hay chỉ có xe máy, nhận chở đi xa hay chỉ trong xã.
Cuối cùng, giữ một khoản tiền mặt nhỏ trong túi. Ở vùng quê, không phải người chở nào cũng nhận chuyển khoản, và sóng điện thoại có lúc yếu đúng vào lúc cần trả tiền.
Câu hỏi thường gặp
Đi xe khách từ thành phố lên Tà Đùng có được không?
Được. Có những tuyến xe khách chạy theo quốc lộ qua vùng Tây Nguyên, đi ngang hoặc gần vùng hồ. Hỏi nhà xe trước có thả khách ở gần xã Tà Đùng không, xuống ở điểm nào, và hẹn chủ nhà hoặc xe ôm địa phương đón vào tận nhà.
Ở Tà Đùng có gọi được xe công nghệ không?
Rất khó, vì vùng hồ là nông thôn miền núi, gần như không có tài xế xe công nghệ thường trực. Nên lưu số xe ôm, xe nhỏ quen trong vùng qua chủ nhà nghỉ, và hẹn trước từ hôm trước cho mỗi chuyến cần đi.
Thuê xe hợp đồng đi Tà Đùng cần lưu ý gì?
Hỏi tài xế đã vào vùng hồ chưa, xe gầm cao hay thấp, có vào đường đất đoạn cuối không. Thoả thuận rõ giờ đón, số người, hành lý, một hay hai chiều, ghi trong tin nhắn. Kiểm tra đơn vị vận tải qua kênh tin cậy, không chuyển trước toàn bộ.
Đi xe ôm ở Tà Đùng có an toàn không?
An toàn nếu đi với người quen do chủ nhà giới thiệu, đội mũ bảo hiểm, không đi khi trời tối hay mưa giông, không đi xe của người đã uống rượu bia. Báo người thân hoặc chủ nhà biết mình đang đi đâu khi đi một mình.
Mang vali lớn đi nhà nghỉ quanh hồ có bất tiện không?
Có thể bất tiện ở chặng cuối, vì đường đất và xe máy khó chở vali lớn. Nên ưu tiên ba lô, túi mềm. Nếu có nhiều hành lý, báo trước để người đón chuẩn bị đủ xe, hoặc thuê xe ô tô nhỏ cho chặng cuối.
Ngày về nên ra bến xe trước bao lâu?
Tính ngược từ giờ xe khách đi qua, cộng thời gian chặng cuối từ nhà ra đường lớn, thời gian trả nhà và dự phòng nếu trời mưa đường trơn. Ở vùng đồi, đi sớm một chút luôn tốt hơn. Hẹn người chở từ hôm trước và xác nhận lại buổi sáng.