Khi tới căn nhà nghỉ ở Tà Đùng, trước khi mở vali, anh chị nên dành khoảng mười lăm phút đi một vòng cùng chủ nhà hoặc người bàn giao: thử nước nóng, bật bếp, mở tủ lạnh, đếm chăn gối, thử khoá cửa và đèn, hỏi chỗ cầu dao, và chụp lại những chỗ đã sứt mẻ, hư hỏng sẵn. Mười lăm phút ấy giúp phát hiện sớm thứ cần sửa khi trời còn sáng, chủ nhà còn ở gần, và tránh hiểu lầm lúc trả nhà.
Ở vùng hồ Tà Đùng (xã Tà Đùng, tỉnh Lâm Đồng, trước là vùng Đắk Som, Đắk R'Măng của Đắk Nông), nhiều căn nhà nghỉ nằm rải rác trên đồi, cách nhà chủ một quãng. Chủ nhà bàn giao xong là về; tối mới phát hiện bình nước nóng không chạy thì phải gọi, chờ, có khi tới sáng mới sửa được. Bài này là danh sách kiểm gọn cho lúc nhận nhà, theo thứ tự đi từ cửa vào trong.
Hẹn giờ nhận nhà sao cho còn trời sáng
Việc kiểm nhà dễ nhất khi còn ánh sáng ban ngày. Trời sáng thì thấy rõ lối đi, mép hiên, vết nứt, vết bẩn, thấy cảnh xung quanh nhà và biết nước nóng có lên không trước khi trời lạnh. Tới lúc tối mịt, mọi thứ chỉ thấy qua ánh đèn, người lại mệt sau chặng đường dài, nên thường bỏ qua bước kiểm.
Đường lên Tà Đùng từ các thành phố lớn đều xa, có đoạn đèo dốc, rất dễ trễ giờ. Vì vậy khi đặt, nên hỏi giờ nhận nhà chuẩn của căn và báo giờ tới dự kiến. Nếu biết mình sẽ tới muộn, hỏi trước chủ nhà có bàn giao muộn được không, ai sẽ đón, chìa khoá để ở đâu nếu không có người. Câu trả lời này nên có bằng tin nhắn để cả nhóm cùng biết.
Trên đường đi, nhắn chủ nhà khi còn khoảng một, hai giờ đường để họ chuẩn bị: bật bình nước nóng trước, mở cửa cho thoáng, bật đèn hiên. Một căn nhà đã được bật nước nóng và đèn từ trước khi khách tới sẽ ấm hơn nhiều so với căn vừa mở khoá, nhất là vào buổi chiều se lạnh vùng đồi.
Nếu đi nhóm đông, chỉ cần một, hai người đi kiểm cùng chủ nhà; những người còn lại có thể ngồi nghỉ ngoài hiên, trông trẻ nhỏ, chưa vội bày đồ ra. Bày đồ khắp nhà rồi mới kiểm thì khó thấy cái gì hư sẵn, cái gì do mình làm.
Thứ tự kiểm từ ngoài vào trong
Đi theo một vòng cố định giúp không bỏ sót. Thứ tự dưới đây đi từ chỗ đỗ xe vào tới phòng ngủ trong cùng, mỗi bước chỉ mất một, hai phút.
- Lối vào và hiên. Đèn hiên có sáng không, bậc thềm có chắc không, mép hiên có lan can không, chỗ nào trơn khi mưa.
- Cửa và khoá. Thử khoá cửa chính từ trong và ngoài, hỏi có mấy chìa, cửa sổ đóng chốt được không, cửa kính lớn có khoá riêng không.
- Điện. Hỏi cầu dao tổng nằm đâu, bật thử đèn từng phòng, ổ cắm nào dùng được cho ấm đun nước, máy sưởi, sạc điện thoại.
- Nước. Mở vòi bếp, vòi phòng tắm, giật nước bồn cầu; hỏi van tổng ở đâu phòng khi rò rỉ.
- Nước nóng. Mở vòi sen nóng, chờ một lúc xem có lên không; hỏi bật tắt ở đâu và bình đun lại mất bao lâu.
- Bếp. Bật thử bếp ga hoặc bếp điện, xem bình ga còn không, tủ lạnh có lạnh không, nồi cơm và ấm đun có dùng được không.
- Phòng ngủ. Đếm chăn, gối, xem ga giường đã thay mới chưa, tủ có chăn dự phòng không, rèm kéo kín không.
- Phòng tắm. Có khăn đủ cho số người không, sàn có trơn không, cửa đóng kín không, có móc treo đồ không.
Không cần kiểm như thanh tra. Mục đích là biết căn nhà vận hành ra sao và thấy sớm thứ chưa ổn. Vừa đi vừa hỏi chủ nhà những mẹo riêng của căn nhà, như "vòi nóng phải vặn hết sang trái", "cửa sau phải nhấc nhẹ mới chốt được", sẽ đỡ lúng túng cả chuyến.
Chụp ảnh và quay nhanh: lưu lại tình trạng lúc nhận
Sau vòng kiểm, dành hai, ba phút chụp ảnh hoặc quay một đoạn video ngắn đi qua từng phòng. Không cần đẹp, chỉ cần rõ. Những chỗ nên chụp kỹ: vết trầy trên sàn gỗ, vết ố trên tường, đệm sofa có vết bẩn, ly chén sứt, ga giường có vết, rèm rách, cửa kính nứt, bất cứ thứ gì đã hư sẵn.
Ảnh này không phải để bắt lỗi chủ nhà. Nó giúp cả hai bên khi trả nhà: nếu có ai hỏi vết trầy này có từ bao giờ, anh chị có ảnh với giờ chụp để trả lời nhẹ nhàng. Phần lớn chủ nhà cũng mong khách làm thế, vì đỡ phải tranh cãi về sau.
Khi thấy chỗ hư sẵn đáng kể, như ly vỡ mép, ổ điện lỏng, chân ghế lung lay, nên nói luôn với người bàn giao hoặc nhắn kèm ảnh cho chủ nhà: "Em thấy ghế này hơi lung lay, em chụp lại để anh chị biết, cả nhà sẽ tránh dùng." Một tin nhắn như vậy vừa lưu lại bằng chứng, vừa giúp chủ nhà sửa cho khách sau.
Giữ ảnh và video tới khi chuyến đi xong hẳn, sau khi chủ nhà đã xác nhận nhận lại nhà. Điện thoại đầy bộ nhớ thì gửi vào nhóm chat của chuyến đi để một người khác cũng giữ.
Những thứ hay hỏng mà khách ít để ý
Bình nước nóng tự ngắt. Nhiều bình có nút an toàn, khi điện chập chờn có thể tự ngắt. Hỏi chủ nhà nút bật lại nằm đâu, đèn báo trông thế nào, để tối có tắt cũng tự xử lý được.
Bình ga sắp hết. Lửa bếp yếu, màu vàng thay vì xanh là dấu hiệu ga gần cạn. Hỏi luôn có bình dự phòng không, hết ga thì gọi ai, vì xa phố, đổi ga có khi phải chờ.
Ổ cắm không có điện. Ở nhà gỗ, có ổ cắm nối dây tạm hoặc chỉ có điện khi bật công tắc riêng. Thử ổ cắm cạnh giường trước khi tối cần sạc điện thoại, đèn ngủ.
Cửa lưới chống muỗi rách. Vùng đồi nhiều cây có muỗi, côn trùng bay vào theo đèn. Kiểm lưới cửa sổ phòng ngủ; rách thì xin chủ nhà vá tạm hoặc nhớ đóng cửa trước khi bật đèn.
Bồn cầu chảy nước liên tục. Phao bồn cầu kẹt làm nước chảy mãi, có căn dùng nước giếng bơm lên bồn, chảy suốt đêm có thể cạn bồn. Nghe tiếng nước chảy sau khi giật là nhận ra ngay.
Khoá cửa kẹt khi trời ẩm. Cửa gỗ nở ra khi mưa, khoá khó vặn. Thử khoá vài lần, hỏi chủ nhà mẹo mở, để khỏi bị kẹt ngoài lúc đi dạo về.
Hỏi những điều chủ nhà hay quên dặn
Người bàn giao quen nhà quá nên thường quên nói những thứ với họ là hiển nhiên. Vài câu nên chủ động hỏi: mất điện thì làm gì, đèn pin để đâu; nước yếu thì bật máy bơm ở đâu; wifi tên gì, mật khẩu gì, cục phát đặt ở đâu nếu cần khởi động lại; rác bỏ chỗ nào; chìa khoá dự phòng ai giữ.
Hỏi thêm về xung quanh: có chó nhà bên không, có lối nào không nên đi buổi tối, mép đồi hay bờ hồ chỗ nào trơn, có nhà nào sát bên cần giữ yên giờ nào. Những câu hỏi này đặc biệt cần khi đi cùng trẻ nhỏ hoặc người lớn tuổi.
Cuối cùng là số liên lạc khi cần. Hỏi chủ nhà hay người trông nhà ai trả lời nhanh nhất, gọi hay nhắn Zalo, giờ nào thì không nên gọi. Ở vùng sóng không đều, có thể chủ nhà sẽ chỉ thêm chỗ nào trong nhà sóng mạnh để gọi ra ngoài. Lưu số ấy vào điện thoại của ít nhất hai người trong nhóm.
Nếu chủ nhà để lại một tờ hướng dẫn trong nhà, đọc lướt ngay lúc nhận, đừng để tới khi có chuyện mới tìm. Chụp ảnh tờ hướng dẫn để mang theo khi ra ngoài.
Khi tới muộn và tự nhận nhà
Có những chuyến tới nơi khi trời đã tối, chủ nhà không đón được và để chìa khoá trong hộp có mã hoặc gửi ở nhà bên. Trường hợp này, xin chủ nhà gửi trước ảnh lối vào, vị trí hộp chìa khoá, cách mở, và định vị chính xác của căn nhà. Đi đường tối ở vùng đồi, nhầm một ngã rẽ là mất nửa giờ.
Tới nơi, bật đèn hết các phòng, kiểm ba thứ cần nhất cho đêm đầu: khoá cửa, nước nóng, chăn. Phần còn lại để sáng mai kiểm khi trời sáng. Chụp nhanh vài tấm ảnh hiện trạng, nhắn chủ nhà đã tới nơi và những gì thấy chưa ổn, kể cả khi họ chưa trả lời ngay.
Đừng cố tự sửa thứ không biết rõ, như bình nước nóng, cầu dao, máy bơm. Nếu nước nóng không lên, đêm ấy đun nước bằng ấm để rửa mặt, chờ sáng báo chủ nhà. Tự mở bình hay nghịch cầu dao trong bóng tối dễ gây chuyện lớn hơn.
Sáng hôm sau, đi lại vòng kiểm đầy đủ khi trời đã sáng, chụp thêm ảnh, rồi nhắn chủ nhà một lần cho gọn mọi điểm cần sửa. Một tin nhắn có danh sách rõ ràng, kèm ảnh, giúp chủ nhà xử lý nhanh hơn nhiều tin lẻ tẻ.
Báo chuyện chưa ổn sao cho được việc
Chuyện nhỏ như thiếu khăn, thiếu một chiếc gối, bóng đèn cháy là chuyện thường ở bất kỳ căn nhà nào. Nhắn ngắn, cụ thể, kèm ảnh: "Phòng trong thiếu một gối, đèn phòng tắm không sáng, anh chị xem giúp em." Chủ nhà dễ hiểu, dễ sắp xếp, và thường mang tới trong ngày.
Chuyện lớn hơn như không có nước nóng, rò nước, mất khoá, cửa không đóng được thì nên gọi ngay, rồi nhắn lại tóm tắt sau khi gọi. Nói rõ ảnh hưởng: "Nhà em có bé nhỏ, tối nay không có nước nóng thì khó cho bé tắm." Biết được mức ảnh hưởng, chủ nhà sẽ ưu tiên đúng.
Giữ giọng bình tĩnh, coi chủ nhà là người cùng giải quyết chứ không phải đối thủ. Phần lớn chủ nhà nhỏ ở vùng hồ tự trông nhà, tự sửa, có khi phải đi mua đồ ở chợ xã hay trung tâm xã mới sửa được. Một lời cảm ơn sau khi họ sửa xong cũng giúp những ngày sau dễ chịu hơn.
Nếu thứ chưa ổn quá lớn so với những gì đã trao đổi trước khi đặt, như căn nhà khác hẳn ảnh, thiếu phòng, không ở được, đó là chuyện khác; bài riêng trong chuyên mục này hướng dẫn cách xử lý khi thực tế khác ảnh.
Năm phút cuối: bày đồ cho gọn ngay từ đầu
Kiểm xong, bày đồ theo cách giúp lúc trả nhà nhẹ nhàng. Mỗi người một góc để vali, không bày tràn ra phòng khách. Đồ của trẻ nhỏ gom vào một túi. Sạc điện thoại tập trung ở một ổ cắm gần lối đi, cuối chuyến nhìn một chỗ là biết còn sót sạc không.
Đồ ăn mang theo xếp vào tủ lạnh và kệ bếp theo nhóm, để riêng phần đồ của nhà chủ có sẵn. Như vậy cuối chuyến dễ biết thứ nào là của mình cần mang về, thứ nào là của căn nhà.
Chọn một chỗ cố định để chìa khoá, như móc cạnh cửa hoặc một cái đĩa trên bàn. Chìa khoá thất lạc là chuyện hay gặp nhất ở căn nhà nghỉ, và tìm chìa khoá trong một căn nhà lạ lúc sắp về là khoảng thời gian không ai muốn có.
Mười lăm phút kiểm và năm phút bày đồ lúc nhận nhà là khoản thời gian rẻ nhất của cả chuyến. Nó biến căn nhà lạ thành căn nhà mình biết cách dùng, đúng với tinh thần ở như ở nhà mà nhiều người tìm tới Tà Đùng để có.
Câu hỏi thường gặp
Có cần kiểm nhà khi chủ nhà đang đứng cạnh không, có bất lịch sự không?
Không bất lịch sự nếu làm nhẹ nhàng. Cứ nói đi một vòng cho biết cách dùng đồ trong nhà, vừa đi vừa hỏi. Phần lớn chủ nhà thích như vậy vì giải thích một lần, khách ít gọi hỏi về sau.
Tới muộn không có người bàn giao thì kiểm thế nào?
Đêm đầu chỉ kiểm ba thứ: khoá cửa, nước nóng, chăn. Chụp vài tấm ảnh hiện trạng và nhắn chủ nhà đã tới. Sáng hôm sau khi trời sáng, đi lại vòng kiểm đầy đủ và gửi một tin nhắn tổng hợp kèm ảnh.
Thấy đồ trong nhà hư sẵn thì có cần báo không?
Nên báo, nhất là đồ có thể bị hiểu nhầm là do mình làm hỏng, như ly sứt, vết trầy, ghế lung lay. Nhắn kèm ảnh cho chủ nhà ngay lúc nhận nhà để cả hai cùng biết, lúc trả nhà không phải giải thích.
Bình nước nóng không lên thì nên làm gì?
Hỏi chủ nhà nút bật và đèn báo nằm đâu, bình có nút an toàn tự ngắt không. Nếu vẫn không lên, báo chủ nhà xử lý; tạm thời đun nước bằng ấm. Không tự tháo bình hay nghịch cầu dao khi không rõ.
Có nên quay video toàn bộ căn nhà lúc nhận không?
Một đoạn video ngắn đi qua từng phòng là đủ, vài phút là xong. Video có giờ ghi sẵn, giúp nhớ tình trạng lúc nhận. Giữ tới khi chủ nhà xác nhận đã nhận lại nhà thì mới xoá.
Nhận nhà cần chuẩn bị giấy tờ gì?
Thường là căn cước của người lớn trong đoàn để chủ nhà thông báo lưu trú theo quy định. Hỏi chủ nhà trước chuyến đi cần những gì, mang bản gốc và để sẵn ở túi dễ lấy để lúc nhận nhà không mất thời gian tìm.