Phần lớn căn nhà nghỉ ở Tà Đùng nằm trong thôn, cạnh vườn cà phê, cạnh nhà dân chứ không trong khu nghỉ dưỡng khép kín, nên nội quy nhà và chuyện hàng xóm quan trọng hơn ở phố. Nên đọc nội quy trước khi đặt, hỏi những điều chưa ghi (giờ yên, khách ghé, hút thuốc, thú cưng, dùng hiên và sân), và nhớ rằng người trong thôn dậy sớm, ngủ sớm. Hiểu ba điều này thì anh chị ở thoải mái mà không làm phiền ai.
Xã Tà Đùng (tỉnh Lâm Đồng, gồm vùng Đắk Som và Đắk R'Măng cũ) là nơi người dân sống bằng nghề nông, nhiều đồng bào dân tộc thiểu số, có làng người Mạ, người M'nông lâu đời và những thôn của người từ nhiều nơi tới lập nghiệp. Căn nhà nghỉ anh chị thuê có thể là ngôi nhà đầu tiên trong một xóm nhỏ, hoặc dựng trong khu vườn của chính gia đình chủ. Bài này nói về nội quy và cách ở cạnh người địa phương, từ góc một người khách vài ngày.
Vì sao nội quy ở căn nhà nghỉ trong thôn khác khách sạn
Ở khách sạn, tiếng ồn bị tường dày và hành lang ngăn lại; ở căn nhà nghỉ trên đồi, âm thanh đi rất xa. Ban đêm vùng hồ yên tới mức tiếng nói chuyện ngoài hiên, tiếng nhạc từ chiếc loa nhỏ có thể nghe rõ từ nhà bên kia con dốc. Điều khách thấy là tiếng trò chuyện vui vẻ, với người làm vườn phải dậy từ tinh mơ lại là tiếng làm mất ngủ.
Nội quy của căn nhà nghỉ vì vậy thường không chỉ bảo vệ căn nhà, mà còn giữ quan hệ giữa chủ nhà với xóm. Chủ nhà sống lâu dài ở đó, khách chỉ ở vài ngày. Một nhóm khách ồn ào có thể làm hàng xóm phàn nàn, và chủ nhà là người phải đi xin lỗi.
Hiểu được điều đó, đọc nội quy sẽ thấy dễ chịu hơn. Một dòng như "giữ yên sau mười giờ tối" không phải chủ nhà khó tính, mà là cách để căn nhà còn đón được khách năm sau. Với những người tìm tới Tà Đùng để nghỉ thật, nội quy giữ yên còn là điểm cộng, vì nó cũng bảo vệ giấc ngủ của chính mình khi căn bên cạnh có khách khác.
Những mục nội quy hay gặp và nên hỏi rõ
Giờ yên lặng. Hỏi từ mấy giờ cần giữ yên, có được mở nhạc nhỏ ngoài hiên không. Nếu nhóm thích trò chuyện khuya, hỏi chỗ nào trong nhà ngồi được mà không vọng ra ngoài.
Khách ghé thăm. Có căn không nhận người ngoài nhóm đã đăng ký ở lại qua đêm, có căn cho bạn bè ghé chơi ban ngày. Hỏi trước nếu định mời người quen ở vùng lân cận tới ăn cơm.
Hút thuốc. Nhà gỗ, chăn đệm, rèm vải rất ám mùi và dễ bắt lửa. Phần lớn căn không cho hút thuốc trong nhà; hỏi chỗ được phép ngoài trời và nơi bỏ tàn.
Thú cưng. Hỏi căn nhận thú cưng không, cỡ nào, có được lên giường, sofa không, quanh nhà có chó nhà bên hay gà vịt thả không.
Dùng sân, hiên, vườn. Có căn để khách ra vào vườn tự do, có căn dặn không hái trái, không đi vào vườn cà phê của nhà bên. Hỏi ranh giới khu dành cho khách tới đâu.
Nấu nướng và lửa. Hỏi được dùng bếp nào, có cấm đun nấu ngoài trời hay đốt lửa không. Mùa khô gió mạnh, quanh nhà nhiều cỏ khô, nhiều căn không cho đốt lửa vì sợ cháy.
Điện, nước. Hỏi có dặn gì về dùng máy sưởi, máy giặt, bình nước nóng không, có giới hạn nào khi nước bơm từ giếng lên bồn.
Đọc nội quy trước khi đặt, không phải lúc nhận nhà
Nhiều người chỉ thấy nội quy khi đã tới, dán trên tường hoặc để trên bàn. Lúc đó nếu có điều không hợp, như nhóm mang theo chó mà nhà không nhận thú cưng, hay định mời thêm người tới mà nhà không cho, thì đã muộn. Vì vậy nên xin chủ nhà gửi nội quy ngay khi đang hỏi căn, cùng lúc với những câu hỏi về chỗ ngủ, nước nóng, đường vào.
Khi đọc, tìm những điều liên quan trực tiếp tới nhóm mình. Nhóm bạn trẻ để ý giờ yên và khách ghé thăm. Gia đình có trẻ nhỏ để ý khu vực nào trẻ được chơi, có chỗ nào cấm ra. Nhóm có người hút thuốc để ý quy định hút thuốc. Đi với thú cưng thì đọc kỹ phần thú cưng.
Có điều gì không rõ hoặc thấy khó theo, hỏi lại thẳng thắn. Ví dụ: "Nhóm em sáu người, tối thứ Bảy muốn ngồi nói chuyện ở hiên tới khoảng mười một giờ, có làm phiền nhà bên không ạ?" Chủ nhà sẽ trả lời thật, hoặc gợi ý ngồi trong phòng khách đóng cửa. Biết trước thì tự sắp xếp được, không phải khó chịu với nhau giữa chuyến.
Nếu nội quy có những điều mà nhóm mình biết chắc không theo được, nên chọn căn khác. Đó là lựa chọn bình thường, không có gì phải ngại; mỗi căn nhà hợp với một kiểu khách.
Nhịp ngày của thôn: dậy sớm, ngủ sớm
Ở các thôn quanh hồ, ngày bắt đầu từ rất sớm. Người làm vườn ra rẫy khi trời còn mờ sương, xe máy chở người đi làm, xe chở phân, chở nông sản chạy từ sáng. Tối đến, phần lớn nhà tắt đèn sớm. Khách ở căn nhà nghỉ sẽ nghe tiếng gà gáy, tiếng chó sủa, tiếng xe máy lúc sáng sớm; đó là âm thanh của một nơi đang sống, không phải sự phiền.
Ngược lại, khách cần để ý rằng âm thanh của mình vào lúc chín, mười giờ tối là lúc người trong thôn đã đi ngủ. Không cần im phăng phắc, chỉ cần vào nhà khi trò chuyện to, hạ âm lượng loa, tránh để trẻ nhỏ chạy hò hét ngoài sân sau giờ tối.
Mùa thu hoạch cà phê, khoảng cuối năm, thôn bận rộn hơn hẳn: người hái, xe chở, sân phơi, có khi tiếng máy từ sáng tới tối. Nếu căn nhà nằm gần vườn hay sân phơi, đó là lúc ồn hơn những mùa khác. Hỏi chủ nhà chuyện này trước khi đặt, nhất là khi đi cùng em bé ngủ ngày hoặc người cần yên tĩnh.
Biết nhịp ngày của thôn cũng giúp chính chuyến nghỉ. Dậy sớm theo thôn, uống cà phê ngoài hiên lúc sương còn trên hồ, đi ngủ sớm khi xung quanh đã tắt đèn, là nếp nhiều người tìm lên đây để có.
Đường chung, lối đi và xe cộ
Nhiều căn nhà nghỉ dùng chung con đường với nhà dân, có khi là con đường bê tông nhỏ hoặc đường đất vừa một xe. Khi đỗ xe, đừng chắn lối đi chung hoặc lối vào vườn của nhà bên; người ta có thể cần đưa xe chở hàng ra lúc sáng sớm. Hỏi chủ nhà đỗ chỗ nào là đúng.
Chạy xe trong thôn nên chậm, nhất là đoạn có trẻ em, có gia súc, có người phơi nông sản bên đường. Đường đất đỏ ngày khô bụi, xe chạy nhanh làm bụi bay vào nhà, vào sân phơi của người ta. Ngày mưa, bánh xe kéo bùn ra đường bê tông, người đi sau dễ trơn.
Nếu nhóm có nhiều xe, hỏi chủ nhà trước có đủ chỗ đỗ không. Một nhóm năm, sáu chiếc xe máy hay hai ô tô đỗ tràn ra đường thôn là điều hàng xóm dễ để ý nhất.
Buổi tối đi dạo trong thôn, nên mang đèn pin, đi sát lề, mặc áo sáng màu. Đường thôn thường không có đèn, xe máy chạy về khuya có thể không thấy người đi bộ.
Rác và thú cưng: hai chuyện hàng xóm để ý nhất
Ở thôn, không phải ngày nào cũng có xe thu gom rác ghé tận cửa. Có căn gom rác vào thùng riêng để chủ nhà mang ra điểm tập kết, có căn dặn khách phân loại để phần hữu cơ ủ cho vườn. Hỏi chủ nhà ngay từ đầu rác để đâu, buộc kín túi để chó mèo trong xóm không bới ra đường, và đừng bao giờ đốt rác nhựa quanh nhà.
Thú cưng là chuyện thứ hai. Chó lạ tới xóm thường làm chó nhà bên sủa, gà vịt thả vườn hoảng chạy. Nếu căn nhận thú cưng, giữ chó trong nhà hoặc trong khu sân rào, dắt dây khi ra đường thôn, dọn sạch chất thải ngay, không để thú cưng sủa lâu lúc cả nhóm ra ngoài. Một con chó chạy rông vào vườn người, đuổi gà, là chuyện chủ nhà phải đi xin lỗi cả tuần.
Hai chuyện này nhỏ, nhưng là thứ người trong thôn nhớ lâu nhất về một nhóm khách, cả theo hướng tốt lẫn hướng xấu.
Chào hỏi, chụp ảnh và vườn nhà người
Ở thôn, một câu chào khi gặp người đi đường là phép lịch sự đơn giản. Người lớn tuổi, trẻ em trong thôn có thể tò mò nhìn khách; một nụ cười, một câu chào là đủ. Không cần làm quen sâu nếu không muốn, nhưng cũng đừng coi những người xung quanh như cảnh vật.
Chụp ảnh người địa phương, nhà cửa, vườn tược của họ thì nên hỏi trước, nhất là với đồng bào dân tộc thiểu số và người lớn tuổi. Có người vui vẻ, có người không muốn; tôn trọng cả hai. Không chụp cận trẻ em nhà người khi chưa có sự đồng ý của người lớn.
Vườn cà phê, vườn sầu riêng, vườn bơ quanh nhà là tài sản và sinh kế của người ta. Không tự ý đi vào, không hái trái dù rụng dưới đất, không bẻ cành chụp ảnh. Muốn mua trái cây, hỏi chủ nhà, họ sẽ chỉ nhà nào bán, hoặc hỏi trực tiếp chủ vườn.
Nếu nhóm đi cùng trẻ nhỏ, dặn các bé không chạy vào vườn người khác, không trêu chó nhà bên, không ném đá xuống ao. Nhiều xích mích nhỏ trong thôn bắt đầu từ chuyện trẻ con mà người lớn không để ý.
Khi có chuyện với hàng xóm hoặc căn bên cạnh
Đôi khi chuyện không vui đến từ phía bên kia: căn nhà nghỉ cạnh có khách ồn khuya, chó nhà bên sủa suốt đêm, có tiếng máy từ sớm. Cách tốt nhất là nhắn chủ nhà của mình, không tự sang nhắc. Chủ nhà biết người trong thôn, biết nói thế nào cho êm, và nhiều khi giải quyết nhanh hơn.
Ngược lại, nếu có người sang nhắc nhóm mình ồn, nhận lời, xin lỗi ngắn gọn và giảm tiếng ngay. Không tranh cãi về giờ giấc hay ai đúng ai sai; khách vài ngày tranh cãi với người ở cả đời là chuyện không đáng.
Nếu có va chạm lớn hơn, như xe làm hỏng hàng rào, trẻ làm vỡ đồ nhà bên, báo ngay chủ nhà để họ làm cầu nối, chủ động nhận phần mình và thoả thuận đền bù hợp lý. Xử lý nhanh và đàng hoàng giữ được thể diện cho cả khách lẫn chủ nhà.
Còn khi có tình huống khẩn cấp, như cháy, người bị thương, trẻ đi lạc, hàng xóm trong thôn thường là người tới nhanh nhất. Biết tên căn nhà bên cạnh, biết chủ nhà sống ở đâu trong thôn, là điều nên hỏi ngay từ ngày đầu.
Câu hỏi thường gặp
Căn nhà nghỉ không gửi nội quy thì có nên hỏi không?
Nên hỏi. Có căn chưa viết thành văn nhưng vẫn có những điều chủ nhà mong khách giữ, như giờ yên, khách ghé thăm, hút thuốc, thú cưng. Hỏi trước khi đặt để biết căn có hợp nhóm mình không.
Ở căn nhà nghỉ trong thôn có được mở nhạc không?
Thường được mở nhỏ vào ban ngày và đầu buổi tối. Sau giờ yên mà chủ nhà dặn, nên tắt hoặc vào trong nhà đóng cửa. Âm thanh ở vùng đồi đi rất xa, nhà bên có thể nghe rõ dù cách một con dốc.
Có được mời bạn quen ở gần tới chơi không?
Tuỳ căn. Có căn cho bạn ghé chơi ban ngày, có căn không nhận người ngoài danh sách ở lại qua đêm. Báo chủ nhà trước số người tới, giờ tới, ở lại hay không để họ sắp xếp và khai báo lưu trú nếu cần.
Mùa nào ở thôn quanh hồ Tà Đùng ồn hơn?
Mùa thu hoạch cà phê khoảng cuối năm thôn bận rộn hơn: người hái, xe chở, sân phơi, có khi tiếng máy suốt ngày. Hỏi chủ nhà căn có gần vườn hay sân phơi không nếu đi cùng em bé hoặc cần yên tĩnh.
Có được hái trái cây trong vườn quanh căn nhà nghỉ không?
Chỉ khi chủ vườn cho phép. Vườn quanh nhà là sinh kế của người ta, kể cả trái rụng dưới đất. Muốn mua hoặc nếm thử, hỏi chủ nhà nghỉ chỉ chỗ, hoặc hỏi trực tiếp chủ vườn.
Nhóm bên cạnh ồn khuya thì nên làm gì?
Nhắn chủ nhà của mình thay vì tự sang nhắc. Chủ nhà quen người trong thôn và các căn xung quanh, biết cách nói cho êm, thường giải quyết nhanh hơn và không gây căng thẳng giữa hai nhóm khách.