Khi nhà nghỉ chỉ có một tủ lạnh nhỏ, cách giữ đồ ăn tươi là: mua vừa đủ cho một đến hai ngày, chia đồ thành túi nhỏ theo bữa, xếp tủ theo tầng (đồ sống dưới cùng, đồ chín và đồ ăn liền ở trên), dùng thùng đá làm "tủ phụ" cho nước uống và đồ ít nhạy cảm, và chỉ để ngoài những thứ thật sự chịu được nhiệt độ phòng.
Ở vùng cao như Tà Đùng, đêm mát làm nhiều người nghĩ đồ ăn để ngoài cũng không sao. Nhưng ban ngày nắng vẫn ấm, bếp kín lên nhiệt khi nấu, và vi khuẩn không chờ trời nóng mới sinh sôi. Bài này giúp anh chị giữ đồ ăn an toàn trong suốt hai, ba ngày, kể cả khi mất điện mùa mưa, và biết khi nào nên mạnh tay bỏ một món đáng ngờ.
Vì sao tủ lạnh nhà nghỉ luôn "không đủ chỗ"
Tủ lạnh trong căn nhà nghỉ thường là loại nhỏ hoặc vừa, đủ cho vài người dùng trong ngày. Nhưng khách đi nghỉ có thói quen mua dồn: nước ngọt, bia, sữa, trái cây, thịt, rau, đồ ăn mang từ nhà. Chỉ sau một chuyến đi chợ, tủ đã chật, cửa đóng không khít, hơi lạnh không lưu thông, và đồ ở giữa tủ không đủ lạnh.
Tủ nhồi quá đầy còn một vấn đề khác: không ai nhìn thấy đồ phía sau. Hộp thịt kho đẩy vào trong cùng bị quên, túi rau dưới đáy bị đè nát, và tới ngày trả nhà mới phát hiện ra. Với nhóm đông dùng chung tủ, việc này còn dẫn tới chuyện mua trùng, bỏ phí.
Tủ lạnh nhà nghỉ lại thường được bật khi khách tới chứ không bật sẵn từ trước. Một chiếc tủ vừa cắm điện cần vài giờ mới đủ lạnh; nếu ngay lập tức nhồi đầy thịt cá vừa mua, đồ sẽ nằm ở nhiệt độ chưa an toàn khá lâu. Khi nhận nhà, kiểm xem tủ đã lạnh chưa; nếu chưa, để thịt cá trong thùng đá thêm một lúc.
Giải pháp không phải là tủ lớn hơn, mà là bớt những thứ không cần tủ ra khỏi tủ và xếp những thứ còn lại theo thứ tự. Nước uống, bia, trái cây chưa chín, rau củ cứng không cần chiếm chỗ của thịt và đồ đã nấu.
Xếp tủ theo tầng
Nguyên tắc chung về an toàn thực phẩm là đồ sống ở dưới, đồ chín và đồ ăn liền ở trên, để nước từ thịt cá sống không nhỏ xuống đồ không nấu lại.
| Vị trí | Để gì | Lưu ý |
|---|---|---|
| Ngăn đá | Thịt cá cho ngày sau, sữa mẹ trữ đông, đá viên | Chia túi phẳng, mỏng cho nhanh đông và nhanh rã |
| Ngăn trên | Đồ đã nấu (món kho, cháo), sữa, đồ ăn của bé | Hộp có nắp, ghi nhớ ngày nấu |
| Ngăn giữa | Trứng, đậu hũ, bơ, đồ ăn liền | Không để sát vách lạnh nếu dễ đông đá |
| Ngăn dưới cùng | Thịt cá sống dùng trong ngày | Đặt trong hộp hoặc đĩa có thành, không để túi trần |
| Ngăn rau | Rau ăn lá, rau thơm, trái cây đã chín | Bọc giấy hoặc túi có lỗ, không rửa trước |
| Cửa tủ | Nước chấm, gia vị đã mở, nước uống ít | Cửa tủ ấm nhất, không để sữa và thịt |
Để chừa khoảng trống cho hơi lạnh lưu thông. Một tủ đầy khoảng ba phần tư thường lạnh đều hơn một tủ nhồi kín.
Dùng thùng đá làm tủ phụ
Thùng đá mang theo trên xe vẫn hữu ích sau khi tới nơi. Biến nó thành một chiếc tủ phụ giúp tủ lạnh chính rộng ra đáng kể.
- Ngay khi tới, hỏi tạp hoá gần nhà có bán đá viên hoặc đá cây không.
- Đổ nước tan khỏi thùng, thêm đá mới, đặt thùng ở góc mát nhất của căn nhà, tránh nắng chiếu.
- Cho vào thùng đá: nước uống, bia, nước ngọt, trái cây cần mát, rau củ chưa dùng ngay.
- Không để thịt cá sống trong thùng đá lâu ngày nếu đá tan nhanh; thứ này nên ở tủ lạnh.
- Mỗi sáng kiểm thùng: đổ bớt nước tan, thêm đá khi cần.
- Đóng nắp kín sau mỗi lần lấy đồ; dặn trẻ nhỏ không mở chơi.
Nhờ thùng đá, tủ lạnh chính có chỗ cho đồ thật sự nhạy cảm: thịt, cá, sữa, đồ đã nấu. Đó là cách nhiều nhóm đông xoay xở với một tủ lạnh nhỏ suốt cả kỳ nghỉ.
Đồ nào để ngoài được, đồ nào không
Để ngoài được. Gạo, mì, đồ khô, gia vị chưa mở; khoai lang, khoai tây, hành tỏi, bí đỏ nguyên quả; chuối, bơ chưa chín, chanh dây; bánh mì, bánh quy. Đặt nơi khô thoáng, tránh nắng, đậy kín để không hút côn trùng và chuột.
Để ngoài ngắn thời gian. Trứng có thể để ngoài nơi mát trong thời gian ngắn, nhưng cho vào tủ thì giữ lâu hơn. Rau củ cứng như su su, bắp cải chịu được vài ngày ở nơi mát của vùng cao.
Phải vào tủ. Thịt, cá, hải sản, sữa đã mở, đậu hũ, đồ đã nấu chín, cơm nguội, nước canh, trái cây đã cắt. Nguyên tắc an toàn thực phẩm phổ biến là đồ ăn đã nấu không để ở nhiệt độ phòng quá khoảng hai giờ.
Đừng để ngoài hiên. Dù hiên mát, đồ ăn ngoài hiên hút kiến, mèo, chó, chuột và côn trùng của vùng quê. Rác và đồ ăn thừa để hiên qua đêm thường bị bới.
Mua sao cho tủ không quá tải
Phần lớn chuyện tủ lạnh nhỏ được giải quyết từ lúc đi chợ, không phải lúc xếp tủ. Nguyên tắc đơn giản: mua thịt cá cho tối đa hai ngày, rau ăn lá cho một ngày, phần còn lại dựa vào rau củ cứng và đồ khô. Nếu ở ba ngày trở lên, đi chợ hai lần thay vì một lần thật lớn.
Trước khi đi chợ, mở tủ nhìn một lượt và đếm chỗ trống. Một ngăn trống cho thịt cá, một ngăn cho đồ đã nấu, một khay rau — ước lượng như vậy đủ để biết mình mua được bao nhiêu. Mua thêm "cho chắc" là cách nhanh nhất làm tủ quá tải.
Ở chợ, nhờ người bán chia thịt thành nhiều túi nhỏ theo bữa. Về nhà, túi nào nấu ngày mai thì vào ngăn đá ngay, túi nào nấu tối nay để ngăn dưới. Túi phẳng, mỏng xếp chồng lên nhau chiếm ít chỗ hơn nhiều so với một túi thịt to tròn.
Thức ăn thừa: giữ gì, bỏ gì
Đồ ăn thừa sau bữa nên được cất ngay khi đã bớt nóng, không chờ tới khi đi ngủ. Chia vào hộp nhỏ, nông, để nhanh lạnh đều. Món kho, món xào, cơm thường dùng tốt trong khoảng một hai ngày nếu cất tủ kịp thời; khi ăn lại, đun sôi hoặc hâm thật nóng đều.
Ghi nhớ ngày nấu cho mỗi hộp là việc nhỏ mà hữu ích. Không cần bút giấy: để hộp nấu hôm nay ở ngăn trên, hộp hôm qua dịch xuống dưới hoặc ra trước, hộp nào đã qua hai ngày thì bỏ. Một thứ tự cố định như vậy giúp cả nhóm dùng chung tủ cùng hiểu mà không phải hỏi nhau.
Một số món nên ăn hết trong bữa: canh rau, món có trứng lòng đào, món trộn gỏi, rau sống, đồ ăn của bé đã ăn dở. Những món này để lại thường nhanh hỏng hoặc dễ nhiễm khuẩn.
Khi hâm lại, chỉ lấy ra phần sẽ ăn, phần còn lại để nguyên trong tủ. Hâm cả nồi rồi để nguội, rồi lại hâm, mỗi lần như vậy là một lần đồ ăn đi qua khoảng nhiệt độ vi khuẩn phát triển nhanh nhất. Với cơm thừa, cách tốt nhất là chiên hoặc nấu cháo cho bữa kế tiếp, không để qua hai ngày.
Nguyên tắc "khi nghi ngờ, bỏ đi" rất đáng giữ khi đi xa: món có mùi chua lạ, nhớt, đổi màu, hoặc đã để ngoài quá lâu thì không tiếc. Ở vùng xa trung tâm y tế tuyến trên, một lần đau bụng ngộ độc có thể làm hỏng cả chuyến đi và phải đi đường xa trong đêm.
Khi mất điện mùa mưa
Mùa mưa ở vùng hồ, những cơn giông chiều có thể làm mất điện vài giờ, có khi lâu hơn. Tủ lạnh đóng kín vẫn giữ lạnh được một thời gian; điều quan trọng nhất là hạn chế mở cửa tủ. Mỗi lần mở là hơi lạnh thoát ra.
Nếu mất điện kéo dài, ưu tiên nấu chín thịt cá còn tươi để giữ được lâu hơn, chuyển những thứ dễ hỏng sang thùng đá có đá. Đồ ở ngăn đá rã đông mà vẫn còn lạnh thì nấu ngay; đồ đã rã hẳn và ấm lên lâu thì không nên đông lại.
Khi có điện lại, kiểm từng món trước khi dùng: sữa đã mở, đồ đã nấu, thịt cá. Món nào đã ấm hẳn trong nhiều giờ thì bỏ, đừng tiếc vì đã trả tiền; một bữa mì gói an toàn vẫn tốt hơn một bữa thịt đáng ngờ.
Trong thùng đá, xếp đồ quan trọng nhất ở dưới đáy, sát đá: sữa của bé, thịt cá chưa nấu kịp. Đóng nắp kín, để thùng ở chỗ mát nhất trong nhà, phủ thêm một chiếc chăn mỏng lên nắp nếu cần giữ lâu. Những tối mất điện, nhóm nên chốt một bữa ăn đơn giản bằng đồ khô và trứng để không phải mở tủ nhiều lần.
Khi chọn nhà, nên hỏi chủ nhà khu vực có hay mất điện không, nhà có máy phát hay nguồn dự phòng không. Khi đi chợ mùa mưa, mua ít đồ tươi hơn mùa khô và dựa nhiều vào đồ khô, trứng, rau củ cứng. Mang theo đèn pin, sạc dự phòng và một bữa ăn không cần nấu là chuẩn bị đủ cho những tối như vậy.
Thói quen nhỏ khi dùng chung tủ với nhóm
Đi nhóm bạn hay hai gia đình chung một căn nhà, tủ lạnh dễ thành nơi lộn xộn nhất. Vài thói quen giúp mọi chuyện êm.
- Chọn một người "giữ tủ" quyết định xếp đồ ngay sau mỗi lần đi chợ.
- Đồ riêng của mỗi nhà để vào túi hoặc hộp có đánh dấu.
- Đồ chung (thịt, rau, trứng) theo thực đơn chung, không ai tự lấy dùng riêng mà không báo.
- Đồ uống để ở thùng đá, không chiếm tủ chính.
- Mỗi tối kiểm tủ một lượt: món nào phải ăn ngày mai, món nào cần bỏ.
- Ngày trả nhà, dọn trống tủ, lau ngăn, không để lại đồ ăn trừ khi chủ nhà đồng ý.
Một tủ lạnh gọn gàng là bếp gọn gàng, và một bếp gọn gàng là một kỳ nghỉ ít va chạm.
Với hai gia đình chung nhà, có thể chia luôn ngăn: nhà này ngăn trên, nhà kia ngăn giữa, ngăn dưới và ngăn đá dùng chung theo thực đơn. Cách chia rõ ràng đó tránh được những câu hỏi khó nói như "hộp sữa này của ai" vào buổi sáng.
Câu hỏi thường gặp
Đồ ăn đã nấu để ngoài bao lâu thì nên bỏ?
Nguyên tắc an toàn thực phẩm phổ biến là đồ đã nấu không nên để ở nhiệt độ phòng quá khoảng hai giờ, ngắn hơn nếu trời nóng. Quá thời gian đó, nhất là món có thịt cá, canh, cơm, thì an toàn nhất là bỏ, kể cả khi trông vẫn ổn.
Vùng cao mát thì có cần cất đồ ăn vào tủ không?
Vẫn cần. Đêm mát nhưng ban ngày nắng vẫn ấm, bếp kín nóng lên khi nấu. Thịt, cá, đồ đã nấu, sữa đã mở vẫn phải vào tủ. Chỉ rau củ cứng, trái cây chưa chín và đồ khô là để ngoài được.
Thùng đá giữ lạnh được bao lâu?
Tuỳ chất lượng thùng, lượng đá, nhiệt độ và số lần mở nắp. Cách chắc nhất là kiểm mỗi ngày, đổ nước tan, thêm đá khi còn ít. Không để thịt cá sống lâu ngày trong thùng đá; dùng thùng đá chủ yếu cho nước uống và đồ ít nhạy cảm.
Mất điện tủ lạnh nhà nghỉ thì làm gì?
Hạn chế mở cửa tủ, nấu chín ngay thịt cá còn tươi, chuyển đồ dễ hỏng sang thùng đá. Đồ rã đông đã ấm lên lâu không nên đông lại. Báo chủ nhà để biết dự kiến có điện lại khi nào.
Có nên để cơm nguội qua đêm ngoài nồi cơm điện không?
Không nên. Cơm nguội để ngoài lâu có thể nhiễm vi khuẩn sinh độc tố, hâm lại không hết. Cho cơm thừa vào hộp, cất tủ ngay khi bớt nóng, dùng trong khoảng một ngày cho cơm chiên hoặc cháo.
Làm sao để không quên đồ trong tủ khi trả nhà?
Xếp tủ có trật tự từ đầu, kiểm tủ mỗi tối, lên thực đơn bữa cuối là bữa dọn tủ. Trước khi rời nhà, mở từng ngăn tủ một lượt, cả ngăn đá và cửa tủ, rồi mới khoá cửa.